Мы дзякуем Упраўленню Вярхоўнага камісара па правах чалавека (УВКПЧ) за ўвагу да сітуацыі ў Беларусі і важную працу па дакументаванні злачынстваў рэжыму Лукашэнкі супраць грамадзянскага насельніцтва. Вельмі важна, што гвалт, уключаючы пераслед, усё часцей і часцей называецца сваім імем і правільна расцэньваецца як злачынствы супраць чалавечнасці. НАУ азнаёмілася з апошняй справаздачай УВКПЧ і мяркуе, што ў дакуменце не надаецца дастатковай увагі асобным важным злачынствам рэжыму. Адсутнасць іх ацэнкі можа прывесці да адмовы ахвярам у справядлівым правасуддзі. Варта адзначыць, што тысячы беларусаў былі вымушаныя бегчы з краіны з-за страху рэпрэсій, з прычыны пераследаў па палітычных падставах. Маштаб сітуацыі і колькасць беларусаў, якія сталі ахвярамі вымушаных уцёкаў з краіны, з'яўляецца важнай праблемай, якой не надаецца дастатковай увагі ў дакладзе УВКПЧ. Прытрымліваючыся практыкі Міжнароднага крымінальнага суда, створаныя рэжымам умовы, якія вымушаюць грамадзян пакідаць Беларусь, фактычна кваліфікуюцца як злачынствы супраць чалавечнасці ў выглядзе дэпартацыі. Уяўляецца, што офіс пракурора МКС патэнцыйна можа ўсталяваць юрысдыкцыю для вывучэння сітуацыі, звязанай з магчымым учыненнем злачынства супраць чалавечнасці ў выглядзе дэпартацыі грамадзянскага насельніцтва Беларусі ў краіны-ўдзельніцы Рымскага статута. НАУ выказвае асцярогі, што адсутнасць узгадак гэтага парушэння можа ў далейшым прывесці да адмаўлення дадзенай з'явы, яго як злачынства супраць чалавечнасці. Падрабязнае дакументаванне злачынстваў рэжыму неабходна для магчымасці далейшага прыцягнення вінаватых да адказнасці, таму мы працягваем збіраць і аналізаваць інфармацыю пра злачынствы Лукашэнкі і ягоных памагатых.

Павел Паўлавіч Латушка: намеснік кіраўніцы Аб'яднанага Пераходнага Кабінета Беларусі, кіраўнік Народнага антыкрызіснага ўпраўлення, пасол Гледзячы на навіны з Расіі сёння можна канстатаваць наступнае: у Расіі праходзіць хутчэй сімвалічная акцыя, а ў Беларусі ў 2020 годзе дзеянні беларусаў былі накіраваныя на змяненне палітычнай сістэмы з дыктатуры на дэмакратыю. І ў іх, у адрозненне ад Расіі, была ўцягнутая большасць грамадзян. Дзякуючы гэтаму ў 2020 годзе ў Беларусі здарыліся перакульваючыя выбары, якія прадэманстравалі поўнае фіяска і палітычнае паражэнне Лукашэнкі. У Расіі ў 2024 годзе, нягледзячы на акцыю «апоўдні супраць Пуціна», няма адчування дэмакратычнай і пратэстнай большасці або значнай часткі расійскага грамадства. За два гады расійскае грамадства так і не выступіла супраць вайны і Пуціна, нягледзячы на тое, што пагроза якіх-небудзь сур'ёзных наступстваў за гэта ў Расіі непараўнальная з цалкам таталітарнай сістэмай кантролю і маштабных рэпрэсій у Беларусі. У Расіі няма маштабных рэпрэсій, як няма і масавай нязгоды грамадства з дзеяннямі ўлады. У той час як у Беларусі большасць беларусаў супраць Лукашэнкі і супраць вайны — і канвеер тэрору ў краіне не спыняецца ні на дзень. У гэтым розніца. Рэжым Лукашэнкі ў Беларусі трымаецца на страху, гвалце і тэроры супраць беларусаў, рэжым Пуціна — на згодзе і адабрэнні пераважнай большасці расіян. Як спыніць Пуціна і вайну? Падтрымліваць Украіну. Забяспечваць яе ўсім неабходным для адлюстравання агрэсіі і перамогі на полі бою. І адначасова падтрымліваць беларусаў, якія працягваюць змагацца за вызваленне Беларусі ад рэжыму Лукашэнкі — ключавога хаўрусніка Расіі. Неабходна ставіць на тых, хто змагаецца і супраціўляецца.

