Крыніца: Forum Dialogu Аўрэліюш М. Пендзівол гутарыць з Паўлам Латушкам, намеснікам кіраўніцы Аб'яднанага Пераходнага Кабінета Беларусі Аўрэліюш М. Пендзівол: Вы намеснік кіраўніцы Аб'яднанага Пераходнага Кабінета Беларусі, гэта беларускі ўрад у выгнанні? Павел Латушка: У нас ёсць установы ў выгнанні, якія прадстаўляюць беларускае грамадства ў краіне і беларускую дыяспару. У нас ёсць прэзідэнт, які перамог на выбарах 2020 года, і гэта было шырока прызнана, хоць Святлана Ціханоўская не паспела заняць гэтую пасаду, таму што Лукашэнка сілком перашкодзіў гэтаму і не адмовіўся ад улады. У ходзе з'езду дэмакратычных сіл у жніўні 2022 года мы стварылі Аб'яднаны Пераходны Кабінет у якасці выканаўчага органа, гэта значыць урад у выгнанні. У нас таксама ёсць Каардынацыйная Рада, і мы плануем правесці ў яе першыя выбары. Ці з'яўляецца Рада парламентам? Гэта протапарламент. Таксама будзе створана другая палата, у якую будуць уключаны беспартыйныя няўрадавыя арганізацыі. Нешта накшталт сената? Не, хутчэй дарадчы орган, голас грамадства, няўрадавых арганізацый, забароненых у краіне. Улады ўжо распусцілі больш за 1500 няўрадавых арганізацый, яшчэ 900 знаходзяцца ў працэсе ліквідацыі. Іх прадстаўнікі былі вымушаныя пакінуць Беларусь, а некаторыя з іх зноў актывізаваліся за мяжой. Так мы стварылі эміграцыйныя інстытуты беларускай дзяржавы. У нас таксама ёсць апазіцыя, якая не згодная з тым, што мы робім, і ставіць пад сумнеў права на стварэнне такіх органаў. Але як палітык я разумею, што менавіта інстытуты ствараюць аснову для даўгавечнасці сістэмы. І гэта важна, таму што нам трэба клапаціцца як пра інтарэсы беларусаў за мяжой, так і пра замежнае прадстаўніцтва інтарэсаў беларусаў. Гэта таксама мае значэнне для барацьбы з рэжымам. Колькі грамадзян Беларусі, якія маюць права голасу, знаходзіцца за мяжой? Паводле апошніх звестак намесніка міністра Польшчы ў пытаннях сям'і і сацыяльнай палітыкі, у Польшчы пражывае больш за 310 тысяч беларусаў. На другім месцы Літва, дзе нас 67 тысяч. У траўні мінулага года Парламенцкая асамблея Рады Еўропы паведаміла пра паўмільёна беларусаў, якія пакінулі Беларусь. Па розных звестках, якія дайшлі да нас, паводле нашых ацэнак, за межамі Беларусі цяпер могуць пражываць да паўтара мільёна беларусаў. У 2020 годзе ў Беларусі пражывала больш за 9 мільёнаў чалавек. Цяпер, паводле справаздачы, замоўленай Лукашэнкам, іх там 7,8 мільёна. Але калі я правільна разумею, вы кажаце пра агульную колькасць беларусаў, якія пражываюць за мяжой, а не маюць права голасу на выбарах? Так. Я цяпер не магу ўдакладніць, колькі беларусаў, якія знаходзяцца за мяжой, маюць права голасу. Хутка пройдзе чатыры гады з моманту сфальсіфікаваных Лукашэнкам прэзідэнцкіх выбараў. Як на іх адрэагаваў Захад? Павольна, са спазненнем. Дыктатарам трэба значна менш часу для прыняцця пастаноў, напрыклад, пра рэпрэсіі. Дэмакратыя мае патрэбу ў кансультацыях і дыскусіях. У Еўрасаюзе рашэнні прымаюць 27 краін. Таму мы страцілі шмат часу. Фундаментальная праблема заключаецца ў тым, што фактычна толькі адна краіна мае стратэгію таго, што рабіць з Беларуссю. Гэта Расійская Федэрацыя. І гэтая стратэгія заключаецца ва ўключэнні Беларусі ў склад Расійскай імперыі. Расія спрабуе далучыць да сваёй неаімперыі Украіну ваенным спосабам, а Беларусь — неваенным шляхам. Менавіта таму на прапаганду па змене поглядаў беларусаў трацяцца велізарныя рэсурсы: сотні мільёнаў, а можа быць, нават мільярды даляраў. Усё для таго, каб аслабіць большасць, якая падтрымлівае дэмакратыю, правы чалавека і сумесныя перспектывы з Еўропай. Каб дэматываваць яе. Калі беларусы выйшлі на вуліцы ў 2020 годзе, яны верылі, што дэмакратыя эфектыўная. Што міжнароднае права прыцягне да адказнасці як Лукашэнку, які аддаў загад расстрэльваць людзей, так і яго падначаленых. Але прайшло чатыры гады, а супраць Лукашэнкі так і не было распачата ніводнай крымінальнай справы. Што тычыцца дэпартацыі дзяцей з Украіны і іх ідэалагічнай індактрынацыі наша арганізацыя, Народнае антыкрызіснае ўпраўленне, падалі матэрыялы з гэтай нагоды ў Міжнародны крымінальны суд у Гаазе. Сумесна з літоўскім праваабарончым цэнтрам Justice Hub мы падрыхтавалі справаздачу аб тым, што з мая 2020 па май 2023 года ахвярамі злачынстваў супраць чалавечнасці ў Беларусі сталі не менш за 136 тысяч чалавек. Але ніхто не прыцягнуты да адказнасці, і беларусы бачаць, што эфектыўнай падтрымкі нашай барацьбы з боку Еўрасаюза няма. Якіх дзеянняў чакае Кабінет Святланы Ціханоўскай ад Еўрасаюза? Па-першае, павінна быць створаная стратэгія, адным з найважнейшых элементаў якой павінна стаць прыцягненне Лукашэнкі і ягоных саўдзельнікаў да крымінальнай адказнасці. Па-другое, неабходна вялікая адкрытасць у адносінах да беларускага грамадства. Апошнім часам шмат кажуць пра неабходнасць закупкі зброі для павышэння бяспекі Еўрасаюза, асабліва для краін-суседак Беларусі і Расіі. Я гэтага не адмаўляю. Але самая магутная зброя — гэта грамадства. Калі па гэты дзень большасць беларусаў супраць вайны і супраць Лукашэнкі, давайце засяродзімся на гэтай зброі, на беларускім грамадстве. Таму што ў гэтых адносінах Беларусь моцна адрозніваецца ад Расіі, дзе большасць людзей падтрымліваюць і вайну, і Пуціна. Калі беларускае грамадства працягне выступаць супраць вайны і паўторнага выкарыстання беларускай тэрыторыі для агрэсіі супраць Украіны ці любога іншага нашага суседа, гэта будзе самая магутная зброя. Калі грамадства страціць матывацыю, Гэта хваравіта адчуюць і нашы суседзі — чальцы Еўрасаюза і NATO. Па-трэцяе? Трэці элемент — гэта, вядома, візавая палітыка. Мы ўсведамляем, што цяжкасці з выдачай віз беларусам — гэта віна не нашых партнёраў па Еўрасаюзе, а рашэнне Лукашэнкі выслаць многіх дыпламатаў, у тым ліку консулаў. Нам неабходна распрацаваць механізмы, каб беларусы маглі атрымліваць