Намеснік кіраўніка НАУ Уладзімір Астапенка прыняў удзел у працы Пражскага еўрапейскага саміту, які прайшоў 10−11 лістапада ў Чэхіі. Арганізатары саміту прапанавалі правядзенне спецыяльнай дыскусіі на тэму «Беларусь у цені Расіі: будучыня і перспектывы». У сваім выступленні перад шматлікімі экспертамі і аналітыкамі Уладзімір Астапенка расказаў аб стварэнні і прыярытэтах дзейнасці Аб’яднанага Пераходнага Кабінета Беларусі, а таксама аб усебаковай падтрымцы Украіны ў яе барацьбе супраць расійскай агрэсіі, якая ажыццяўляецца пры садзейнічанні рэжыму Лукашэнкі. Таксама была падкрэслена нарастальная пагроза для суверэнітэту Беларусі і неабходнасць кансалідацыі намаганняў усіх міжнародных партнёраў для падтрымкі дэмакратычных сіл і стварэння аптымальных умоў пабудовы ўстойлівай сістэмы рэгіянальнай бяспекі і супрацоўніцтва. Падчас саміту Уладзімір Астапенка даў інтэрв'ю прадстаўнікам СМІ («Чэшскае радыё», «Радыё Свабода», бізнес-газета «Е15»), якія праявілі цікавасць да праблематыкі вырашэння беларускага ўнутрыпалітычнага крызісу і саўдзелу нелегітымнага рэжыму ў агрэсіўнай вайне супраць Украіны. Уладзімір Астапенка выказаў упэўненасць у непазбежнасці перамогі дэмакратыі ў Беларусі і ў нязменнай актуальнасці лозунгу «Viva Belarus» — «Жыве Беларусь».

Уступіць ці не ўступіць Беларусь у вайну супраць Украіны ў межах наземнай аперацыі - гэтае пытанне не сыходзіць з вуснаў замежных журналістаў, палітолагаў, палітыкаў і дыпламатаў. Чаму мы лічым, што бліжэйшым часам гэтае пытанне можа стаць другасным? Таму што ваенная пагроза рэжыму Лукашэнкі зараз перарастае ў ядзерную пагрозу. Паводле наяўных звестак, рэжым Лукашэнкі сумесна з Расіяй правёў падрыхтоўчыя мерапрыемствы па прыёме тактычнай ядзернай зброі і размяшчэнні яе на тэрыторыі Беларусі. Калі гэты план будзе рэалізаваны і рэжым атрымае расейскую ядзерную зброю — прычым, незалежна ад таго, хто будзе мець кантроль над «кнопкай» — пытанне ўдзелу Беларусі ў наземнай аперацыі перастане быць самым ключавым для выпрацоўкі стратэгіі Захаду ў дачыненні да рэжыму. Якой, дарэчы, як не было, так і няма — нягледзячы на ​​актыўны ўдзел рэжыму Лукашэнкі ў вайне супраць Украіны з самага першага дня. Нягледзячы на ​​чарговае нарошчванне расійскай ваеннай прысутнасці ў Беларусі, стварэнне новых вучэбна-баявых цэнтраў і фактычную паэтапную рэалізацыю плана па стварэнню сумесных узброеных сіл Расіі і Беларусі. Якімі, дарэчы, таксама незразумела, хто будзе камандаваць — але здагадацца не складана. У выпадку ж з’яўлення на тэрыторыі Беларусі ядзернай зброі, увесь рэгіён увойдзе ў новую рэальнасць — рэальнасць, дзе прама на межах з Еўразвязам, ва ўсіх на вачах паўстала другая Паўночная Карэя з таталітарным і цалкам прарасійскім, марыянеткавым рэжымам. Паўночная Карэя з псіхічна нестабільным дыктатарам на чале, якая мае ядзерную зброю і пагражае ўсім сваім суседзям яе прымяненнем. Нават калі кантроль над кнопкай будзе знаходзіцца ў руках Расіі. Якія ж тры пытанні краінам Захаду варта задаць сабе ў гэтых умовах? На якія тры пытанні важна адказаць для выпрацоўкі стратэгіі па Лукашэнку — калі прамаруджванне пагражае ўжо ўсяму рэгіёну? Першае пытанне: якія і наколькі радыкальныя меры неабходна прыняць у самай кароткатэрміновай перспектыве для недапушчэння з’яўлення ядзернай зброі ў Беларусі? Другое пытанне: калі Захад у бліжэйшы час не гатовы разглядаць аніякіх радыкальных мер — то ці гатовыя нашы заходнія суседзі да пераходу ў новую рэальнасць жыцця на парахавой ядзернай бочцы? Трэцяе пытанне: калі з тэрыторыі