Павел Паўлавіч Латушка: намеснік кіраўніцы Аб'яднанага Пераходнага Кабінета Беларусі, кіраўнік Народнага антыкрызіснага ўпраўлення, пасол Хтосьці можа сказаць, што выбары Пуціна (а чакаць чагосьці іншага было б дзіўна) прайшлі амаль гэтак жа незаўважна і спакойна, як «адзіны дзень галасавання» ў Беларусі. Што не было якой-небудзь сур'ёзнай пратэстнай мабілізацыі ў Расіі і актыўнасці грамадства, нейкага сур'ёзнага супраціву і да т.п. і што ў гэтым абедзве падзеі падобныя. Але розніца ёсць. І значная. Яна заключаецца ў тым, што фактычны байкот г. зв. «адзінага дня галасавання» ў Беларусі 25 лютага праходзіў пасля 2020 года, калі беларусы ўжо паказалі, за што яны выступаюць і змагаюцца, калі на вуліцы пры насельніцтве ў 9 млн выходзілі сотні тысяч (да мільёна) чалавек па ўсёй краіне (і да паўмільёна ў Мінску). Гэты байкот здарыўся ва ўмовах 3,5 гадоў бесперапынных масавых рэпрэсій, праходзіў пасля антываенных пратэстаў і партызанскіх акцый 2022-га года. Нават у небяспечных для здароўя і жыцця ўмовах, у разгар тэрору беларусы ўсё роўна не здаліся і справай паказалі, што яны супраць вайны, у якую Лукашэнка ўцягнуў Беларусь. У гэтым сэнсе байкот г. зв. АДГ, куды рэжым Лукашэнкі спрабаваў зганяць людзей і які ён спрабаваў выставіць як нейкую эпахальную для Беларусі падзею, таксама ляжыць у пратэстнай плоскасці, улічваючы ўнутрыбеларускі кантэкст і сітуацыю з масавым тэрорам у Беларусі. У Расіі ж выбары праходзілі пры фактычнай адсутнасці нейкага відавочнага процідзеяння або нязгоды грамадства і, у параўнанні з Беларуссю, у адносна бяспечных умовах (узровень рэпрэсій і, адпаведна, пагроз, рызык за выказванне грамадзянамі пратэсту ў нас і ў Расіі несупастаўны). І пры гэтым у Расіі прайшла толькі сімвалічная акцыя, якая ў маштабах усёй краіны не была ні сапраўды масавай, ні накіраванай на дасягненне якіх-небудзь палітычных зменаў. Такім чынам, няўдзел беларусаў у г. зв. АДГ — хутчэй пазітыўная з'ява, якая паказвае непрыманне рэжыму Лукашэнкі ў грамадстве і нежаданне мець з ім нічога агульнага. У той час як пасіўнасць большасці расіян на прэзідэнцкіх выбарах — з'ява гнятлівая і якое паказвае рэальную сітуацыю са стаўленнем расійскага грамадства да таго, што адбываецца, да вайны, да Пуціна. Якое паказвае іх у большасці сваёй прыняцце і грамадскую згоду. У гэтым сэнсе нескладана паверыць і ў хай сфальсіфікаваную збольшага, але рэкордную яўку па дадзеных расійскага ЦВК, і ў вынікі мінулага галасавання. Натуральна, за выняткам «выбараў» на акупаваных Расіяй тэрыторыях Украіны, правядзенне якіх — частка таго міжнароднага злачынства — агрэсіі, якое здзяйсняе Расія ў дачыненні да Украіны і яе народа. Важна адзначыць, што сам факт арганізацыі «выбараў» на гэтых тэрыторыях павінен выключаць магчымасць міжнароднага прызнання вынікаў прэзідэнцкіх выбараў у Расіі ў прынцыпе. Аднак вяртаючыся да рэакцыі на іх самога расійскага грамадства, хутчэй можна канстатаваць: сёння Расія і большасць расійцаў свой выбар зрабілі. І як адзін ваенны карабель Расія працягвае ісці сваім страшным курсам агрэсіі, вайны і імперыялізму. І спыніць гэта можа толькі перамога Украіны, адным з важных элементаў якой павінна стаць скасаванне рэжыму пуцінскай марыянеткі Лукашэнкі ў Беларусі. І наступнае запрашэнне дэмакратычнай Беларусі ў ЕС.

Павел Паўлавіч Латушка: намеснік кіраўніцы Аб'яднанага Пераходнага Кабінета Беларусі, кіраўнік Народнага антыкрызіснага ўпраўлення, пасол Сёння, 18 сакавіка, перад пачаткам пасяджэння Рады ЕС па замежных справах, у парадак якога ўключана абмеркаванне сітуацыі ў Беларусі, кіраўнік МЗС Латвіі Крыш'яніс Карыньш заявіў, што санкцыі ў дачыненні да рэжыму Лукашэнкі павінны быць сінхранізаваныя з расійскімі — г. зн. санкцыі, якія прымяняюцца да Расіі, павінны цалкам прымяняцца да рэжыму Лукашэнкі — каб пазбегнуць іх абыходу. Прычынай для гэтага міністр назваў «поўны эфектыўны кантроль Расіі над Беларуссю». Фармулёўка досыць жорсткая і непрыемная для мяне асабіста, як для беларускага палітыка. Карэктней, на мой погляд, было б назваць сітуацыю з расійскім уплывам сур'ёзнай пагрозай суверэнітэту і незалежнасці Беларусі. Аднак варта прызнаць, што факт прадастаўлення тэрыторыі Беларусі для нападу на Украіну і так званыя «інтэграцыйныя пагадненні» сапраўды кажуць пра тое, што ваенны кантроль над тэрыторыяй Беларусі сапраўды ў большай ступені ажыццяўляецца з Крамля, чым з Мінска. І што ў шэрагу ключавых сфер жыцця і эканомікі краіны кантроль Расіі таксама ўзмацняецца праз дзеянні рэжыму Лукашэнкі. І чым даўжэй гэты рэжым будзе існаваць — тым вышэй рызыкі для