візы і ездзіць за мяжу. Чаму шараговым беларусам не даюць ездзіць у Еўрасаюз, і пры гэтым працягваюць гандляваць з агрэсарам і нават павялічваць свой таваразварот? Наколькі вырас гандаль ЕС з Беларуссю? Эксперты сцвярджаюць, што ў 2022-2023 гадах з Германіі, Літвы і Польшчы праз Беларусь было дастаўлена тавараў на 10 млрд еўра, якія можна было б выкарыстоўваць для працягу вайны. Ці азначае гэта, што санкцыі не распаўсюджваюцца на Беларусь? Розніца паміж санкцыямі ЕС супраць Расіі і Беларусі дванаццаціразовая. Аднак калі мэтай санкцый з'яўляецца скарачэнне магчымасцяў Расіі фінансаваць вайну, варта памятаць, што Беларусь і Расія знаходзяцца ў эканамічным саюзе. Таму калі тавараабарот Еўрасаюза з Беларуссю павялічваецца, гэта значыць, што ў рэчаіснасці ён павялічваецца з Расіяй. Тавары ўсё роўна прыбываюць туды, але толькі праз Беларусь. Гэта той жа механізм, што і ў Цэнтральнай Азіі? Абсалютна. Дазвольце мне прывесці вам прыклад рынку фарбаў. Раней Беларусь купляла такія фарбы за 16 тысяч еўра, а цяпер за 15 мільёнаў еўра. Гэта амаль у тысячу разоў больш! Што гэта значыць? Менавіта праз Беларусь гэтыя фарбы трапляюць на расійскі рынак. Таму што фарбы не могуць быць дастаўленыя ў Расію з Еўрасаюза. Любая статыстыка паказвае рост абароту. У апошні час, напрыклад, экспарт шкла з Беларусі ў ЕС павялічыўся ў чатыры разы. Але чаму? Таму што расійскае шкло больш не можа прадавацца на рынку. А беларускае шкло — можа. Чатырохразовае павелічэнне продажаў беларускага шкла ў ЕС азначае, што Расія проста карыстаецца магчымасцю і прадае сваё шкло на Захад праз Беларусь. Гэта расійскае шкло. Цікава, што пра гэта ведаюць усе ў Еўракамісіі. А я, у сваю чаргу, ведаю, што яны ведаюць, таму што ў нас там ужо было шмат сустрэч, падчас якіх былі прадастаўлены ўсе доказы, матэрыялы і даследаванні. Але ніхто не хоча прымаць рашэнне. Чаму? Гэта пытанне да нашых партнёраў, а не да мяне. Якая выснова? Па-першае, неабходна забараніць транзіт праз Беларусь у бок трэціх краін. Гэта зрабіла б бессэнсоўным увозіць тавары ў Беларусь, а затым фактычна прадаваць іх у Расію. Гэта праўда? Вядома, гэта залежыць ад Бруселя. Еўрапейская камісія таксама можа ўвесці квоты на пастаўку тавараў як з Беларусі, так і ў яе. І апошняя сфера — СМІ. Тэлеканал «Белсат» цягам многіх гадоў адыгрываў вельмі важную ролю для беларускага грамадства ці, прынамсі, ягонай часткі. Гэта ўсё яшчэ так? Нам варта падысці да гэтага пытання шырэй. Пуцін і Лукашэнка вырашылі стварыць медыяхолдынг Саюзнай дзяржавы (называны Саюзам Беларусі і Расіі, скарочана СБіР — заўв.), які выкарыстоўваецца Расіяй для анэксіі Беларусі. Найважнейшымі інструментамі гэтай анэксіі з'яўляюцца ідэалогія і прапаганда. Ствараючы агульныя сродкі масавай інфармацыі, то бок тэлебачанне, часопісы, газеты, выкарыстоўваючы магчымасці расійскага тэлебачання для ахопу Беларусі і выкарыстоўваючы ўласных прапагандыстаў у беларускіх праграмах, якія падтрымліваюць Лукашэнку, Расія хоча змяніць погляды беларусаў. Мы цяпер змагаемся за вобраз мыслення беларусаў, а гэта самая складаная задача. Незалежныя СМІ могуць працаваць толькі за мяжой, бо ў Беларусі іх палічылі экстрэмісцкімі і закрылі. Для пашырэння магчымасцяў інфармацыйнага ўздзеяння на беларускае грамадства неабходная праграма еўрапейскага маштабу, якую падтрымліваюць амерыканцы. І тут стратэгічнае значэнне мае тэлеканал «Белсат», які вяшчае з Польшчы. Ён з'яўляецца самым папулярным і выкарыстоўвае мноства інструментаў сацыяльных сетак. Ці ёсць у вас асцярогі з нагоды будучыні «Белсата»? На сустрэчах у МЗС Польшчы мяне запэўнілі, што новыя польскія ўлады і далей будуць падтрымліваць «Белсат». Акрамя «Белсата», безумоўна, важнае значэнне мае амерыканскае «Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода». Што яшчэ? Вяшчанне з Варшавы вядзе Еўрарадыё (Еўрапейскае радыё для Беларусі), з Беластока — Беларускае Радыё Рацыя, з-за мяжы праводзяць сваю працу інтэрнэт-парталы Zerkalo.io і Nexta.tv, канал «Рэальная Беларусь» на YouTube і выданне «Наша Ніва». Многія краіны прайшлі праз гэта ў сваёй гісторыі, асабліва Польшча. У вас быў урад у выгнанні ў Вялікабрытаніі, і вы таксама дамагаліся яго прызнання. Цяпер і мы за гэта змагаемся. Як я ўжо сказаў, у нас ёсць дзяржаўныя інстытуты ў выгнанні: прэзідэнт, урад, парламент. У нас ёсць дзяржава, якая дзейнічае за межамі Беларусі. Цяпер важна, каб нашы партнёры іх прызналі. Гэта будзе мець стратэгічнае значэнне для далейшага лёсу нашай краіны. Але таксама і для Польшчы, і іншых суседзяў. Урэшце, у нас супадаюць інтарэсы. Мы хочам жыць у дэмакратычнай, свабоднай краіне, а вы хочаце, каб ваш сусед быў бяспечным і не ўяўляў пагрозы ні для Польшчы, ні для Літвы, ні для Латвіі, ні для ўсяго Еўрасаюза. Вялікі дзякуй за інтэрв'ю і жадаю вам поспеху. А я хацеў бы падзякаваць вас. Не як палітык, проста як чалавек. Для нас важна тое, што ў Польшчы маюць магчымасць жыць сотні тысяч беларусаў. Той факт, што Польшча і палякі прынялі нас, з'яўляецца вельмі важным жэстам салідарнасці, які ўжо ўвайшоў у гісторыю стасункаў паміж нашымі народамі, польскім і беларускім. І важна тое, што вы прыйшлі на дапамогу беларускаму народу ў такой складанай сітуацыі. Мы гэта вельмі цэнім. Павел Латушка, палітык і дыпламат, намеснік кіраўніцы Аб'яднанага Пераходнага Кабінета Беларусі (урада Беларусі ў выгнанні), кіраўнік Народнага антыкрызіснага ўпраўлення. Былы міністр культуры Беларусі і былы дырэктар Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы ў Мінску. Былы амбасадар Беларусі ў Варшаве, Парыжы, Мадрыдзе і Лісабоне. Аўрэліюш М. Пендзівол, журналіст, супрацоўнік польскай рэдакцыі «Нямецкай хвалі», а некалькі гадоў таму польскіх аддзелаў BBC і RFI, а таксама парыжскай «Культуры». На працягу 20 гадоў ён быў карэспандэнтам венскай дзелавой газеты WirtschaftsBlatt.