Беларусі будзе прыменена расійская ядзерная зброя, то па якой краіне будзе нанесены ўдар у адказ? У свеце ўжо ёсць адна Паўночная Карэя. На нашых вачах вось-вось з’явіцца другая, але ўжо ў цэнтры Еўропы. І мы выдатна ведаем, што ніякага дна ў гэтай Паўночнай Карэі 2.0 няма. Пытанне толькі ў тым, ці ёсць дно ў «глыбокай заклапочанасці» Захаду. І ці ёсць палітычная воля адштурхнуцца ад гэтага дна і пачаць дзейнічаць рашуча. Як палітык і прадстаўнік Аб’яднанага Пераходнага Кабінета Беларусі на штодзённай аснове я працую з нашымі партнёрамі, пераконваючы іх у важнасці папераджальных — а не даганяючых дзеянняў. Сёння, менавіта зараз Лукашэнка павінен атрымаць выразны сігнал, прэвентыўны ультыматум з пералікам усіх наступстваў з’яўлення ядзернай зброі ў Беларусі для яго асабіста. Стратэгія не можа ўвесь час аглядацца на тое, што адбылося. Інакш гэта не стратэгія — а рэакцыя. Але пакуль менавіта гэта і адбываецца са стратэгіяй Захаду ў дачыненні да рэжыму Лукашэнкі. Калі ў Беларусі з’явіцца ядзерная зброя, калі Беларусь ператворыцца ў другую Паўночную Карэю пад расейскім кантролем рэагаваць будзе занадта позна.

Мы, беларусы, чуем, як Захад паўтарае гэтыя словы ўжо больш за два гады, але да гэтага часу не разумеем, што яны азначаюць. Мы не разумеем, колькі гэта — «колькі неабходна»? Колькі яшчэ часу спатрэбіцца? Бо Захаду сапраўды патрэбна занадта шмат часу, каб усвядоміць, што рэжым Лукашэнкі разумее толькі мову рэальнай сілы. І чым больш часу на гэта спатрэбіцца — тым больш разбураных і аднятых жыццяў беларусаў і ўкраінцаў, жудасных злачынстваў і непапраўных трагедый гэта будзе каштаваць. Не трэба шмат часу, каб сказаць, што рэжым Лукашэнкі нелегітымны, незаконны ці злачынны. Або ўсё адразу. Не трэба шмат часу, каб выказаць «заклапочанасць», «глыбокую заклапочанасць» ці «вельмі глыбокую заклапочанасць». Або ўсё адразу. І не трэба шмат часу, каб сказаць, што Захад стаіць на баку беларускага народа. Але Захаду сапраўды патрабуецца занадта шмат часу, каб устаць і дзейнічаць хутка і рашуча. Занадта шмат часу патрабуецца, каб зразумець, што было і застаецца неабходным прымяніць рэальную сілу супраць Лукашэнкі — каб прымусіць яго спыніць рэпрэсіі ў Беларусі, спыніць гвалт і спыніць ягоны ўдзел у вайне супраць Украіны. Што было і застаецца неабходным увядзенне не паэтапных і адкладзеных санкцый, а шокавых і паралізуючых усю сістэму Лукашэнкі. Было і застаецца неабходным публічнае ўзбуджэнне крымінальных справаў супраць Лукашэнкі і ягоных памагатых. Што было і застаецца неабходным спыніць з ім усе дыпламатычныя адносіны, выключыць ягоных прадстаўнікоў з усіх міжнародных арганізацый. Што было і застаецца неабходным прызнаць рэжым Лукашэнкі тэрарыстычным. Што было і застаецца неабходным прызнаць Беларусь часова акупаванай краінай, а тэрарыстычны рэжым Лукашэнкі — марыянеткавым і падкантрольным Расіі. Ці сапраўды неабходна так доўга чакаць, каб зрабіць усё гэта? Ці, можа, усё, што для гэтага трэба — гэта моцная палітычная воля? Я б сказаў, што наяўнасць такой моцнай палітычнай волі вельмі неабходная. І гэта адзінае, што вельмі неабходна выказаць у дачыненні да рэжыму Лукашэнкі замест усялякіх заклапочанасцяў. Таму што быць на баку беларусаў - як і на баку ўкраінцаў - у той час як рэжым Лукашэнкі стаіць за іх спінамі, раўнасільна таму, што быць на баку закладнікаў, пакуль тэрарысты трымаюць іх на мушцы. Ня ведаючы, колькі часу пройдзе, пакуль яны зноў пачнуць страляць. Вы дастаткова доўга былі на нашым баку. Але зараз прыйшоў час дзейнічаць.

