Адказнасць — гэта не толькі аднаўленне справядлівасці, а таксама шлях для свабоднай і дэмакратычнай Беларусі
- Pavel Latushka
- 3 days ago
- 4 min read
«Без правасуддзя не можа быць сапраўдных перамен, а без прыцягнення вінаватых да адказнасці дыскрымінацыя будзе адраджацца ў новых формах», — заявіў намеснік кіраўніцы Аб’яднанага Пераходнага Кабінета, дэлегат Каардынацыйнай Рады Павел Латушка падчас канферэнцыі «Укараненне еўрапейскіх прынцыпаў недыскрымінацыі ў палітыку і практыку беларускіх дэмакратычных сіл і грамадзянскай супольнасці», арганізаванай Радай Еўропы.
Уступнае слова ў канферэнцыі таксама ўзялі дырэктар па каардынацыі праграм Рады Еўропы Клаўс Нойкірх, спікер Каардынацыйнай Рады Беларусі Арцём Брухан, прадстаўніца Беларускага Хельсінкскага камітэта Кацярына Дэйкала, таксама прадстаўнікі і прадстаўніцы Аб’яднанага Пераходнага кабінета, Каардынацыйнай Рады і праваабарончых арганізацый
«На працягу дзесяцігоддзяў народ Беларусі жыве ў сістэме, дзе роўнасць сістэматычна нішчыцца, дыскрымінацыя носіць інстытуцыйны характар, а цэлыя супольнасці становяцца аб'ектамі спансараваных дзяржавай кампаній па дыскрымінацыі.
Як нядаўна заключыла Пракуратура Міжнароднага крымінальнага суда, абвяшчаючы рашэнне пачаць поўнамаштабнае расследаванне «беларускай сітуацыі», створаная беларускімі ўладамі атмасфера прымусу прывяла да здзяйснення злачынстваў супраць чалавечнасці, а менавіта — дэпартацыі і пераследу (шляхам дэпартацыі) соцень тысяч беларусаў. Аднак нават тыя, хто знаходзіцца ў выгнанні, пастаянна становяцца мішэнямі беларускіх улад праз завочныя крымінальныя справы, вобшукі і арышты іх маёмасці, пагрозы, запалохванне і публічнае распаўсюджванне рыторыкі нянавісці.
У сённяшняй Беларусі дыскрымінацыя накіравана не толькі супраць рэальных і меркаваных палітычных апанентаў Лукашэнкі і яго рэжыму: яна таксама закранае жанчын, этнічныя і нацыянальныя меншасці, рэлігійныя групы і ЛГБТК+ супольнасць.
Тым не менш, пры падтрымцы нашых партнёраў у нас ёсць шанец змяніць сітуацыю да лепшага. Мы зможам пабудаваць дэмакратычную Беларусь, дзе заканадаўства, дзяржаўная палітыка і інстытуты будуць поўнасцю адпавядаць еўрапейскім стандартам у галіне правоў чалавека, забяспечваючы роўнасць і абарону для ўсіх.
Першыя цагліны ў гэты падмурак ужо закладзены: беларускія дэмакратычныя сілы, уключаючы Офіс Святланы Ціханоўскай, Аб’яднаны Пераходны Кабінет і Каардынацыйную Раду, адобрылі сумесную дэкларацыю, якая замацоўвае прынцыпы роўнасці і недыскрымінацыі як аснову для будучых рэформаў і арыенцір для штодзённай дзейнасці.
Мы робім усё магчымае, каб асобы, адказныя за палітычна матываваныя пераследы, сістэмную дыскрымінацыю і іншыя дзеянні, што прыраўноўваюцца да злачынстваў супраць чалавечнасці, панеслі адказнасць у межах справядлівых і празрыстых міжнародных і нацыянальных механізмаў. Гаворка ідзе не толькі пра выпраўленне парушэнняў мінулага — гаворка ідзе пра аднаўленне справядлівасці і даверу, а таксама пра забеспячэнне новага шляху для свабоднай, дэмакратычнай і справядлівай Беларусі», — адзначыў Павел Латушка.
Адказнасць — гэта не толькі аднаўленне справядлівасці, а таксама шлях для свабоднай і дэмакратычнай Беларусі
Тэзісы выступу Паўла Латушкі, намесніка кіраўніцы Аб’яднанага Пераходнага Кабінета Беларусі, сябра Каардынацыйнай рады, на канферэнцыі Рады Еўропы «Укараненне еўрапейскіх прынцыпаў недыскрымінацыі ў палітыку і практыку беларускіх дэмакратычных сіл і грамадзянскай супольнасці».
Варшава 08.04.2026
Для мяне вялікі гонар звяртацца да вас ад імя Аб’яднанага пераходнага кабінета Беларусі, як сябра Каардынацыйнай рады Беларусі і прадстаўніка дэлегацыі Каардынацыйнай рады ў Парламенцкай асамблеі Савета Еўропы. Дзякую вам за вашу салідарнасць і цвёрдую пазіцыю ў падтрымцы ўсіх нас, хто працягвае абараняць чалавечую годнасць і асноўныя правы ў самых складаных абставінах.