Эксперт тлумачыць: «Гэта стратэгія Крамля» Крыніца: Gazeta Wyborcza — Лукашэнка штотыдзень арганізуе сустрэчы, на якіх прысутнічаюць 40 вайскоўцаў, у тым ліку прадстаўнікі 6 спецструктур. Мы ведаем, што на адной з апошніх такіх сустрэч ён аддаў распараджэнне ўзмацніць дзейнасць на мяжы з Польшчай, — кажа былы амбасадар Беларусі ў Польшчы. Пра крызіс на польска-беларускай мяжы мы гутарым з вядучым беларускім апазіцыянерам Паўлам Латушкам. Ганна Мікульска: Давайце пачнем з пачатку, гэта значыць са жніўня 2021 года, калі на мяжы, а менавіта ў Уснажы-Горным, з'явіліся людзі з просьбай аб міжнароднай абароне. Ні ў кога не павінна быць сумненняў у тым, што міграцыя — гэта натуральная з'ява, бо людзі спрабуюць трапіць у Еўропу і іншымі шляхамі, у асноўным праз Міжземнае мора. Аднак міграцыйны маршрут на нашай усходняй мяжы іншы — ён быў створаны штучна Аляксандрам Лукашэнкам, які скарыстаўся гэтай натуральнай патрэбай людзей у міграцыі. Чаму ён гэта зрабіў? Павел Латушка: Лукашэнка і Пуцін разам вырашылі аказаць ціск не столькі на беларуска-польскую мяжу, колькі на беларуска-еўрапейскую мяжу. Першы хацеў адпомсціць за тое, што Еўропа не прызнала вынікі сфальсіфікаваных прэзідэнцкіх выбараў 2020 года. Апошні хацеў праверыць, як NATO адрэагуе на крызіс, які адбываецца на мяжы. Сёння мы ведаем, што гэта быў першы этап стратэгіі Крамля, які ўжо планаваў напад на Украіну. Да гэтай стратэгіі мы яшчэ вернемся, але давайце спачатку разбярэмся, як замежнікаў завозілі ў Беларусь? Расія прафінансавала інфраструктуру, якая дазволіла прадаваць візы і квіткі, а таксама паветраны транспарт у Мінск. За выдачу віз адказвалі прызначаныя беларускія консульствы і амбасады. Усё адбылося са згоды дыктатараў. Мігранты, якія прызямліліся ў Мінску, атрымлівалі беларускія візы на месцы дзякуючы консульскаму пункту, які працуе там. Для дасягнення гэтай мэты таксама былі створаныя турыстычныя агенцтвы, якія пры гэтым зараблялі на замежніках грошы, якія ішлі ў кішэні людзей Лукашэнкі. У пачатку крызісу мы пачулі пра аперацыю «Замак». Гэтая тэма ўсё яшчэ актуальная? Назва аперацыі змянілася, бо змяніліся краіны паходжання мігрантаў, а таксама мэты Расіі і Беларусі. Сёння мы гаворым пра аперацыю «Прыліў». Аднак дзеянні застаюцца ранейшымі — дастаўленне замежнікаў на знешнюю мяжу ЕС. Такім чынам, вернемся да стратэгіі Крамля. Пасля ўварвання ва Украіну ў 2022 годзе міграцыйны крызіс пачаў адыгрываць іншую ролю, чым тая, пра якую мы казалі. Гэта быў першы этап. Сёння рост міграцыі закліканы прымусіць краін-суседак Беларусі, якія з'яўляюцца членамі NATO, выдаткоўваць усё больш і больш рэсурсаў на ўласную абарону і бяспеку межаў і ўсё менш і менш на дапамогу Украіне. Стымуляванне актыўнасці на міграцыйным маршруце таксама заклікана дэстабілізаваць заходнія грамадствы і адбіць у іх ахвоту падтрымліваць Украіну. Змянілася не толькі роля мігрантаў, але і іх маршрут. Людзі дабіраюцца да мяжы не толькі з Блізкага Усходу, але і з афрыканскіх краін, такіх як Эрытрэя або Эфіопія, куды Пуцін і Лукашэнка накіроўваюць свае прапановы па выдачы віз. Замест таго каб ехаць у Мінск, людзі ляцяць у Расію. Як выглядае іх шлях далей? Мігранты дасягаюць мяжы з Беларуссю, і Лукашэнка бярэ на сябе адказнасць. Затым яны едуць на аўтобусе да мяжы з Польшчай, Літвой і Латвіяй. Такім чынам, калі коратка — то за мігрантаў нясуць адказнасць Лукашэнка і яго службы. Якую ролю яны граюць? За правядзенне мерапрыемстваў па дастаўцы мігрантаў да мяжы адказвае спецпадраздзяленне АСАМ Дзяржаўнага пагранічнага камітэта. Лукашэнка аддае ёй загады наўпрост ці праз свайго сына Віктара Лукашэнку. Ён арганізуе падвоз мігрантаў да мяжы і прымушае іх пераходзіць на другі бок, адцягваючы пры гэтым увагу польскіх службаў. Супрацоўнікі АСАМ таксама звязваюцца са сваімі калегамі на другім баку, якія арганізуюць далейшы шлях гэтых людзей на захад і забяспечваюць мігрантаў інструментамі для пераадолення памежнага бар'ера. Увесь ход аперацыі кантралюецца беларускім КДБ. КДБ узначальвае Іван Церцель, лаяльны Аляксандру Лукашэнку. Гэта чалавек, які адказвае за тое, каб перавозка людзей праходзіла бесперабойна і каб ім не перашкаджалі, напрыклад, супрацоўнікі МУС. Тэртэль ніколі не ставіць пад сумнеў рашэнні Лукашэнкі, хоць яны незаконныя. Тым больш, што закон у Беларусі даўно не дзейнічае, але на ўсялякі выпадак Лукашэнка не падпісвае пастановы адносна мігрантаў на мяжы — ніякіх дакументаў, якія пацвярджаюць, што менавіта ён падпісвае гэтыя пастановы, няма, хоць ён публічна выказвае сваю згоду на гэтыя дзеянні. Замест дакументаў Лукашэнка практычна штотыдзень арганізуе нарады з прадстаўнікамі спецслужбаў. На адной з апошніх такіх сустрэч ён аддаў распараджэнне ўзмацніць ціск на мяжы з Польшчай. Чаму цяпер? Прычын можа быць дзве. Перш за ўсё, Лукашэнка не хоча, каб беларускае войска зайшло на тэрыторыю Украіны. Ствараючы канфлікт на мяжы, ён гуляе ў сваіх інтарэсах, даказваючы Пуціну, што ён праводзіць тут важную місію і ягоныя сілы патрэбныя ў выпадку контрнаступлення з боку краін NATO. Але, вядома, гэтага не адбудзецца. Па-другое, Расія ўзмацніла наступ на Украіну, і Расія, як мы ўжо казалі, хоча ў выніку дэстабілізаваць сітуацыю ў Еўропе, адначасова змушаючы еўрапейцаў накіраваць свае рэсурсы не на дапамогу Украіне, а на ўласную бяспеку. Мы бачым гэтую актывізацыю дзейнасці. Пачасціліся напады з беларускага боку. У выніку аднаго з іх загінуў польскі салдат, 21-гадовы Матэвуш Сітэк. Ці ведаем мы, хто нясе адказнасць за гэты напад? Перш за ўсё, мы павінны ўсведамляць, што маем справу з рознымі групамі людзей на мяжы. Ёсць тыя, хто паняцця не мае, што іх там чакае, яны проста хочуць пачаць новае жыццё ў Еўропе... ... і важна памятаць, што яны маюць права звярнуцца за міжнароднай абаронай, калі пажадаюць. Варта дадаць, што Еўрасаюз пазбаўляе многія краіны легальнага шляху міграцыі, бо проста не выдае візы. Ёсць і тыя, хто ведае, што іх чакае, але ўсё роўна вырашае адправіцца ў гэтае падарожжа. У наступную групу ўваходзяць людзі, праплочаныя Расіяй і рэжымам у Беларусі і навучаныя дэстабілізаваць сітуацыю на мяжы. Нарэшце, там таксама ёсць спецслужбы Расіі, беларускага рэжыму, а яшчэ вагнераўцы, частка з якіх засталася ў Беларусі. Мы не можам выключыць, што яны таксама датычныя да дзеянняў на мяжы. Вяртаючыся да пытання аб трагічнай гібелі польскага жаўнера, нашы крыніцы паказваюць, што ў КДБ ёсць група «Альфа», у якой афіцэраў навучаюць выкарыстанню нажоў у якасці зброі. Аналагічна навучаецца падраздзяленне «С» у структурах АСАМ. Наколькі нам вядома, напад на польскага салдата здзейсніў спецыяліст. Аднак мы не можам сказаць, кім менавіта быў гэты чалавек. Гуманітарныя арганізацыі часта кажуць пра так званую «сістэму». Што гэта такое і што мы ведаем пра становішча мігрантаў у гэтай зоне? «Сістэма», або памежная зона, кантраляваная Беларуссю, была створаная ў савецкія часы. Гэта была спецыяльная памежная лінія, але цяпер яна дэ-факта ўжо не функцыянуе, таму што памежнікі не ахоўваюць мяжу, а толькі забяспечваюць шлях мігрантам у Польшчу і тым самым даюць магчымасць яе парушыць. Мы маем справу з