У Кіеве прадстаўнік па замежных справах Аб’яднанага Пераходнага Кабінета Валер Кавалеўскі і прадстаўніца па нацыянальным адраджэнні Аліна Коўшык правялі працоўную сустрэчу з лідарамі Міжфракцыйнага дэпутацкага аб’яднання Вярхоўнай Рады Украіны «За дэмакратычную Беларусь» Аляксеем Ганчарэнкам, Вадзімам Галайчуком і Багданам Ярэменкам. На сустрэчы: абмеркаваны пазіцыі па ўдзеле рэжыму Лукашэнкі ў вайне супраць Украіны; вызначаны супольныя дзеянні ў палітычнай галіне; акрэслены напрамкі супрацоўніцтва ў сферы нацыянальнага адраджэння; вырашана пашыраць кантакты паміж грамадзянскімі супольнасцямі дэмакратычнай Беларусі і Украіны; вырашана развіваць двухбаковыя адносіны і падтрымліваць працоўную камунікацыю дзеля дасягнення супольных мэтаў — абароны незалежнасці і суверэнітэту Беларусі і Украіны.

Вы ніколі не зможаце быць дастаткова заклапочаныя, каб спыніць вайну супраць Украіны. Каб спыніць масавыя рэпрэсіі ў Беларусі. Каб спыніць дыктатара У нас у Беларусі ёсць такі выраз: «дна няма». Беларусы выкарыстоўваюць яго, калі ў нашай краіне адбываецца нешта, што яшчэ ўчора было неймаверна. Калі чарговыя дзеянні Лукашэнкі прабіваюць чарговае дно і ў чарговы раз даказваюць, што жорсткасці, вар’яцтву і цынізму ягонага рэжыму проста няма мяжы. А зараз пачуйце мяне: у Беларусі няма дна. Няма нічога, на што Лукашэнка не быў бы гатовы і здольны пайсці, каб застацца ва ўладзе. І якой бы глыбокай ні была ваша заклапочанасць, яна ніколі не знойдзе і не дасягне гэтага дна. Калі для таго, каб застацца ва ўладзе, трэба забіваць, катаваць, гвалтаваць і калечыць беларусаў, ён будзе працягваць гэта рабіць. Калі для гэтага спатрэбіцца правесці праз арышты і турмы больш за 60 000 чалавек — ён не спыніцца на гэтым. Калі для таго, каб утрымацца ва ўладзе пры падтрымцы Крамля, Лукашэнка павінен быў упусціць у Беларусь расейскія войскі, фактычна перадаць ім кантроль над тэрыторыяй і інфраструктурай, каб яны 24 лютага ўварваліся ва Украіну — ён гэта зрабіў. Калі для гэтага Беларусь ужо больш за 8 месяцаў павінна быць стартавай пляцоўкай для расейскіх ракет, узлётна-пасадачнай паласой для расейскіх рэактыўных самалётаў і беспілотнікаў-камікадзэ — ён не будзе супраць. Калі для гэтага трэба ўвесці сумесную расейска-беларускую групоўку войскаў, дапусціць расейскую акупацыю ці нават анэксію Беларусі — ён гэта зробіць. Уласна, ён гэта робіць прама зараз. А калі спатрэбіцца размясціць у Беларусі расейскую ядзерную зброю — ён будзе гэтаму толькі рады. Бо ён марыў пра гэта з самага першага дня свайго праўлення. Сёння на тэрыторыі Беларусі ўжо размешчаны ракетныя комплексы падвойнага прызначэння «Іскандэр-М», ідзе мадэрнізацыя самалётаў СУ-25М, здольных несці ядзерную зброю. А гэта значыць, што Лукашэнка робіцца пагрозай не толькі для Украіны, але і для ўсяго рэгіёну. Фактычна, ён ужо ўяўляе сабой вайсковую пагрозу, але гэтая пагроза можа стаць ядзернай. Ці падобна гэта на падставу для заклапочанасці? Заўтра гэта будзе проста новая рэальнасць. Бо ў Беларусі няма дна, памятаеце? Пытанне ў тым, што вы збіраецеся з гэтым рабіць? Я ведаю, ёсць меркаванне, што праблема з Лукашэнкам вырашыцца сама сабой пасля таго, як вырашыцца праблема з Пуціным. І што Пуцін выглядае значна больш сур’ёзнай праблемай, пра якую варта непакоіцца. Добра, але ўсё ж пытанне не мяняецца — што вы збіраецеся з гэтым рабіць? Немагчыма