На працягу дзесяцігоддзяў народ Беларусі жыве ў сістэме, дзе роўнасць сістэматычна адмаўляецца, дыскрымінацыя носіць інстытуцыйны характар, а рэпрэсіі па дыскрымінацыйных прыкметах выкарыстоўваюцца як інструмент дзяржаўнага кіравання. Незалежныя галасы прымушаюць маўчаць, грамадзянская супольнасць пераследуецца, а цэлыя супольнасці становяцца аб’ектамі спансаваных дзяржавай кампаній дыскрымінацыі.
Произвольныя затрыманні, жорсткае абыходжанне, судовы пераслед, незаконнае зняволенне і іншыя рэпрэсіўныя меры, заснаваныя выключна на рэальных ці ўяўных палітычных перакананнях, сталі часткай паслядоўнай, гвалтоўнай і шырокамаштабнай кампаніі рэпрэсій. Гэтая кампанія працягваецца і сёння, яна вымусіла многіх з нас пакінуць Беларусь.
Як нядаўна заключыла Пракуратура Міжнароднага крымінальнага суда, абвяшчаючы рашэнне аб пачатку поўнага расследавання сітуацыі ў Літве/Беларусі, створанае беларускімі ўладамі асяроддзе прымусу прывяло да злачынстваў супраць чалавечнасці — дэпартацыі і пераследу (праз дэпартацыю) соцень тысяч беларусаў. Аднак нават тыя, хто знаходзіцца ў выгнанні, пастаянна становяцца мішэнню беларускіх уладаў праз завочны крымінальны пераслед, ператрусы і рэйды на іх маёмасць, пагрозы, запалохванне і публічнае распаўсюджванне мовы варожасці. Усяго некалькі дзён таму беларускія ўлады прызналі «экстрэмісцкім фарміраваннем» Беларускі Хельсінкскі камітэт — вядучую праваабарончую арганізацыю ў выгнанні, якая працуе, сярод іншага, над пытаннямі антыдыскрымінацыі. Гэта толькі адзін з многіх цынічных прыкладаў, якія ілюструюць маштаб эскалацыі рэпрэсій.
У сённяшняй Беларусі дыскрымінацыя накіравана не толькі супраць рэальных і ўяўных палітычных апанентаў Аляксандра Лукашэнкі і яго рэжыму: яна таксама закранае жанчын, этнічныя і нацыянальныя меншасці, рэлігійныя групы, а таксама ЛГБТК+ супольнасць. Маскіруючы дыскрымінацыю пад так званыя «славянскія» ці «традыцыйныя» каштоўнасці, беларускія ўлады працягваюць груба і ўпарта ігнараваць свае міжнародныя абавязацельствы па забеспячэнні роўнасці.
Тым не менш, пры падтрымцы нашых партнёраў у нас ёсць шанец змяніць сітуацыю да лепшага: я веру, што з вашай дапамогай мы зможам пабудаваць дэмакратычную Беларусь, дзе заканадаўства, дзяржаўная палітыка і інстытуты будуць цалкам адпавядаць еўрапейскім стандартам правоў чалавека, гарантуючы роўнасць і абарону для ўсіх.
Першыя цагліны ў гэты падмурак ужо закладзены: беларускія дэмакратычныя сілы, уключаючы Офіс Святланы Ціханоўскай, Аб’яднаны пераходны кабінет і Каардынацыйную раду, ухвалілі сумесную дэкларацыю, якая замацоўвае прынцыпы роўнасці і недыскрымінацыі як аснову для будучых рэформаў і як кіруючыя стандарты для іх бягучай працы. Гэтая дэкларацыя — наша агульнае бачанне і адзінае абавязацельства па будаўніцтве новай дэмакратычнай Беларусі.
Больш за тое, як частка еўрапейскай сям’і, мы актыўна пераймаем еўрапейскія каштоўнасці і падыходы. Мы ўдзячныя за тое, што прадстаўнікі дэмакратычных сіл мелі магчымасць прайсці навучанне ў Савеце Еўропы, каб пераняць лепшы досвед яго дзяржаў-членаў і прымяніць яго ў нашай паўсядзённай дзейнасці. Гэта першыя крокі на шляху да грамадства і інстытутаў, заснаваных на годнасці, роўнасці, інклюзіўнасці і вяршэнстве права.
Прыцягненне да адказнасці застаецца стрыжнем нашай дзейнасці і прыхільнасці прынцыпам недыскрымінацыі. Мы верым, што без справядлівасці не можа быць сапраўдных перамен, а без адказнасці дыскрымінацыя будзе працягваць узнаўляць сябе ў новых формах.
Я хачу пацвердзіць, што мы робім усё магчымае, каб тыя, хто нясе адказнасць за палітычна матываваныя пераследы, сістэмную дыскрымінацыю і іншыя дзеянні, што прыраўноўваюцца да злачынстваў супраць чалавечнасці, былі прыцягнутыя да адказнасці праз справядлівыя і празрыстыя міжнародныя і нацыянальныя механізмы. Гаворка ідзе не толькі пра выпраўленне парушэнняў мінулага — гаворка ідзе пра аднаўленне справядлівасці і даверу, а таксама пра забеспячэнне новага шляху для свабоднай, дэмакратычнай і справядлівай Беларусі.
Дзякую вам, і я з нецярпеннем чакаю сённяшніх важных і змястоўных дыскусій.
Comments