арганізаванай міжнароднай злачыннай групоўкай, якую ўзначальвае Аляксандр Лукашэнка. Мы таксама ведаем, што мігрантаў часта збіваюць на беларускім баку і часта прымушаюць перасякаць мяжу. З аднаго боку, хтосьці гатовы зноў і зноў спрабаваць перасекчы мяжу, з другога — хтосьці хоча вызваліцца з гэтай сітуацыі, а беларускія спецслужбы яго гвалтоўна вымушаюць перасекчы мяжу. У чым вы бачыце рашэнне крызісу на мяжы? Не існуе нейкага простага рашэння, каб вырашыць гэтую сітуацыю. Аднак я ведаю, што дыктатары разумеюць толькі мову сілы. Вядома, ніхто не будзе пасылаць на мяжу «леапардаў», але існуе шэраг рашэнняў: закрыццё чыгуначных пераходаў з Беларуссю замест прыпынку перамяшчэння людзей. Гэта ўдарыць па інтарэсах як Лукашэнкі, так і Кітая і можа дэстабілізаваць рэжым Лукашэнкі. Гэта цяжкае рашэнне, але яно можа прывесці да ціску з боку Кітая на Лукашэнку. Па-другое, неабходныя санкцыі ЕС і іх гарманізацыя для Беларусі і Расіі, паколькі на гэты момант першая дазваляе Пуціну абыходзіць накладзеныя на Расію санкцыі, бо тавары туды проста праходзяць праз Беларусь. У Польшчы таксама існуе нешта накшталт нацыянальных санкцый, якія могуць быць накладзеныя на гаспадарчых суб'ектаў і сотні людзей, якія ўваходзяць у злачынную групоўку Лукашэнкі. Польскія банкі дагэтуль забяспечваюць правядзенне фінансавых аперацый з Беларуссю, і ў той жа час мы ведаем прыклады закрыцця рахункаў простых беларускіх грамадзян у Польшчы. Варта дадаць, што ў Любліне з 2021 года вядзецца крымінальная справа ў сувязі з парушэннем закона і вядзеннем гібрыднай вайны на мяжы рэжымам Лукашэнкі. Можна выдаць ордэры на арышт асоб, якія падазраюцца ў арганізацыі штучнага міграцыйнага крызісу. Польшча таксама можа перадаць справу супраць Лукашэнкі ў МУС паводле абвінавачвання ў злачынствах супраць чалавечнасці і адвакатаваць выдачу ордэра на арышт Лукашэнкі. Наша каманда ўжо падрыхтавала ўсе матэрыялы.​ Зараз неабходныя дзеянні. Нягледзячы на крызіс на мяжы, Польшча не спыніла весці бізнес з Беларуссю. Польскі экспарт свайму ўсходняму суседу ў 2023 годзе склаў цэлых 2,7 мільярда еўра. У асноўным мы адпраўлялі транспартныя сродкі і машыны, а часцей за ўсё імпартавалі драўніну. Сёння абарот сродкаў паменшыўся, але гаворка па-ранейшаму ідзе пра мільёны. І менавіта таму мы ў тым ліку настойваем на спыненні гандлю з Лукашэнкам. Замест гэтага Польшча магла б увесці індывідуальныя санкцыі супраць прадстаўнікоў эліты, якая сабралася вакол яго. Што тычыцца самога дыктатара — зыходзячы з сабраных доказаў, няма ніякіх сумневаў у тым, што Лукашэнка павінен паўстаць перад Міжнародным крымінальным судом. Хоць мы пра гэта ўжо амаль не чуем, грамадзян Беларусі кожны дзень затрымліваюць спецслужбы і кожны дзень выносяць палітычна матываваныя прысуды. Мы пастаянна інфармуем міжнародную супольнасць аб гэтых фактах. Мы абвінавачваем беларускага дыктатара ў злачынствах супраць чалавечнасці. Рэпрэсіі, якія мы назіраем, з'яўляюцца самымі вялікімі за апошнія 50 гадоў і дасягнулі няўяўных маштабаў. Нядаўна ў нас прайшлі выбары ў протапарламент у выгнанні. Усім 257 людзям, якія вырашылі балатавацца на выбарах, былі прад'яўленыя абвінавачванні па крымінальным кодэксе, іх маёмасць была канфіскавана, а некаторыя члены іх сем'яў затрыманыя. Мы маем справу з катаваннямі ў турмах, татальнай цэнзурай, больш за 1,4 тыс. людзей, прызнаных палітвязнямі (хоць рэальная колькасць, вядома, значна вышэйшая). Палітвязняў змяшчаюць у адзіночныя камеры, дзе няма ложкаў і няма кантакту са знешнім светам. Туды змяшчаюць нават пажылых і хворых на рак людзей. Як беларусам бегчы з краіны? Мяжа з Украінай сёння цалкам закрытая, таму гэты маршрут не падыходзіць. На шчасце, дзякуючы дыпламатычным намаганням Літвы, Польшчы і іншых краін беларусы могуць разлічваць на атрыманне гуманітарных віз, хоць і рызыкуюць апынуцца ў вышуку рэжыму. Мы павінны разумець, што Беларусь рухаецца ў напрамку цалкам закрытай Паўночнай Карэі. І гэта адбываецца побач з Польшчай, у Еўропе. Расія хоча змяніць наша грамадства. Аднак паводле нядаўніх даследаванняў, 66 адсоткаў грамадзян падтрымліваюць дэмакратыю, і 98 адсоткаў хоча жыць у незалежнай краіне. Таму неабходная агульная двунакіраваная стратэгія ЕС і Польшчы, якая будзе рабіць адрозненне паміж рэжымам Лукашэнкі і беларусамі. У адваротным выпадку замест мяжы з Беларуссю з'явіцца мяжа з Расіяй. Павел Латушка — беларускі палітык, дыпламат, былы пасол Беларусі ў Польшчы і былы міністр культуры. Ён вядомы перш за ўсё як адзін з лідараў беларускай апазіцыі і адзін з найважнейшых галасоў апазіцыі рэжыму Аляксандра Лукашэнкі.

25-27 траўня адбыліся першыя прамыя выбары ў Каардынацыйную Раду. Упершыню за 30 гадоў беларусы сапраўды мелі магчымасць абіраць сваіх прадстаўнікоў. Мы можам па-рознаму ацэньваць вынікі выбараў сёння, але прэцэдэнт створаны. Гэта ўжо гістарычная падзея. І ўсе ўдзельнікі і арганізатары гэтай выбарчай кампаніі заслугоўваюць вялікай падзякі і пашаны за тое, што мы зрабілі разам. Веру, што ўсе мы прыйшлі ў Каардынацыйную Раду працаваць у інтарэсах беларусаў і беларускага грамадства. Не дзяліць «партфелі» ці змагацца за «пасады», не гуляць у гульні пад дыванам. Мы прыйшлі працягваць барацьбу супраць рэжыму Лукашэнкі і за вызваленне Беларусі. Таму нам важна стварыць эфектыўны прадстаўнічы орган. Нам важна ўзмацняць дэмакратычную альтэрнатыву рэжыму ўзурпатара. Нашая галоўная мэта — вяртанне ў Беларусь. У вольную, незалежную, дэмакратычную Беларусь. І дзеля таго, каб бачыць на гарызонце менавіта такую Беларусь, нам трэба быць адказнымі і ўжо зараз прытрымлівацца базавых дэмакратычных прынцыпаў. Ісці шляхам парламентарызма, а не палітычных гульняў. Таму важна, што мы разам: спіс «Каманда Латушкi i Рух “За Свабоду”», «Еўрапейскі Выбар», «Незалежныя Беларусы», «Воля», «Хопіць Баяцца» — прынялі агульную заяву з прапановай стварыць аргкамітэт першага працоўнага паседжання Каардынацыйнай Рады трэцяга склікання. І мы заклікаем каардынатараў іншых выбарчых спісаў далучыцца да працы аргкамітэта па арганізацыі першага працоўнага паседжання абранай Каардынацыйнай Рады. Мы гатовыя да канструктыўнай супрацы, мы гатовыя да дыялогу і галоўнае — мы хочам каб Каардынацыйная Рада была запатрабаванай і карыснай для беларусаў. Мы выступаем за празрыстасць, фінансавую справаздачнасць, публічнасць пасяджэнняў, павагу да дэмакратычных прынцыпаў. Давайце памятаць, што Каардынацыйная Рада створана беларусамі для вырашэння праблем беларусаў. Для абароны нацыянальных інтарэсаў Беларусі і беларусаў. І для барацьбы. Барацьбы за нашу агульную будучыню. Важна, каб нас пачулі беларусы і ў Беларусі, і ў замежжы. Мы не здраджваем нашым мэтам, нашай барацьбе за тое, каб вызваліць Беларусь. Мы аб'ядноўваемся, каб не спыняцца, каб лёс беларускага народа не вырашаўся без голаса беларусаў. Мы дойдзем да вольнай Беларусі. У мяне няма сумневаў, што Каардынацыйная Рада — гэта інстытут, які патрэбны сёння. І які будзе патрэбны заўтра — у Беларусі без Лукашэнкі. Мы павінны зрабіць усё, каб хутчэй прыйсці ў гэтае заўтра. І прыйсці ў яго моцнымі. Мы — не апазіцыя. Мы — альтэрнатыва. Жыве Беларусь!