не бачыць відавочнага. Няздольнасць вырашыць праблему з Лукашэнкам у 2020 годзе прывяла да таго, што ў 2022 годзе Пуцін змог выкарыстаць яго для акупацыі Беларусі і ўварвання ва Украіну. Без Лукашэнкі ніякай вайны магло б і не быць. Дык ці сапраўды Лукашэнка з’яўляецца другаснай праблемай, якую можна пакуль адкласці ў бок? Альбо ж ён з’яўляецца часткай глабальнай праблемы, якая ўзнікла менавіта таму, што гэтая частка выклікала больш выразаў заклапочанасці, чым рэальных дзеянняў? Ці не занадта я крытычны? Давайце паглядзім. Санкцыі прымаліся паэтапна, з затрымкамі, з выключэннямі, са шчылінамі. Дыпламатычныя адносіны з Лукашэнкам не былі цалкам разарваныя. Супраць яго і яго хаўруснікаў не было ўзбуджана крымінальных спраў, хоць механізм універсальнай юрысдыкцыі гэта дазваляў. Ці варта працягваць? Момант, калі трэба было дзейнічаць хутка і рашуча, калі пратэсты яшчэ не былі прыгнечаныя, калі магутны вонкавы ціск на рэжым мог дапамагчы ціску на яго знутры — гэты момант быў выпушчаны. Праз год найглыбейшых заклапочанасцяў і занепакоенасцяў з нагоды масавых рэпрэсій у Беларусі Лукашэнка адчуў сябе досыць упэўнена, каб здзейсніць захоп грамадзянскага самалёта. А следам за гэтым — зладзіць маштабны міграцыйны крызіс на мяжы з Еўразвязам. Праз два гады — ён стаў ваенным агрэсарам разам з Пуціным. І зараз гісторыя паўтараецца. Праблема з Лукашэнкам зноў не вырашаецца і сыходзіць на другі план. Так, санкцыі супраць яго нарэшце ўзмацніліся. Санкцыі, у прынцыпе, сталі па-сапраўднаму жорсткімі толькі з пачаткам вайны. Але рэжым Лукашэнкі ў іх хутчэй ідзе «другім вагонам». І яны па-ранейшаму не ідэнтычныя санкцыям супраць Расіі. Што тычыцца пытання аб стварэнні міжнароднага трыбунала па злачынствах рэжыму Лукашэнкі супраць чалавечнасці — гэтае пытанне пакуль вісіць ў паветры. У той жа час тэрор у Беларусі працягваецца (ён ніколі і не спыняўся), расейскія вайсковыя эшалоны прыбываюць, пагражаючы Украіне новым уварваннем з беларускага плацдарма, і пагроза размяшчэння ў нашай краіне ядзернай зброі таксама не ілюзорная. Хочацца спытаць: можа быць на гэты раз усё ж не варта ўпускаць зручны момант? Можа быць, надышоў час увесці супраць рэжыму Лукашэнкі тыя ж санкцыі, што і супраць Расеі - ці нават больш жорсткія? Можа быць, надышоў момант паставіць дыктатара перад асабістым ультыматумам, замест глыбокай заклапочанасці? Можа быць, надышоў той самы момант, калі частка глабальнай праблемы — рэжым Лукашэнкі - можа стаць яе рашэннем? Можа быць, надышоў час узмацніць ціск на Лукашэнку — галоўнага саюзніка Расіі - настолькі, каб ён не вытрымаў яго і быў вымушаны выйсці з гульні? Можа быць, пазбавіўшы Пуціна ягонага саюзніка і беларускага плацдарму, мы зможам дапамагчы Украіне перамагчы значна хутчэй? Але для гэтага патрэбная рэальная палітычная воля, а не выказванне заклапочанасці. Я таксама ведаю, што праблему з Лукашэнкам павінны вырашаць самі беларусы, а не нехта іншы. І што існуе меркаванне, што беларусы паўстануць, калі Лукашэнка аддасць сваёй арміі загад уступіць у вайну супраць Украіны. Але якія шанцы на поспех такога паўстання ў цывільнага насельніцтва, калі знешняя дапамога яму зноў не будзе аказана своечасова? Не таму, што ў беларусаў няма волі. Не таму, што беларусы раптам змяніліся і большасць з іх зараз сталі падтрымліваць Лукашэнку і выступаць за вайну супраць