Беларусі прыйсці менавіта да такой сітуацыі, якой яе апісаў латвійскі міністр. І гэта тое, чаго мы, беларусы, не павінны дапусціць ні ў якім разе. Вяртаючыся ж да слоў міністра, трэба адзначыць — і без таго правальная знешняя палітыка рэжыму Лукашэнкі пацярпела чарговае фіяска. Як бы ні спрабаваў дыктатар распавядаць пра сваю суверэннасць у прыняцці пастаноў, як бы ні спадзяваўся, што яго ўсё яшчэ ўспрымаюць калі не легітымным, то хоць бы суб'ектным — словы кіраўніка МЗС Латвіі цалкам перакрэсліваюць гэтыя надзеі. Лукашэнка — палітык, марыянетка на пабягушках у Крамля. Якая, на жаль, страціўшы сваю палітычную суб'ектнасць, разбурае суб'ектнасць нашай дзяржавы, Рэспублікі Беларусь. Таму чым хутчэй наша краіна пазбавіцца ад гэтага персанажа, тым хутчэй мы, беларусы, пазбавімся ад расійскага кантролю і цалкам адновім свой суверэнітэт і незалежнасць. І тым хутчэй пераможа Украіна. Адным з найважнейшых захадаў на гэтым шляху — гэта ліквідацыя магчымасцяў для Расіі абыходзіць санкцыі праз Беларусь, пра якую, нарэшце, усё часцей кажуць заходнія палітыкі на высокім узроўні. Менавіта для гэтага і неабходная сінхранізацыя (або гарманізацыя) санкцый. А таксама забарона транзіту падсанкцыйных тавараў праз нашу краіну. Кошт вайны для Расіі павінен максімальна вырасці, агрэсія не павінна падсілкоўвацца рэсурсамі, якія паступаюць звонку. А разам з тым рэсурсаў для падтрымкі вайны і свайго існавання ў прынцыпе павінен пазбавіцца марыянеткавы рэжым Лукашэнкі. Безумоўна, перамагчы ў вайне аднымі санкцыямі немагчыма. Як аднымі толькі санкцыямі не ліквідаваць рэжым Лукашэнкі. Але гэта адзін з інструментаў, які важна эфектыўна выкарыстоўваць. Разам з тым, заходнім партнёрам неабходна праявіць палітычную волю і даць Украіне ўсё неабходнае для перамогі над агрэсарам. Неабходны таксама супраціў унутры Беларусі на ўсіх узроўнях, уключаючы і апаратны ўзровень. І нам, беларусам, і нашым партнёрам на Захадзе і ва Украіне, неабходна зразумець: Беларусь без Лукашэнкі — гэта Беларусь без Расіі, а значыць — без пагрозы свайму існаванню. І без пагрозы сваім суседзям. Ні Украіне, ні Літве, ні Польшчы, ні Латвіі. Упэўнены, менавіта такой мы ўсе хочам бачыць Беларусь. Менавіта ў такой Беларусі мы ўсе хочам жыць. Беларусы заўсёды дамовяцца з беларусамі. І заўсёды дамовяцца з суседзямі. Без Лукашэнкі.

Ужо больш за тры гады ЕС, ЗША і іншыя дэмакратычныя дзяржавы ўжываюць санкцыі ў дачыненні да дыктатарскага рэжыму Лукашэнкі, які сістэматычна парушае міжнароднае права. Вакол тэмы санкцый існуе шмат міфаў і спекуляцый. Мала тых, хто па-сапраўднаму спрабуе ацаніць іх рэальнае ўздзеянне на эканоміку, рэжым і грамадства, а таксама прапанаваць меры па іх далейшым удасканаленні. З сітуацыяй вакол санкцый вы можаце азнаёміцца ў аналітычным аглядзе Народнага антыкрызіснага ўпраўлення «Санкцыйны ціск у дачыненні да рэжыму Лукашэнкі (2020-2023 гг.)». Дадзены даклад — спроба даць адказы на шэраг пытанняў адносна маштабу прынятых абмежавальных мер, эфектыўнасці санкцый у тых ці іншых сектарах эканомікі, а таксама мерах, якія маглі б спрыяць паляпшэнню прынятых і прымаемых санкцыйных абмежаванняў.

Павел Паўлавіч Латушка: намеснік кіраўніцы Аб'яднанага Пераходнага Кабінета Беларусі, кіраўнік Народнага антыкрызіснага ўпраўлення, пасол Генеральныя дырэктары вядучых заводаў Беларусі адзін за адным выступаюць супраць Лукашэнкі. Прызнанне таксічнасці ўзаемаадносін з рэжымам стала ў іх ужо добрай традыцыяй. Падставай для гэтага сталі санкцыі, якія, са слоў рэжымнай прапаганды, толькі стымулююць эканоміку Беларусі. Рэжым дарэмна спрабуе адстойваць тэзіс аб тым, які нязначны ўплыў аказваюць санкцыі на эканоміку Беларусі. Аднак разуменне адваротнага ёсць не толькі ў прадстаўнікоў беларускага грамадства, але і ў дырэктараў рэжымных прадпрыемстваў. Што ж думае іх кіраўніцтва пра палітыку Лукашэнкі і пра тое, як яны змагаюцца за зняцце санкцый? Яшчэ 2 сакавіка 2022 года былі ўведзеныя сектаральныя санкцыі. Сярод іншых яны закранулі і буйныя прадпрыемствы — акцыянернае таварыства «Мастоўдрэў» і акцыянернае таварыства «Беларускі металургічны завод». Абмежаванні закранулі цэлы спектр крыніц даходу: імпарту, закупак, транспарціроўкі прадукцыі з беларускай драўніны, а таксама прадукцыі чорнай металургіі, аказання паслуг у профільных сектарах. Зняцце «стымулюючых беларускую эканоміку» санкцый — праца не толькі лабістаў Лукашэнкі, але і юрыстаў, якія дарэмна імкнуцца падаваць пазовы ў суды з мэтай адмены санкцый. Рашэнне па адной з такіх спраў было агучана на мінулым тыдні. Суд Еўрапейскага саюза 6 сакавіка