НАУ паўторна на працягу гэтага тыдня звярнулася да працоўнай групы з прадстаўнікоў МЗС і пасольстваў еўрапейскіх краін, у тым ліку Польшчы, Германіі, Харватыі, Кіпра, Даніі, Чэхіі, Бельгіі і Аўстрыі, з просьбай адвакатаваць нявыдачу беларускага актывіста рэжыму Лукашэнкі, дзе яго чакаюць незаконны палітычны прысуд, катаванні і, магчыма, смерць. У дадзены момант адвакаты Андрэя рыхтуюць скаргу ў апеляцыйны суд, каб спыніць рашэнне аб экстрадыцыі. Раней мы неаднаразова рэкамендавалі прадстаўнікам Андрэя, у тым ліку і пасля яго пераводу на хатні арышт, і рэкамендуем цяпер тэрмінова падаць прашэнне на атрыманне статусу бежанца. На жаль, НАУ не можа паўплываць на ініцыяванне дадзенай працэдуры, паколькі яна залежыць ад дзеянняў сербскіх адвакатаў Андрэя. У дадзены момант НАУ звярнулася да сербскіх праваабарончых арганізацый з просьбай прызнаць Андрэя Гнёта палітычным зняволеным і да міжнародных экспертаў па праве бежанства з мэтай садзейнічання ў працэсе атрымання статусу бежанца.

Аб арганізацыі працы Каардынацыйнай Рады дэмакратычных сіл Беларусі, сфармаванай па выніках выбараў 2024 года Мы, абраныя дэлегаты Каардынацыйнай Рады трэцяга склікання, выказваем усім прыналежным да арганізацыі выбараў у Каардынацыйную Раду шчырую падзяку. У той жа час: зыходзячы з неабходнасці як хутчэйшага распачынання працы абранай Каардынацыйнай Рады для выканання ўзятых на сябе абавязкаў і выканання волі нашых выбарцаў; прымаючы пад увагу адсутнасць у Статуце Каардынацыйнай Рады, сфармаванай у 2023 годзе, прапісаных палажэнняў аб рэалізацыі пераходнага перыяду і арганізацыі першага паседжання абранай Каардынацыйнай Рады; улічваючы той факт, што любыя рашэнні папярэдняй Каардынацыйнай Рады не звязаныя з заканчэннем асноўнай місіі — арганізацыі выбараў — ад даты 8 лютага 2024 году не маюць легітымнасці; прызнаючы права кожнага з абраных прадстаўнікоў Каардынацыйнай Рады на захаванне атрыманага мандату, калі іншае рашэнне не будзе прынятае большасцю дэлегатаў, паведамляем, што: Мы прымаем за кропку адліку паўнамоцтваў новай Каардынацыйнай Рады правядзенне фармальнага сходу 12 чэрвеня 2024, парадак дня якога мусіць быць абмежаваны вітальнымі выступамі прэзідэнткі-элект Святланы Ціханоўскай і прадстаўнікоў Каардынацыйнай Рады трэцяга склікання. Мы бярэм на сябе адказнасць у фармаванні працоўных органаў і павесткі дня першага працоўнага паседжання новай Каардынацыйнай Рады. Для рэалізацыі гэтай задачы будзе сфармаваны аргкамітэт, у які мусяць быць вылучаны па аднаму прадстаўніку ад кожнага спісу, з вагою голаса згодна колькасці працэнтаў атрыманых па выніках выбараў 2024 году. Мы заклікаем каардынатараў іншых выбарчых спісаў далучыцца да працы аргкамітэта па арганізацыі першага працоўнага паседжання абранай Каардынацыйнай Рады. З павагай, Каманда Латушкi i Рух «За Свабоду», 28 чалавек Еўрапейскі Выбар, 8 чалавек Незалежныя Беларусы, 8 чалавек Воля, 6 чалавек

Пасля публікацыі на тэму рэгістрацыі транспартных сродкаў і абмену пасведчанняў кіроўцы каманда Народнага антыкрызіснага ўпраўлення атрымала шматлікія пытанні ад беларусаў па дадзенай тэме. Намеснікам кіраўніцы Аб’яднанага Пераходнага Кабінета, кіраўніком НАУ Паўлам Латушкам ужо накіраваны запыт аб сустрэчы з намеснікам міністра інфраструктуры Польшчы дзеля абмеркавання найхутчэйшых шляхоў вырашэння пазначаных пытанняў. У сувязі з вялікай колькасцю зваротаў у наш адрас мы вымушаны адзначыць, што, на жаль, не маем дастатковых рэсурсаў для аказання індывідуальнай дапамогі беларусам у кожнай канкрэтнай сітуацыі, якая мае свае асаблівасці. Прыярытэтам нашай працы з’яўляецца сістэмнае адстойванне інтарэсаў усіх беларусаў за мяжой і лабіяванне спрашчэння працэдур для беларусаў замежжа. Па бясплатную індывідуальную прававую дапамогу мы прапануем звяртацца ў профільныя арганізацыі, напрыклад, ў ЦБС або Free Belarus Center. Якія асноўныя пытанні мы атрымліваем? Разам з тым, прааналізаваўшы пытанні, якія да нас паступілі, мы хацелі б адзначыць наступнае: Парадак рэгістрацыі транспартных сродкаў урэгуляваны Законам Польшчы «Аб дарожным руху». Асноўныя дакументы, якія патрабуецца прадаставіць, пазначаныя таксама ў адказе Міністэрства інфраструктуры. Пры гэтым існуюць розныя варыянты атрымання польскіх нумарных знакаў, якія, у прыватнасці, разабраныя ў артыкуле выдання «Мост». Ад неабходнасці пацвярджаць сапраўднасць беларускага пасведчання кіроўцы пазбаўленыя асобы, якія маюць статус уцекача ў Польшчы, прытулак, дадатковую абарону або ВНЖ па гуманітарных прычынах (не блытаць з ВНЖ на падставе гуманітарнай візы). НАУ ужо звярнулася да польскіх уладаў з прапановай значна пашырыць кола беларусаў, якім не трэба будзе пацвярджаць сапраўднасць беларускіх дакументаў. На жаль, на практыцы сапраўды могуць мець месца сітуацыі, калі вы яшчэ не атрымалі неабходнага статусу або дакументаў і таму не можаце перайсці да ажыццяўлення наступнай адміністрацыйнай працэдуры (напрыклад, замяніць пасведчанне кіроўцы без атрымання статусу ўцекача і дакументаў з адпаведнай адзнакай). Пры ажыццяўленні разгляданых і любых іншых адміністрацыйных працэдур варта памятаць, што толькі пісьмовая адмова ў станоўчым рашэнні вашага пытання дазваляе далейшае абскарджанне ў судовым парадку. І толькі пасля атрымання судовага рашэння можна весці гаворку пра наяўнасць рэальнай праблемы, якая патрабуе, напрыклад, унясення змен у заканадаўства, а не сведчыць пра памылку ў дзеяннях канкрэтнай службовай асобы. Як можна зрабіць унёсак у найхутчэйшае вырашэнне пытання? Павел Латушка і каманда НАУ будуць выступаць з далейшымі ініцыятывамі ў дзяржаўныя органы Польшчы па спрашчэнні адпаведных працэдур для беларусаў. Мы разумеем рызыкі з-за накіравання запытаў аб пацверджанні сапраўднасці пасведчанняў кіроўцы ў Беларусь, а таксама нежаданне беларусаў спансіраваць рэжым Лукашэнкі аплатай консульскага збору. Таму мы будзем працягваць настойваць на поўным вызваленні беларусаў ад такога абавязку, а таксама спрыяць спрашчэнню працэса атрымання пасведчанняў кіроўцы і рэгістрацыі транспартных сродкаў. Аднак для канструктыўнага вырашэння пытання і больш эфектыўнай працы ў дадзеным накірунку, нашыя словы павінны быць падмацаваныя вашымі канкрэтнымі прыкладамі. Таму мы просім вас у бліжэйшы час накіроўваць у Міністэрства інфраструктуры звароты з просьбай унесці змены ў заканадаўства. Што павінен утрымліваць зварот? Зварот павінен утрымліваць наступныя элементы: ваша імя і прозвішча; ваша месца жыхарства; назва органу, да якога складаецца зварот; прадмет звароту; подпіс. Увага: калі зварот складаецца праз электронныя сродкі камунікацыі, яго можна падпісаць электронным подпісам – у такім выпадку неабходна таксама пазначаць і адрас электроннай пошты. У змесце зварота неабходна апісаць канкрэтна вашу сітуацыю, напрыклад: чакаю рашэння па справе аб прадастаўленні міжнароднай абароны і ў пасведчання кіроўцы скончваецца тэрмін дзейнасці; знаходжуся на тэрыторыі Польшчы на падставе віда на жыхарства, якое выдадзена па гуманітарнай візе, і не ўваходжу ў пералік асоб, якія вызвалены ад пацверджання сапраўднасці пасведчання кіроўцы; не жадаю аплачваць консульскі збор злачыннаму рэжыму Лукашэнкі; асцерагаюся за сваю бяспеку (бо рэжым даведаецца маю польскую