Украіны. Не, не сталі. А таму, што мы зноў рызыкуем паўтарыць сітуацыю 2020 года, калі пратэстуючым беларусам трэба было дапамагчы не словамі глыбокай заклапочанасці, а магутным знешнім ціскам на Лукашэнку — і калі гэты момант быў упушчаны. А з таго часу ў Беларусі прайшло два гады беспрэцэдэнтных па маштабах і жорсткасці рэпрэсій, калі ў турмах апынуліся тысячы палітвязняў, знішчаныя ўсе грамадзянскія арганізацыі і незалежныя СМІ. І гэта нельга не ўлічваць. Таксама не трэба мець ілюзій наконт беларускага войска. Хутчэй за ўсё, яно выканае загад Лукашэнкі і перасячэ беларуска-ўкраінскую мяжу. Так, найхутчэй будуць спробы сабатажу. І найхутчэй, перайшоўшы мяжу, частка беларускіх салдатаў будзе старацца здацца ў палон і не ваяваць. Але ставіць толькі на гэта — вялікая памылка. Бо мы маем справу з таталітарнай сістэмай. А рэжым у Беларусі, несумненна, ператварыўся з аўтарытарнага ў таталітарны. Гэта таталітарная дыктатура на службе ў Расійскай Федэрацыі, якая існуе ўжо 28 гадоў. Магчыма, мы, беларусы, самі не да канца разумелі гэта 2 гады таму — але выйграць гэтую бітву мірнымі пратэстамі і ў адзіночку нават тады было малаверагодна. А зараз, праз два гады, я б сказаў, што знешні ціск на рэжым крытычна важны для таго, каб у гэтай бітвы быў шанец. І не, я не хачу перакладаць адказнасць з беларускага народа на знешнія сілы. Я не хачу здымаць адказнасць з сябе, з Аб’яднанага Пераходнага Кабінета Беларусі. Але я хачу нагадаць аб тым, што праблема Лукашэнкі ўжо даўно перарасла межы Беларусі. І зараз гэта наша агульная адказнасць. Нам патрэбныя санкцыі, здольныя цалкам паралізаваць сыстэму Лукашэнкі. Санкцыі супраць усяго яго чыноўніцкага і сілавога апарата — санкцыі па прынцыпе прыналежнасці да дзяржапарату і сілавых структур. Нам патрэбны публічна адкрытыя крымінальныя справы супраць Лукашэнкі асабіста, супраць ягоных памагатых, супраць ягоных сілавікоў. Нам патрэбна гэтая знешняя сіла. І яна ёсць. І ў яе ёсць усе гэтыя прылады ціску. Але выглядае, у нашых заходніх партнёраў пакуль не хапае палітычнай волі выкарыстоўваць сваю сілу ў дачыненні да рэжыму па-сапраўднаму, стратэгіі як не было, так і няма. Магчыма, мае чаканні выглядаюць занадта завышанымі. Але ў той жа час занадта прыніжаным выглядае жаданне нашых міжнародных партнёраў выкарыстоўваць свае магчымасці па максімуме. На вачах усяго свету адна еўрапейская краіна вось-вось ператворыцца ў новую Паўночную Карэю. А іншая перажывае сапраўдны генацыд і вайну, якую Еўропа не бачыла з часоў Другой сусветнай. І калі гэта не матывуе цывілізаваны свет сабраць волю ў кулак — то што тады наогул здольна яго матываваць? Калі ўвесь цывілізаваны свет не здольны знайсці ў сабе волю і сілы, каб паставіць на месца ўсяго толькі аднаго дыктатара, які зарваўся — то як гэты свет збіраецца зладзіцца з агрэсіўнай імперыяй, якая стаіць у яго за спіной? Лукашэнка — гэта менавіта тое слабое месца глабальнай праблемы, выдаліўшы якое мы можам паскорыць крах імперскіх амбіцый Расіі. І менавіта той прыклад, калі замест прафілактыкі, патрэбна хірургічнае ўмяшанне. Паўтару: у цывілізаванага свету ёсць усе неабходныя інструменты для гэтага. Засталося толькі выкарыстаць іх. Каб дапамагчы Беларусі. Каб дапамагчы Украіне. Каб свету больш не давялося «выказваць заклапочанасць», «глыбокую заклапочанасць» ці «вельмі глыбокую заклапочанасць» наконт Лукашэнкі.