не задаволіў пазоў «Мастоўдрэва» і БМЗ і не скасаваў сектаральныя санкцыі. Гендырэктар «Мастоўдрэва» Сяргей Асосаў і гендырэктар БМЗ Дзмітрый Корчык заявілі практычна ідэнтычныя паміж сабой патрабаванні і атрымалі падобныя рашэнні — Суд ЕС па сутнасці патрабаванняў у пазове адмовіў. Патрабаванняў у кіраўнікоў прадпрыемстваў было два: прызнаць несапраўднымі сектаральныя санкцыі, якія закранулі іх прадпрыемствы, а таксама абавязаць ЕС аплаціць панесеныя заяўнікамі выдаткі. Але асаблівую ўвагу прыцягваюць довады, якія падалі прадпрыемствы, а менавіта: – «... заяўнік сцвярджае, што ён ніколі не меў ніякага дачынення да беларускага войска, не ўдзельнічаў у канфлікце ва Украіне і не атрымліваў ад яго выгады. Заяўнік сцвярджае, што ён не мае ніякага дачынення да падзей ва Украіне ці да беларускага рэжыму». Кіраўніцтва «Мастоўдрэў» і БМЗ вырашылі зафіксаваць такім чынам сваё стаўленне як да пытання падтрымкі рэжыму Лукашэнкі — гэта значыць яны прызнаюць, што ў Беларусі ёсць рэжым? Так і да пытання фактычнай адсутнасці падтрымкі вайны ва Украіне. У сваю чаргу Суд ЕС у сваім рашэнні даступна і падрабязна растлумачыў, што прычына ўвядзення сектаральных санкцый — удзел Рэспублікі Беларусь у непрымальнай і незаконнай ваеннай агрэсіі Расіі супраць Украіны, што па міжнародным праве кваліфікуецца як акт агрэсіі, а Еўрапейскі саюз можа накладаць, калі палічыць гэта мэтазгодным, абмежаванні, накіраваныя на канкрэтныя сектары эканомікі. У сваёй адмове ў заяўленых патрабаваннях суд зафіксаваў: саміх заяў прадстаўнікоў прадпрыемстваў аб тым, што дзейнасць прадпрыемстваў не звязаная з дзеяннямі беларускага ўрада ці войска, недастаткова для скасавання санкцый. Рэжым Лукашэнкі актыўна падтрымлівае вайну супраць Украіны, парушае міжнароднае права і абавязанні нашай краіны, якія прапісаныя ў Статуце ААН. Мэтай гэтых сектаральных санкцый з'яўляецца аказанне ціску на рэжым Лукашэнкі, каб прымусіць яго ўстрымацца ад удзелу ў агрэсіі, яны накіраваныя на захаванне міру, прадухіленне канфліктаў і ўмацаванне міжнароднай бяспекі. Усе санкцыі, абмежаванні і страты іміджу ўсёй краіны адбываюцца толькі з-за Лукашэнкі і яго паранаідальнага жадання ўтрымаць захопленую ўладу, яго гатоўнасці здзяйсняць усё новыя і новыя злачынствы і падтрымліваць вайну.

Павел Паўлавіч Латушка: намеснік кіраўніцы Аб'яднанага Пераходнага Кабінета Беларусі, кіраўнік Народнага антыкрызіснага ўпраўлення, пасол 15-17 сакавіка гэтага года ў Расіі пройдуць выбары, у якіх натуральна будзе ўдзельнічаць Пуцін. Які, відавочна, зноў абярэцца на новы тэрмін — не думаю, што хтосьці ў гэтым сур'ёзна сумняваецца. Напэўна будзе і фальсіфікацыя, хоць мы схільныя лічыць, што ў цяперашняй Расіі, на жаль, Пуціна выбралі б і без яе. Але гаворка не пра гэта — аналізаваць расійскія выбары ахвотных і так дастаткова. Мяне ж, як беларускага палітыка, бянтэжаць паралелі, якія ў гэтым кантэксце праводзяцца з Беларуссю. Не, вядома, мы не схільныя разглядаць Беларусь у вакууме, як гэта часта здараецца, калі не ўлічваецца геапалітычны кантэкст. І натуральна, палітычныя працэсы ў Расіі, на жаль, маюць вельмі сур'ёзны ўплыў на нашу краіну, якую паставіў у такую глыбокую і небяспечную залежнасць Лукашэнка. Аднак жа электаральныя сітуацыі ў Расіі і Беларусі — розныя. І ў развагах, якія мы ўсё часцей назіраем пра тое, ці будуць дэмакратычным светам прызнаныя вынікі выбараў у Расіі ці не будуць, ці пазбавіцца Пуцін міжнароднага прызнання, як гэта было з Лукашэнкам — у дачыненні да апошняга чамусьці зноў ужываецца прынцып электаральнага цыклу. Так, нібы яго бягучая нелегітымнасць можа як працягнуцца, так і абнуліцца ў выніку выбараў. І што гэта ў тым ліку можа залежаць ад таго, як свет адрэагуе на выбары ў Расіі. Але такая прывязка да расійскіх выбараў і паралелі з імі — недарэчныя. Кейс Лукашэнкі ў кантэксце нелегітымнасці можна назваць у нейкай ступені нават штодзённым — пакідаючы, натуральна, за дужкамі ўвесь той тэрор і колькасць злачынстваў, якія ён здзяйсняў падчас кампаніі 2020 года і працягвае здзяйсняць дагэтуль. Па сутнасці ў 2020 годзе ў Беларусі адбыліся перакульваючыя выбары (чаго, дарэчы, яшчэ ні разу не было ў Расіі). І калі мы кажам «перакульваючыя выбары», мы, вядома, не маем на ўвазе, што выбары 2020 года адпавядалі міжнародным стандартам, былі свабоднымі, праходзілі дэмакратычна і ва ўмовах справядлівай канкурэнцыі. Абсалютна не. Яны першапачаткова былі выбарамі з вялікай нацяжкай, бо праходзілі ў аўтарытарнай дзяржаве, ужо ва ўмовах нарастаючых з вясны рэпрэсій. На той момант ключавыя канкурэнты Лукашэнкі ўжо былі