адрэсу) і сваіх родных, якія застаюцца ў Беларусі (бо я легалізуюся ў «несяброўскай краіне»). Таксама неабходна прасіць унесці змены ў заканадаўства, каб вызваліць такую катэгорыю асоб, як ваша, ад абавязку звяртацца ў дзяржаўныя органы рэжыму Лукашэнкі за пацверджаннем сапраўднасці пасведчання кіроўцы. Калі ваш узровень ведання польскай мовы яшчэ недастатковы, для падрыхтоўкі звароту дастаткова будзе перакладу пры дапамозе анлайн-перакладчыкаў: сутнасць пытання будзе зразумелай, а дзяржаўны орган даведаецца аб рэальным становішчы спраў. Як і куды неабходна накіроўваць звароты? Звароты неабходна накіроўваць адным з зручных для вас спосабаў: Перадаць асабіста ў Галоўную Канцылярыю Міністэрства інфраструктуры (з панядзелка па пятніцу з 09:30 да 16:00) па адрасе: Ministerstwo Infrastruktury Departament Kontroli ul. Chałubińskiego 4/6 00-928 Warszawa; Даслаць у электроннай форме пры дапамозе ePUAP (pismo ogólne do podmiotu publicznego); Даслаць электроннай поштай на адрас: skargi.wnioski@mi.gov.pl; Даслаць факсам на нумар 22 630 11 99. У нас на форуме таксама прадстаўлены падрабязны гайд па рэгістрацыі аўтамабіляў у Варшаве, азнаёміцца з якім можна па спасылцы. Мы працягнем працу з дадзеным пытаннем і будзем інфармаваць вас аб прагрэсе яго вырашэння праз нашыя сацыяльныя сеткі і сайт. Каб атрымліваць актуальную інфармацыю аб нашай працы, запрашаем падпісвацца на сацыяльныя сеткі НАУ і Паўла Латушкі: Telegram Instagram YouTube YouTube PL Twitter Facebook Viber TikTok TikTok PL LinkedIn Народнае антыкрызіснае ўпраўленне: Telegram Instagram YouTube Twitter Facebook Сайт TikTok

«Нічога пра нас без нас: важна, каб беларускія пытанні вырашаліся ў Еўропе з удзелам беларусаў і беларускага грамадства. Стварэнне беларуска-польскай стратэгічнай платформы дэманструе падтрымку гэтага падыходу. Польшча з'яўляецца лідарам у выпрацоўцы палітыкі Еўрапейскага Саюза ў дачыненні да Беларусі. Польшча праявіла і працягвае праяўляць салідарнасць з беларускім грамадствам у дасягненні дэмакратычных зменаў у Беларусі», — адзначыў намеснік кіраўніцы Аб'яднанага Пераходнага Кабінета Беларусі, кіраўнік Народнага антыкрызіснага ўпраўлення Павел Латушка, каментуючы правядзенне першага пасяджэння беларуска-польскай стратэгічнай платформы, якое адбылося 10-11 чэрвеня пад Варшавай. Беларуска-польская стратэгічная платформа арганізавана па ініцыятыве Паўла Латушкі і дырэктара Цэнтра ўсходнееўрапейскіх даследаванняў Варшаўскага ўніверсітэта Яна Маліцкага. Арганізатарамі пасяджэння выступілі Цэнтр Мерашэўскага, Цэнтр усходнееўрапейскіх даследаванняў Варшаўскага ўніверсітэта пры падтрымцы НАУ. Ініцыятыва накіравана на стварэнне пастаяннай платформы для ацэнкі сітуацыі і выпрацоўкі канкрэтных крокаў супрацоўніцтва дэмакратычных сіл Беларусі і польскага боку ў мэтах дэмакратычных зменаў у Беларусі. У ходзе сустрэчы былі абмеркаваныя выклікі і знешнія пагрозы ў сувязі з развіццём сітуацыі ў Беларусі, пытанні ўнутранай сітуацыі ў Беларусі і іх дынамікі, абмеркаваныя магчымыя інструменты, якія ёсць у распараджэнні, для дасягнення дэмакратычных зменаў у Беларусі, а таксама пытанні развіцця беларуска-польскіх узаемаадносін пасля змены ўнутрыпалітычнай сітуацыі ў Беларусі. Як плануецца, беларуска-польская стратэгічная платформа будзе функцыянаваць на пастаяннай аснове.

«Ёсць такі выраз: elephant in the room. І гэты слон нікуды не сыдзе, калі з ім нічога не рабіць. Не. Ён разграміць гэты пакой і растопча жыхароў. Гэты слон — Расія. І яна ўжо ў нашым пакоі, у Еўропе. Магчыма, нам страшна, Еўропе страшна? Але ёсць і яшчэ адзін выраз: eat the elephant piece by piece. І рэжым Лукашэнкі ў Беларусі, галоўны хаўруснік Расіі — гэта менавіта той кавалак, з якога трэба пачаць есці слана, калі мы хочам выгнаць яго з пакою. І які Еўропе дакладна па зубах», — адзначыў Павел Латушка падчас удзелу ў дыскусійнай панэлі «Постасці новай Еўропы» ў рамках 10-ай Міжнароднай еўрапейскай канферэнцыі ў Гданьску. Мерапрыемства адбылося ў Еўрапейскім цэнтры салідарнасці — месцы, дзе адбываліся гістарычныя падзеі, якія прывялі да зменаў у Еўропе. Удзел у дыскусійнай панэлі прынялі дырэктар Еўрапейскага цэнтра салідарнасці ў Гданьску Базыль Керскі, палітолаг, дырэктар польскага офісу Фонда Конрада Адэнаўэра Давід Грэгош, дэпутат Вярхоўнай Рады Украіны, сустаршыня дэпутацкай групы Вярхоўнай Рады Украіны па міжпарламенцкіх сувязях з Рэспублікай Польшчай Мікола Княжыцкі, намесніца галоўнага рэдактара часопіса «Новая Усходняя Еўропа» Івона Рэйхардт. Падчас удзелу ў дыскусійнай панэлі Павел Латушка адзначыў: «Калі б у 2020 годзе ў Беларусі перамагла дэмакратыя, то вайны магло б і не быць. Пытанне адсутнасці стратэгіі ў дачыненні да Беларусі і ў 2020 годзе, і сёння — ключавое для будучых перспектыў Беларусі і беларусаў у Еўрапейскім саюзе. Нам вельмі важная салідарнасць і сімвалічна, што гэтае слова мы вымаўляем сёння ў Гданьску — горадзе, які з'яўляецца калыскай салідарнасці. З іншага боку мы аддаём сабе справаздачу, што толькі ад нас залежыць будучыня Беларусі. Сёння для нас важна не дапусціць, каб на беларуска-еўрапейскай мяжы быў пабудаваны берлінскі мур. Разумеючы важнасць забеспячэння нацыянальнай бяспекі суседзяў-членаў Еўрапейскага саюза, мы звяртаемся да нашых еўрапейскіх партнёраў, каб былі захаваныя магчымасць свабоднага перамяшчэння беларусаў у Еўрапейскі саюз, атрымання віз, у тым ліку ўвядзення лічбавых віз для беларусаў, каб Еўропа паказала сваю адкрытасць для беларусаў, а з іншага боку — каб яна дэманстравала эфектыўнасць у вачах беларусаў, якія дагэтуль вераць у дэмакратыю, у тым ліку — гэта і адказнасць. На маім асабістым канале я правёў апытанне, што з'яўляецца прыярытэтным для нашай кааліцыі, якая ўдзельнічала ў выбарах у Каардынацыйную раду. І 75% апытаных беларусаў паставілі на першую пазіцыю важнасць прыцягнення да адказнасці рэжыму Лукашэнкі і яго саўдзельнікаў за злачынствы. Важна казаць і пра фактычнае прызнанне інстытутаў, якія ствараюць дэмакратычныя сілы. Беларусы сёння змагаюцца за дэмакратыю, а значыць — і змагаюцца за сваю будучыню ў Еўропе. Беларусы падвергнутыя велізарным рэпрэсіям, катаванням ва ўласнай краіне. Таму важна гэта разумець і важна на гэта адказаць выразным планам дзеянняў у падтрымку нашай барацьбы». Асноўны тэзіс, які выказвалі замежныя ўдзельнікі дыскусій, прадстаўнікі польскага і ўкраінскага бакоў грунтуецца на падыходзе «безумоўнай падтрымкі Украіны, якая змагаецца за сваю тэрытарыяльную цэласнасць супраць агрэсара, і дэмакратычнай Беларусі, народ якой змагаецца і таксама церпіць ад гвалту і рэпрэсій». Падчас знаходжання ў Гданьску таксама адбыліся кароткая сустрэча Паўла Латушкі з прэзідэнткай Гданьска Аляксандрай Дулькевіч. Прэзідэнтка Гданьска ініцыятыўна запрасіла Паўла Латушку на асобную сустрэчу, падчас якой плануецца абмеркаваць усе праблемныя пытанні, якія непакояць беларусаў, якія пражываюць у Гданьску. Дамовіліся падрыхтаваць адпаведныя пытанні і накіраваць іх загадзя дзеля таго, каб сустрэча мела найбольшы плён. Таксама адбылася сустрэча з членам групы Сейма Польшчы па супрацоўніцтве з дэмакратычнай Беларуссю Яцэкам Карноўскім, з якім дасягнута дамоўленасць аб сустрэчы ў Варшаве з прадстаўнікамі дадзенай парламенцкай групы.