Павел Латушка ў эфіры канала «FREEДОМ» 1 этап. Стварэнне інфармацыйна-прапагандысцкага ціску на ўлады Украіны з мэтай прымусіць Украіну пачаць перамовы. 2 этап. Канцэнтрацыя значнай групоўкі ўзброеных сіл Расіі пры ўдзеле вайскоўцаў Беларусі, каб сцягнуць максімальную колькасць Узброеных сіл Украіны да мяжы з Беларуссю. 3 этап. Стварэнне лакальнага канфлікту на беларуска-ўкраінскай мяжы з мэтай скаваць ВСУ на мяжы з Беларуссю. 4 этап. Паўторны наступ на тэрыторыю Украіны. Тут магчыма 2 напрамкі агрэсіі — на Кіеў або на Валынь для таго, каб адрэзаць шляхі дастаўкі ўзбраення з Захаду. Сёння хутчэй за ўсё ідзе першы этап, які плаўна пераходзіць у другі. Істотны элемент, які нясе рызыкі і пагрозы не толькі Украіне і Еўропе — размяшчэнне ядзернай зброі на тэрыторыі Беларусі ў мэтах стварэння «ядзернага парасона» над групоўкай узброеных сіл Расіі і рэжыму Лукашэнкі.

Павел Латушка даў інтэрв'ю ў эфіры радыё BBC і адказаў на важныя для брытанскай аўдыторыі пытанні аб вайне ва Украіне і ролі рэжыму Лукашэнкі ў ёй — Лукашэнка прыняў рашэнне мабілізаваць 20 000 беларусаў на вайну. Мабілізацыя пройдзе ўтоена, каб не выклікаць усплёску абурэння беларусаў (супраць удзелу ў вайне па-ранейшаму нават прыхільнікі дыктатара). Як мяркуецца, мабілізацыя закране ў асноўным бедныя рэгіёны і рэгіёны, якія мяжуюць з Украінай. Лукашэнка не ў захапленні ад гэтай неабходнасці, але мусіць дэманстраваць лаяльнасць Крамлю. — Дыктатар ні на ёту не адчувае адказнасці за свае дзеянні. Міжнародны трыбунал паводле яго злачынстваў супраць украінскага і беларускага народаў — неабходны. Гэта не падлягае сумневу. — Важна, каб Аб'яднаны Пераходны Кабінет Беларусі атрымаў прызнанне гэтак жа, як і польскі ўрад у выгнанні эпохі Другой сусветнай. Беларусь павінны прызнаць краінай, акупаванай Расіяй. — Дзеянні Беларусі і Расіі ў сцэнары будучай эскалацыі, верагодна, будуць уключаць тры асноўныя этапы: Этап 1. Дэманстратыўнае стварэнне пагрозы для Украіны. Аб'яднанне групоўкі Узброеных Сіл Беларусі з расійскім кантынгентам у краіне (каля 9000 чалавек). Афіцыйна — для сумесных вучэнняў. Этап 2. Правакацыі на мяжы з Украінай і, магчыма, — з Польшчай і Літвой. Інфармацыйная кампанія дзяржпрапаганды з генеральнай лініяй «НАТА рыхтуецца да вайны. Украіна, Польшча і Літва вось-вось нападуць на Беларусь і акупуюць яе». Этап 3. Канчатковая анэксія Беларусі Расіяй. У карціне свету Пуціна аб краінах, «якіх насамрэч не павінна было быць», Украіна павінна была стаць «абедам», але Расея «ламае» аб яе «зубы». «З Украінай разбярэмся пазней, чаму пакуль не пачаць з „дэсерту“ — Беларусі?», — можа думаць Пуцін. Лукашэнка — спонсар гэтага абеду і ў выніку стане «закускай» сам. Незалежнасць Беларусі тае на вачах. Кроў 15-ці добраахвотнікаў, якія цаной жыцця абараняюць Украіну, але мараць аб свабоднай Беларусі. Прастрэленыя калені «партызан», якія спрабавалі спыніць цягнікі з расейскімі вайскоўцамі. Дзесяткі тысяч загубленых лёсаў па абодва бакі Палесся. Усё гэта абавязкова знойдзе свайго «героя», калі, услед за Пуціным, правасуддзе і народны гнеў заклічуць экс-дырэктара саўгаса да адказу.