кінутыя за краты, у турмах зноў з'явіліся палітвязні, рэжым ужо пачынаў эскаляваць гвалт у дачыненні да мірных грамадзян, якія спрабуюць абараняць свае правы законнымі спосабамі. Аднак дэмакратычным сілам і грамадзянскай супольнасці тым не менш атрымалася зрабіць дзве вельмі важныя рэчы: Стварыць альтэрнатыўныя інструменты маніторынгу за выбарамі (платформы Голас і Зубр), з дапамогай якіх пасля ўдалося даказаць масавыя, грубыя фальсіфікацыі і рэальна палічыць галасы. Нягледзячы на тое, што ключавыя канкурэнты Лукашэнкі загадзя былі кінутыя рэжымам у турмы, іх штабам удалося аб'яднацца і выставіць адзінага кандыдата — Святлану Ціханоўскую. І хоць гэта адбылося ледзь не ў апошні момант, мабілізаваная і настроеная на дэмакратычныя перамены большасць беларускіх грамадзян актыўна ўцягнулася ў кампанію, Святлана Ціханоўская хутка сабрала дастатковую колькасць подпісаў, а затым выйграла выбары ў Лукашэнкі, што і ўдалося даказаць дзякуючы альтэрнатыўным платформам маніторынгу за выбарамі і падліку галасоў. У выніку дэмакратычныя краіны не проста не прынялі сфальсіфікаваныя рэжымам Лукашэнкі вынікі выбараў, але і прызналі легітымнасць Святланы Ціханоўскай і, адпаведна, адмовілі ў прызнанні Аляксандру Лукашэнку. Далей ён ужо толькі пагаршаў сваё становішча, развязаўшы брутальныя і масавыя рэпрэсіі, захапіўшы самалёт, задаволіўшы міграцыйны крызіс і ў рэшце рэшт стаўшы саўдзельнікам вайны Расіі супраць Украіны. Але вяртаючыся да пытання легітымнасці, прызнання — Лукашэнка, паўторым, страціў іх у выніку пройгрышу выбараў. І ён ужо не зможа аднавіць гэта за кошт новага электаральнага цыклу, бо з 2020 года Лукашэнка, які захапіў уладу сілай, з'яўляецца толькі ўзурпатарам, які не мае права праводзіць якія-небудзь электаральныя кампаніі. Акрамя таго цяпер у Міжнародным крымінальным судзе ў Гаазе на Лукашэнку ляжыць падрыхтаваная камандай Народнага антыкрызіснага ўпраўлення камунікацыя паводле артыкула 15 Рымскага статута «Аб незаконнай дэпартацыі або перамяшчэнні ўкраінскіх дзяцей з акупаваных Расіяй тэрыторый у Беларусь». То бок у Лукашэнкі ёсць яшчэ і ўсе шанцы да «выбараў» 2025 года стаць вайсковым злачынцам з ордэрам на арышт ад МКС. Гэта, бадай, адзінае прызнанне, на якое ён можа разлічваць. Але, вядома, гэта не азначае, што мы спынімся толькі на гэтым і дамо Лукашэнку спакойна правесці сваё «свята культу» і рытуал «перавыбрання». Дэмакратычныя сілы, у тым ліку Народнае антыкрызіснае ўпраўленне, ужо праводзяць кансультацыі з мэтай выпрацаваць агульную кампанію да «выбараў» 2025 года. І ў адрозненне ад так званага адзінага дня галасавання, які мы заклікалі ігнараваць і не марнаваць марна мабілізацыйны патэнцыял беларускага грамадства дзеля абсалютна нецікавай самому грамадству «электаральнай кампаніі» рэжыму — што беларусы і прадэманстравалі, не прыйшоўшы на ўчасткі — да 2025 года мы плануем падыходзіць інакш. Як менавіта — казаць пакуль заўчасна. Магу толькі сказаць, што наша каманда бачыць кампанію 2025 года актыўнай і нестандартнай — такой, якой яе наўрад ці хтосьці чакае, у тым ліку і сам рэжым Лукашэнкі.

Аўтар Міхаіл Кірылюк: юрыст НАУ. Крыніца: belsat.eu Прыкметай часу стала з'яўленне ўсё больш ўмеранай апазіцыі. Апазіцыі рацыянальнай, зручнай, прагматычнай. Гнуткай і гатовай шмат на што. І чым даўжэй адміністрацыя Лукашэнкі і Пуціна кантралюе беларускія землі — тым больш будзе такіх ахвотных заняць месца паміж Васкрасенскім і Гайдукевічам. Прычыны для гэтага зразумелыя. Многія стамляюцца ад працяглай барацьбы, бо чаканне хуткай перамогі, выкліканае гістарычна максімальнай палітычнай актыўнасцю беларусаў у 2020-м, нават праз тры гады не спраўдзілася. Для гэтага ёсць аб'ектыўная прычына — вайна, якая, на жаль, закранула нашмат больш жыццяў, чым беларускія выбары. Многія стаміліся жыць у эміграцыі і хочуць вярнуцца ў Беларусь нават коштам кампрамісу з адміністрацыямі Лукашэнкі і Пуціна. Цяпер дэмакратычныя сілы пастаўлены перад няпростым выбарам — альбо існаваць у эміграцыі, альбо сысці з палітыкі ці сесці ў турму. Для палітыка нармальна хацець уплываць на сітуацыю ў краіне — відавочна, што ў эміграцыі для такога магчымасцяў нашмат менш. Спробы знайсці спосабы вярнуцца ў краіну — нармальныя. Жаданне паспрабаваць перахітрыць Лукашэнку, паабяцаць нешта, каб знізіць градус рэпрэсій і вярнуцца ў тую сітуацыю, калі ў Беларусі працавалі СМІ, можна было крытыкаваць улады публічна, наведваць прыёмы ў міністэрствах і ўносіць туды прапановы (у мяне таксама была такая магчымасць), некаторыя з якіх нават прымаліся, — добра зразумелае. Настальгія па 2018 