Напярэдадні галасавання ў Еўрапейскі парламент У гэтыя дні ва ўсіх краінах-сябрах Еўрапейскага саюза праходзяць выбары, якія называюць гістарычнымі, пераломнымі і вырашальнымі. Для нас, беларусаў, гэтыя выбары таксама маюць вялікае значэнне. Беларускі народ на працягу дзесяцігоддзяў, асабліва з 2020 года, змагаецца за права жыць у дэмакратычнай і незалежнай дзяржаве, змагаецца за свабоду і датрымліванне правоў чалавека — гэта значыць змагаецца за тыя базавыя каштоўнасці, на якіх заснавана Аб'яднаная Еўропа. Нашы каштоўнасці — гэта еўрапейскія каштоўнасці. Гэта тое, што робіць нас еўрапейцамі, нягледзячы на вельмі цяжкую ўнутрыпалітычную і геапалітычную сітуацыю, у якой знаходзіцца Беларусь і беларускі народ. І менавіта таму мы, беларусы, зацікаўленыя ў моцнай Еўропе, у моцных інстытутах, якія будуць падтрымліваць дэмакратычныя і еўрапейскія памкненні нашага і іншых еўрапейскіх народаў. Моцная Еўропа для нас — гэта найважнейшы фактар, ад якога залежыць не толькі ваша, але і наша будучыня. Сёння, ва ўмовах масавых рэпрэсій, калі ў турмах рэжыму Лукашэнкі тысячы палітвязняў, калі кожны дзень катуюць, арыштоўваюць людзей, кідаюць іх у турмы, калі больш за 300 тысяч беларусаў дэпартавана па палітычных прычынах, калі ствараюцца ўмовы, якія не дазваляюць жыць у краіне, беларусы найбольш востра маюць патрэбу ў саюзніку, моцным і сумленным сябры, які будзе гатовы падтрымліваць нас у барацьбе за нашу будучыню. А калі казаць прама — у барацьбе за само наша існаванне. Існаванне Беларусі як дзяржавы. Бо менавіта цяпер пагроза для незалежнасці, для самой дзяржаўнасці Рэспублікі стаіць найбольш востра з моманту прыняцця Дэкларацыі аб незалежнасці. Расія, якая паквапілася на незалежнасць Украіны, якая спрабуе знішчыць яе сілай зброі, проста цяпер робіць тое ж самае з Беларуссю, а зброяй у яе руках выступае дыктатура Лукашэнкі. Дыктатура, якую беларусы не абіралі. Беларусы зрабілі прама супрацьлеглы выбар і ў 2020 годзе гэтым выбарам захаплялася ўся Еўропа. За гэты выбар мы змагаемся дагэтуль, нягледзячы на тую страшэнную машыну тэрору, якая на нас за яго абрынулася. Але велізарная цана, якую мы плацім за гэты выбар, вызначае яго велізарную каштоўнасць. Таму сёння я звяртаюся да еўрапейцаў: «Калі вы будзеце прымаць рашэнне, ісці ці не ісці на выбары, падумайце пра тое, якая гэта велізарная каштоўнасць — мець выбар, мець права выбару. Падумайце аб тых каштоўнасцях і прывілеях, якімі вы валодаеце і якія сёння могуць здавацца вам дадзенасцю, штодзённасцю, чымсьці існуючым самім па сабе. І ўспомніце пра беларускі народ, які прама зараз змагаецца і праходзіць праз найцяжэйшыя выпрабаванні дзеля таго, каб мець права выбару. Дзеля таго, каб жыць у такой жа свабоднай краіне, у якіх вы маеце шчасце жыць сёння. Нашы ахвяры — гэта прысвячэнне для будучай незалежнай, дэмакратычнай еўрапейскай Беларусі. І мы разлічваем на вас. Разлічваем на вашу падтрымку і салідарнасць». Павел Латушка, прысуджаны да 18 гадоў пазбаўлення волі ў калоніі строгага рэжыму, у дачыненні да якога распачата мінімум тры новыя крымінальныя справы, былы міністр культуры і пасол, намеснік кіраўніка Аб'яднанага Пераходнага Кабінета, кіраўнік НАУ.