годзе, калі ў Мінску было магчыма адкрыта хадзіць у вышыванках, наведваць курсы беларускай мовы і жыць звычайным жыццём, — нармальная. Жаданне любой цаной вызваліць палітвязняў, частка якіх павольна забіваюць у турмах, — цалкам правільнае. Таму мы бачым, як у СМІ ўсё больш настойліва гучаць галасы прыхільнікаў «перамоваў», «кампраміснай пазіцыі», «зняцця радыкальных патрабаванняў», заклікі «рэальна глядзець на рэчы». Тон гэтых публікацый, аднак, хутчэй нагадвае заклікі да капітуляцыі. І ў нейкіх выпадках у змене дыслакацыі, змене стратэгіі і нават капітуляцыі няма нічога дрэннага — украінцы пакідаюць населеныя пункты, калі гэта адзіны спосаб зберагчы сваіх людзей. Ілюзорна, мне здаецца, лічыць, што існуюць умовы, пры якіх такое вяртанне рэалістычна ў 2024 годзе. Што ёсць нейкая формула, якую дэмсілы могуць прапанаваць Лукашэнку, каб ён на яе пагадзіўся. Як вы лічыце, нават калі Ціханоўская, Латушка, BYPOL, BYSOL і ўсе знакавыя фігуры ў эміграцыі звернуцца ў камісію па вяртанні са згодай на вяртанне і адмовай ад сваіх патрабаванняў з адной-адзінай умовай — выпусціць зняволеных, гэты запыт будзе пачуты? Стаўлю 10 да 1, што не. А навошта гэта Лукашэнку? Для ўтрымання ўлады Лукашэнка з 2020 года канчаткова абапіраецца не на беларусаў, а на Расію. У Расіі ўлада лічыць войска, ядзерную зброю, нафтавыя і газавыя радовішчы крыніцай сваёй устойлівасці, а народ — крыніцай праблем. Нават калі (фантастычны сцэнар) Лукашэнка захоча развязаць палітычны крызіс цывілізавана і выпусціць ключавыя фігуры дэмакратычных сіл, для адміністрацыі Пуціна лагічна выступаць супраць гэтага сцэнару. Бо такое развіццё падзей расхіствае ўстойлівасць улады Лукашэнкі, а значыць, ставіць пад пагрозу вайсковую прысутнасць Расіі на нашых землях, якую яны актыўна выкарыстоўваюць падчас сваёй агрэсіі. Калі б такія гіпатэтычныя перамовы маглі адбыцца, то гучалі б наступным чынам: Лукашэнка: Аддайце мне ўсю сваю маёмасць, адмоўцеся ад вашых палітычных поглядаў, аддайце сваіх родных і прыхільнікаў і сядайце ў турму, дзе вы, магчыма, памрэце і выйдзеце, калі я захачу, але нават пасля выхаду за вамі захаваецца кругласутачны нагляд, як за Пратасевічам. Дэмакратычныя палітыкі (здзіўлена): А навошта гэта нам? Лукашэнка: Ну, як хочаце Калі б у камісію па вяртанні закладвалі нейкі сэнс, то для адміністрацыі Лукашэнкі не склала б ніякай праблемы за больш чым год яе працы прадэманстраваць «паспяховы прыклад»: вось эмігрант звяртаецца ў камісію, вось прыносіць прысягу, яго ўрачыста вызваляюць ад адказнасці на 50 гадоў па 10 «экстрэмісцкіх» артыкулах, вось ён едзе ў Беларусь, вось ён гуляе па Мінску, ездзіць на лыжах у Сілічах і посціць рылзы ў сацсетках. Але як бачым з рэальнай практыкі камісіі, ніякіх планаў, акрамя імітацыі, на яе не ўскладалі. Спецыфіка сённяшняй канфігурацыі палітычных сіл у тым, што супрацьстаянне — гэта, бадай, адзіны працоўны варыянт для абодвух бакоў. Перш за ўсё накладвае адбітак вайна, што сур'ёзна ўплывае на інструментар палітыкаў. Нашу сітуацыю параўноўваюць з Украінай і Ізраілем, нагадваюць, што, нягледзячы на жорсткае супрацьстаянне, Украіне ўдаецца вяртаць герояў «Азоўсталі», а Ізраіль вяртае закладнікаў, захопленых ХАМАС. Гэта сцверджанне як бы кажа нам пра тое, што нас ад такога абмену спыняе толькі недальнабачнасць лідэраў. Ёсць некаторая розніца паміж нашымі рэаліямі: у беларусаў няма належнага абменнага фонду. Мы не трымаем у закладніках такіх фігур, як Карпянкоў, Караеў або Коля Лукашэнка, як Украіна, якая арыштавала Мядведчука, празванага «кумам Пуціна». Мы пазбаўленыя магчымасці праводзіць налёты з бамбардзіроўкай Драздоў, як Ізраіль у адносінах да ХАМАС. З інструментаў супрацьстаяння ў нашым распараджэнні ёсць санкцыі — і яны ўплываюць на процілеглы бок далёка не так разбуральна, як папярэднія прыклады. Калі Украіна атрымлівае зброю ад Захаду і сама выбірае, як яе ўжываць, то ў выпадку з санкцыямі і выбар «зброі», і «мэты» — цалкам у руках палітыкаў ЕС і ЗША. Беларускія палітыкі могуць толькі падаваць свой аналіз сітуацыі і прапановы З гэтай патавай сітуацыі некаторыя ўплывовыя для грамадскай думкі фігуры робяць выснову, што трэба рабіць санкцыі слабейшымі. Зніжаць градус ціску. На наш погляд, роўна наадварот. Каб выступіць годным суб'ектам перамоваў, градус ціску трэба павышаць, а не зніжаць. Лукашэнка доўгі час спрабаваў ціснуць на ЕС пры дапамозе міграцыйнага крызісу і, у імкненні павышаць градус, дайшоў да вайсковых пагроз з боку ПВК «Вагнер». Аднак пасля таго як тры краіны адначасова паабяцалі ў выпадку ўзброеных правакацый закрыць мяжу сінхронна і цалкам — спробы эскалацыі спыніліся. Але, можа быць, санкцыі толькі наносяць шкоду тым беларусам, у якіх самыя нізкія заробкі і якія няздольныя паўплываць на адміністрацыю Лукашэнкі? Наадварот, гэта Лукашэнка разбурае эканоміку мацней за любыя санкцыі. Чым хутчэй Беларусь ад яго пазбавіцца і пачне пераход да здаровай эканомікі, тым хутчэй знікне прычына беднасці беларусаў. Па назіранні калег, у Расіі пасля 2014 года ў міжнародных юрыдычных карпарацыях у сферы санкцый працавалі цэлыя дэпартаменты юрыстаў. Зараз у Расіі праводзяць юрыдычныя канферэнцыі, дзе панэлі прысвечаны фактычна абыходу санкцыйнага заканадаўства. Лукашэнка ўвёў крымінальную адказнасць за заклік да санкцый і саджае людзей за краты на дзесяцігоддзі паводле гэтага артыкула не проста так. З неіснуючай пагрозай так не змагаюцца. Між тым у цяперашняй сітуацыі ў нас дастаткова месца для манеўру: 1) у дачыненні да РФ уведзена ў 12 разоў больш санкцый, чым супраць Беларусі. Іх сінхранізацыя ударыць па рэжыме не толькі наўпрост, замінаючы зарабляць на вайне, але і другі раз, замінаючы зарабляць на абыходзе санкцый. 2) Адкрыццё хаця б некалькіх крымінальных спраў у ЕС у дачыненні да прадстаўнікоў рэжыму, якія дапамагаюць абыходзіць санкцыі, наблізіць вызваленне палітычных зняволеных мацней, чым дзясяткі дэкларацый і рэзалюцый. Гэта той кірунак, у якім варта працаваць. Тым больш, што фактуры для крымінальнага пераследу больш чым дастаткова. 3) значная доля таго, што цяпер называюць «слабымі санкцыямі», насамрэч не санкцыі наогул. Гэта кантрафакт або кантрабанда, калі пад выглядам несанкцыянаванага тавару перамяшчаецца санкцыйны. Адсочваць нелегальныя продажы па падробленых дакументах — для гэтага не патрэбны ніякі новы закон. Патрэбна рашучасць жорстка кантраляваць тыя законы, якія ёсць ужо цяпер. Для крымінальнай адказнасці існуючага заканадаўства больш чым дастаткова. 4) Праваахоўным органам ЕС варта пачаць прыцягваць да адказнасці за змену месца прызначэння тавараў. Для гэтага таксама ёсць усе неабходныя падставы: транзіт тавараў па загадзя ілжывых дакументах — гэта злачынства ва ўсіх краінах у любы час. Для ўсіх гэтых дзеянняў не трэба ніякіх звышнатуральных намаганняў. Але вынік — Свабодная Беларусь — можа стаць той саломінкай, што зломіць спіну пуцінскаму вярблюду.

Павел Паўлавіч Латушка: намеснік кіраўніцы Аб'яднанага Пераходнага Кабінета Беларусі, кіраўнік Народнага антыкрызіснага ўпраўлення, пасол Максім Багдановіч мог быць перапахаваны ў Мінску. Падчас працы міністрам культуры гэта была тэма, якой мы рэальна спрабавалі займацца. Але спачатку пра тое, як Багдановіч паўплываў на мяне. Памятаю, калі я быў першакурснікам гістарычнага факультэта БДУ, праходзячы ў Мінску па праспекце Машэрава — сёння гэта праспект Пераможцаў — часта заходзіў у кнігарню. Яна месцілася акурат у будынку Міністэрства культуры, дзе пазней мне давялося працаваць міністрам. У гэтай кнігарні я часта набываў беларускамоўную літаратуру. Памятаю, як калісьці спыніўся на зборніку вершаў у трох тамах Максіма Багдановіча. Спадчына Багдановіча — паэта, які пражыў толькі 25 гадоў і за гэты час паспеў стаць сапраўдным класікам — асаблівая з’ява ў беларускай літаратуры. Максім Багдановіч памёр у Ялце — гэта Украіна. З ідэяй перапахавання Максіма Багдановіча да мяне звярнуўся адзін з маіх папярэднікаў на пасадзе міністра — паважаны чалавек у культурных колах. Мы пачалі абмяркоўваць і сышліся на меркаванні пра тое, што перапахаванне Максіма Багдановіча магло б быць аднаўленнем гістарычнай справядлівасці, моцнай і нацыянальна ўздымнай падзеяй для беларускага грамадства. Шмат было аргументаў і за, і супраць — думаю, прадстаўнікі абодвух меркаванняў знойдуцца і сёння — але ж гэта быў шанец для беларускай культуры — пахаваць Багдановіча на яго Радзіме, пра якую ён столькі пісаў. Памятаю, што гэтую тэму я падымаў на перамовах з украінскімі міністрамі. Гэта быў складаны працэс, які, на жаль, тады рэалізаваць не ўдалося. Адстойванне нацыянальнай культуры ў сістэме Лукашэнкі заўсёды было выклікам. Цяжка сабе ўявіць, але нават класікаў, якія ўваходзяць ва ўмоўную «зорную пяцёрку» беларускай літаратуры, да якой асабіста я адношу Купалу, Коласа, Багдановіча, Караткевіча і Быкава — нават з імі было складана прабіцца на ўрадавыя мерапрыемствы. Нават іх даводзілася адстойваць, прыкладаць намаганні, каб іх творы маглі прагучаць на ўрадавых мерапрыемствах. І такая барацьба здаралася неаднойчы. Тое, што немагчыма было ўявіць сабе міністрам культуры ў часы БССР, было рэальнасцю для міністра культуры незалежнай Беларусі.