Праблемы, звязаныя з легалізацыяй беларусаў у Польшчы, атрыманнем польскага праязнога дакумента і магчымасцю падаўжэння яго тэрміну дзеяння да 3 гадоў; пытанні афармлення дакументаў, неабходных для атрымання вышэйшай адукацыі ў Польшчы; перспектывы крымінальнага пераследу прадстаўнікоў рэжыму Лукашэнкі на тэрыторыі Польшчы, прымяненне ўніверсальнай юрысдыкцыі і прагрэс у аб'яўленні ў вышук і прыцягненні да адказнасці вінаватых у здзяйсненні злачынстваў супраць чалавечнасці на тэрыторыі Беларусі; праблемы, звязаныя з атрыманнем польскіх віз і эвакуацыяй грамадзян Беларусі ў выпадку рызыкі затрымання і арышту; перспектывы пашпарта Новай Беларусі; важнасць эфектыўнай дзейнасці сфармаванай Каардынацыйнай Рады як прадстаўнічага органа; садзейнічанне рэалізацыі культурных праектаў і адукацыйныя магчымасці для беларусаў у Польшчы, у тым ліку ў рамках праграмы Каліноўскага; а таксама многія іншыя пытанні былі абмеркаваны 6 чэрвеня падчас сустрэчы намесніка кіраўніцы Аб'яднанага Пераходнага Кабінета Беларусі, кіраўніка Народнага антыкрызіснага ўпраўлення Паўла Латушкі з прадстаўнікам беларускай дыяспары Любліна. Падчас сустрэчы Павел Латушка выказаў пазіцыю, што рэжым Лукашэнкі здзяйсняе злачынствы на мяжы Беларусі з Польшчай, правакуючы дэстабілізацыю сітуацыі на мяжы і адначасова накіроўваючы дыверсантаў для здзяйснення тэрарыстычных актаў у Польшчы, прадпрымае наўмысныя дзеянні для таго, каб нанесці шкоду добрым адносінам паміж беларусамі і палякамі, якія склаліся гістарычна паміж двума народамі. Павел Латушка выказаў спачуванні родным і блізкім польскага вайскоўца, які памёр у выніку ран, нанесеных нелегальнымі мігрантамі, якія атакавалі мяжу Польшчы; адзначыў, што беларускі народ не праводзіць антыпольскай палітыкі, а беларусы зацікаўленыя ў развіцці добрых адносін з Польшчай. Вайны з Польшчай хоча толькі Лукашэнка і менавіта яго рэжым робіць усё для таго, каб сапсаваць адносіны паміж беларусамі і палякамі. Павел Латушка адказаў на пытанні беларусаў, а таксама праінфармаваў аб выніках сустрэчы ў гарадской адміністрацыі Любліна, якая адбылася ў гэты дзень. Беларусы Любліна распавялі пра культурныя праекты, якія плануюць ініцыяваць у рамках заяўкі Любліна на атрыманне статусу культурнай сталіцы Еўропы. Падрыхтавана комплексная вялікая праграма беларускіх культурных мерапрыемстваў, дасягнута дамоўленасць ініцыяваць адкрыццё вуліцы, прысвечанай Беларусі і беларусам у горадзе Любліне, як грамадскую ініцыятыву беларусаў-жыхароў горада. У ходзе сустрэчы ў гэты ж дзень з дырэктарам Цэнтра міжнароднага супрацоўніцтва гарадскога ўпраўлення Любліна Кшыштафам Станоўскім і начальніцай аддзела культуры Магдаленай Зарэмба-Апаліньскай Павел Латушка падзякаваў за падтрымку праекта «Кадравы рэзерв для Новай Беларусі» і арганізацыю стажыроўкі ў Любліне будучых дзяржаўных служачых Беларусі, якая адбылася 11 снежня 2023 года. Па выніках дасягнута дамоўленасць, што падобная стажыроўка пры падтрымцы гарадскіх уладаў будзе праведзена і ў другой палове 2024 года. У рамках фестывалю «Блізкі Усход», які арганізуецца ў Любліне, дасягнута дамоўленасць аб правядзенні цэлага шэрагу беларускіх мерапрыемстваў, прысвечаных прэзентацыі беларускай культуры ў горадзе Любліне. Асобна абмеркавалі магчымасць развіцця супрацоўніцтва з «Вольнымі Купалаўцамі» ў тым ліку ў сувязі з тым, што Павел Латушка, будучы генеральным дырэктарам Нацыянальнага акадэмічнага тэатра ім. Янкі Купалы, падпісаў у 2020 годзе пагадненне аб супрацоўніцтве з тэатрам імя Юліюша Астэрвы ў Любліне. Аддзел культуры горада абяцаў разгледзець магчымасць выдзялення фінансавай падтрымкі для рэалізацыі сумеснага тэатральнага праекта. Асобна абмеркавана пытанне прысваення адной з вуліц Любліна імя дзеяча беларускай культуры і гісторыі ці назвы, прысвечанай даце, звязанай з гісторыяй беларускага народа. Дамовіліся, што дадзеная ініцыятыва будзе падтрымана на ўзроўні цэнтра міжнароднага супрацоўніцтва і аддзела культуры горада. У сувязі з гэтым Павел Латушка і каманда НАУ звяртаюцца да ўсіх неабыякавых беларусаў з просьбай уносіць свае прапановы аб магчымым найменаванні. Заяўкі просім накіроўваць у сацыяльныя сеткі каманды НАУ або чат-бот НАУ. Павел Латушка працягвае серыі сустрэч з беларусамі ў Польшчы і ў іншых краінах. Толькі за апошні месяц тыдня адбыліся сустрэчы ў Беластоку, Уроцлаве, Познані, Гданьску і Любліне, zoom-сустрэчы з беларусамі Францыі і Ізраіля. Усяго ў сустрэчах прынялі ўдзел каля 700 чалавек.

Беларус, якога затрымалі ўлады Сербіі на запыт рэжыму Лукашэнкі, пераведзены з цэнтральнай турмы Бялграда пад хатні арышт. Гэта першы важны крок у вырашэнні лёсу Андрэя, які больш за 7 месяцаў правёў у поўнай ізаляцыі, без доступу да належнай медыцынскай дапамогі пры рэзка пагоршаным стане здароўя. Аднак цяпер важны другі самы галоўны крок — не дапусціць яго экстрадыцыі ў Беларусь, дзе Андрэя пераследуюць па палітычных матывах. Справа Андрэя Гнёта аб'яднала сотні неабыякавых людзей. Велізарную працу па звароце НАУ прарабіў МЗС Польшчы. Апошні раз пытанне садзейнічання ў вызваленні Андрэя Гнёта абмяркоўвалася 21 траўня падчас сустрэчы Паўла Латушкі з дырэктарам консульскага дэпартамента МЗС Польшчы Юстынай Хжаноўскай. Раней, па звароце НАУ, Еўрапейская служба знешніх дзеянняў ініцыявала стварэнне рабочай групы з прадстаўнікоў МЗС і пасольстваў еўрапейскіх краін, якія актыўна займаліся недапушчэннем экстрадыцыі Андрэя. Міжнародная арганізацыя РУХ, НАУ і Свабоднае Аб'яднанне Спартсменаў SOS.BY арганізоўвалі акцыі ў падтрымку Андрэя ў Варшаве, Бялградзе, Лондане і Берліне; BELPOL дапамагаў са зборам інфармацыі і падрыхтоўкай дакументаў; беларусы пісалі лісты надзеі; за вызваленне Андрэя выступалі офіс СТ і еўрапейскія палітыкі. Наша згуртаванасць ужо дала першы прамежкавы вынік, але перад намі галоўная мэта — поўнае вызваленне Андрэя Гнёта. «Мы працягваем змагацца за лёс Андрэя Гнёта, і мы будзем змагацца за лёсы ўсіх беларусаў, якія пакутуюць ад рэжыму Лукашэнкі! Столькі, колькі ў нас хопіць сіл і столькі, колькі для гэтага спатрэбіцца часу», — адзначыў Павел Латушка, каментуючы перавод Андрэя пад хатні арышт.

Ён стаў адпраўляць польскіх памежнікаў у бальніцу з сур'ёзнымі раненнямі. З моманту прапановы Польшчы прайшла ўжо цэлая серыя такіх эпізодаў з нападамі ўзброеных камянямі і халоднай зброяй нелегальных мігрантаў на памежнікаў. Учора ў бальніцу ў цяжкім стане быў дастаўлены польскі памежнік з пераломам асновы чэрапа і пашкоджаннем вачніцы. Раней у бальніцу трапіў вайсковец з нажавым раненнем. Узнікае пытанне: дык хто вінаваты ў тым, што нашы суседзі адгароджваюцца ад Беларусі «жалезнай заслонай»? Мяркую, адказ відавочны — рэжым Лукашэнкі. Усе праблемы на мяжы, а разам з імі і санкцыі, скончацца тады, калі рэжым Лукашэнкі ў Беларусі будзе зменены на дэмакратычны ўрад. Часта польскія журналісты задаюць мне пытанне: «Як гэтаму процідзейнічаць?» Лукашэнка здзяйсняе злачынствы супраць чалавечнасці ў Беларусі, а таксама ваенныя злачынствы супраць Украіны — незаконнае перамяшчэнне ўкраінскіх дзяцей з часова акупаваных тэрыторый; арганізаваў угон самалёта і арганізаваў міграцыйную вайну... І ўсё гэта працягваецца ўжо чатыры гады. Гэта развязвае яму рукі. Ён у нейкім сэнсе ўжо прынізіў Еўропу. Ён хоча паказаць, што Еўропа нямоглая і нічога не можа яму зрабіць. Вядома, дыктатару немагчыма адказаць аналагічнымі дзеяннямі, але ў нас таксама ёсць Інструмент: увядзенне моцных гандлёвых санкцый, якія на нацыянальным узроўні можа выкарыстоўваць і Польшча. Другое: неабходна вельмі строгае захаванне санкцый з боку эканамічных суб'ектаў ЕС, якія гандлююць з рэжымам Лукашэнкі. Бо дзякуючы абыходу гандлёвых санкцый Лукашэнка зарабляе. І трэцяе, самае галоўнае: трэба накіраваць справу аб злачынствах супраць чалавечнасці для расследавання ў Міжнародным крымінальным судзе ў Гаазе. Пакет дакументаў ужо даўно падрыхтаваны Народным антыкрызісным упраўленнем. Наша каманда гатовая працягваць аказваць у гэтым садзейнічанне. Сёння гэта пытанне палітычнай волі. Лукашэнка павінен быць прыцягнуты да адказнасці. І нам трэба паказаць яму, што заходні свет мацнейшы за яго. У нейкім сэнсе гэта гульня на ўпартасць, але калі адпусціць сітуацыю і ніяк не рэагаваць, Лукашэнка будзе толькі ўзмацняць свае дзеянні.