У Польшчы распачаўся перыяд аплаты падаткаў. У гэты час перад падаткаплацельшчыкамі з’яўляецца выдатная магчымасць падтрымаць беларускія арганізацыі, накіраваўшы частку сваіх падаткаў на іх карысць. Дапамагчы можна Музею Вольнай Беларусі і незалежнай тэатральнай групе «Купалаўцы». Хто і як можа падтрымаць? Падаткаплацельшчыкі ў Польшчы, якія складаюць падатковую дэкларацыю (PIT), могуць накіроўваць 1,5% з агульнай сумы падаткаў на падтрымку пэўнай грамадска карыснай арганізацыі. Накіраваць суму на карысць Музея і Купалаўцаў можна праз нашых партнёраў з фонда Młodzi — Młodym. Як гэта зрабіць? Пры запаўненні падатковых формаў упішыце наступнае: у пункце 147 — нумар KRS 0000270261; у пункце 148 — 1,5%; у пункце 149 — MUZEUM WOLNEJ BIAŁORUSI 18974 альбо KUPALAUCY 19547 (абавязкова, каб нашыя партнёры ведалі, для каго накіравана падтрымка). Падтрымліваючы беларускую культуру сёння, мы ўсе робім унёсак у яе заўтра. І таму асабліва важна падтрымліваць беларускія культурніцкія праекты, якія сёння вымушаны дзейнічаць па-за межамі Беларусі. Дзякуй вам за падтрымку і распаўсюд інфармацыі!

Крыніца: reform.by Павел Латушка ад імя Аб'яднанага Пераходнага кабінета і Народнага антыкрызіснага ўпраўлення звярнуўся да пасла Ірландыі ў Польшчы Патрыка Джэрарда Хогі з просьбай прыняць да ведама і адрэагаваць на дзейнасць прадстаўнікоў Свята-Елісавецінскага манастыра ў Ірландыі. «Прашу амбасаду Ірландыі ў Польшчы праз ваш паважаны офіс прыняць да ведама гэтае пытанне і разгледзець магчымасць давядзення яго да ведама адпаведных органаў улады ў Ірландыі», — напісаў Латушка. Гаворка ідзе пра дзвюх сясцёр Свята-Елісавецінскага манастыра Алену Валынец (Helen Volynets) і Вераніку Васільеву (Veronica Vasilyeva), якія прыбылі ў Ірландыю для продажу абразоў, каб нібыта аплаціць працу «з псіхічна хворымі, бяздомнымі, былымі зняволенымі і нарказалежнымі ў Мінску». Артыкул пра іх з'явіўся ў Global Sisters Report. Латушка звяртае ўвагу, што «адным з самых трывожных аспектаў дзейнасці Свята-Елісавецінскага манастыра з'яўляецца яго фінансавая падтрымка расійскіх вайскоўцаў. Манастыр арганізуе канцэрты ў падтрымку расійскай арміі і збірае харчы і сродкі для расійскіх вайскоўцаў, якія ўдзельнічаюць у вайне супраць Украіны. На гэтыя сродкі набываюцца розныя прадметы, у тым ліку рацыі, коптэры, цеплавізары, бронекамізэлькі, шлемы і нават аўтамабілі».

Павел Паўлавіч Латушка: намеснік кіраўніцы Аб'яднанага Пераходнага Кабінета Беларусі, кіраўнік Народнага антыкрызіснага ўпраўлення, пасол Існуе меркаванне, што санкцыі нібыта правакуюць Лукашэнку на працяг рэпрэсій у Беларусі. І што нібыта, наадварот, узмацняючы санкцыі, мы спрыяем яшчэ большым рэпрэсіям. Дык што ж рабіць? Давайце паспрабуем паглядзець на гэта праз іншую аналогію: агрэсія і супраціў. І задамося такім пытаннем: ці трэба супраціўляцца агрэсару, ці трэба яго караць за агрэсію? Ці трэба скласці зброю, капітуляваць і заплюшчыць вочы на ўсё, што ён ужо нарабіў, каб не правакаваць яго на яшчэ большую агрэсію? Пастаўлю пытанне яшчэ больш канкрэтна: што трэба было рабіць Украіне, калі Расія пры ўдзеле рэжыму Лукашэнкі развязала супраць яе поўнамаштабную вайну? Што трэба было рабіць Украіне, каб не «справакаваць» Расію? І што Украіне трэба рабіць цяпер? Можа быць, здацца, капітуляваць, здаць свае тэрыторыі? А што рабіць партнёрам Украіны, пра што Украіне трэба іх прасіць? Можа быць, ім трэба сказаць: ну добра, Расія, мы перастаем дапамагаць Украіне, здымаем з цябе ўсе санкцыі і заадно прызнаем, што акупаваныя табой тэрыторыі афіцыйна становяцца тваёй часткай — таму што мы не хочам цябе далей правакаваць. Так? У 2020 годзе рэжым Лукашэнкі напаў на беларусаў, якія не хочуць жыць пад ягонай дыктатурай (сапраўды гэтак жа, як украінцы не хочуць жыць пад расійскай акупацыяй). Гэты напад у выглядзе масавых штодзённых рэпрэсій, якія ўжо неаднаразова былі надзеленыя прыкметамі і падпадаючымм пад злачынствы супраць чалавечнасці ў розных міжнародных дакументах, працягваецца па гэты дзень. Па дадзеных Цэнтра права і дэмакратыі Justice Hub ахвярамі гэтых злачынстваў па стане на май 2023 года стала не менш за 136 тысяч чалавек. У лютым 2022 года Лукашэнка як марыянетка Пуціна забяспечыў уварванне Расіі ва Украіну з тэрыторыі Беларусі. Г. зн. сумесна з Пуціным здзейсніў акт агрэсіі ў дачыненні да Украіны. І гэта злачынства агрэсіі працягваецца па гэты дзень. А разам з тым Лукашэнка таксама здзяйсняе ваенныя злачынствы, арганізоўваючы незаконнае перамяшчэнне і дэпартацыю ўкраінскіх дзяцей з часова акупаваных тэрыторый. І што ж у гэтых умовах прапануюць нам прыхільнікі падыходу «не правакаваць агрэсараў»? Я адкажу, што яны прапануюць — змірыцца, бяздзейнічаць і здацца. Здаць Украіну Пуціну. І здаць Беларусь Лукашэнку. Што ў канчатковым выніку азначае таксама здаць Беларусь яго гаспадару — Пуціну. Гэта значыць замест «быць», яны прапануюць «не быць». А што выбіраеце вы?