Беларускі рэжым пабудаваны на хлусні і поўным грэбаванні законамі, дыпламатычнай этыкай, абавязальніцтвамі — усім, на чым грунтуецца мірнае і цывілізаванае суіснаванне еўрапейскіх дзяржаў у іх межах і з захаваннем іх правоў Пра гэта заявіў намесьніца кіраўніка НАУ Уладзімір Астапенка на канферэнцыі аб саўдзеле Лукашэнкі ў вайне супраць Украіны. Форум у Еўрапарламенце сабраў экспертаў у сферы міжнародных адносін і бяспекі, палітыкаў і журналістаў. Верагодна, у разуменні спадара Макея і яго «дыпламатаў» палажэнне Дагавора аб сяброўстве, добрасуседстве і супрацоўніцтве 1995 года — «ўстрымлівацца ад удзелу або падтрымкі якіх-небудзь дзеянняў, накіраваных супраць іншага Высокага Дагаворнага Боку, і не дапускаць, каб яго тэрыторыя была выкарыстаная на шкоду інтарэсам бяспекі іншага Высокага Дагаворнага Боку» — гэта нешта пра ракеты, якія ляцяць на галовы ўкраінцам і расійскія танкі на беларуска-ўкраінскіх пагранпераходах. Любая падтрымка Масквы — словам, справай або кавалкам хлеба — павінна трактавацца як злачынства лукашэнкаўскай адміністрацыі, якая пакінула жыхароў прыгарадаў Кіева сам-насам з здзічэлымі ад недаядання карнікамі з «глыбіннай Расіі». Разграбаваныя дамы, горы спаленых машын і кіламетры магільных рвоў, якія засталіся пасля іх сыходу — толькі адзін з эпізодаў міжнароднага трыбунала супраць дыктатуры лукашызму. Трыбунала, які пакуль не скліканы. І ўсё ж нязграбныя намаганні «афіцыйнага Мінска» перахітрыць увесь свет, адмаўляючы рэпрэсіі і сваю чалавеканенавісніцкую сутнасць, спрабуючы абгрунтаваць авіяпірацтва або зняць з сябе адказнасць за трупы мігрантаў ля межаў, пацерпяць крах. Мы заклікаем міжнародную супольнасць падтрымаць ініцыятыву ўкраінскіх парламентарыяў прызнаць Беларусь часова акупаванай тэрыторыяй і пазбавіць міжнароднай правасуб'ектнасці рэжыму Лукашэнкі. Падкрэсліваем: задача Аб'яднанага Пераходнага Кабінета — сапраўднае прадстаўніцтва беларусаў, абарона суверэнітэту нашай краіны і нацыянальных інтарэсаў нашага народа.

Юрыст НАУ Арцём Праскаловіч расказаў аб актыўнай дзейнасці арганізацыі за апошнія 5 месяцаў у сферы ўніверсальнай юрысдыкцыі. Даклад прагучаў на профільнай канферэнцыі «Механізмы ўніверсальнай юрысдыкцыі ў краінах Еўропы», арганізаванай Народным Антыкрызісным Упраўленнем у Варшаве. За няпоўныя паўгода эксперты НАУ: — Вывучылі прававыя сістэмы 12 краін з пункту гледжання прэцэдэнтаў і практыкі прымянення механізмаў універсальнай юрысдыкцыі, уключаючы Польшчу, Літву, Эстонію, ЗША, Вялікабрытанію і Нарвегію. Эксперты НАУ арганізавалі 5 круглых сталоў і правялі вялікую колькасць афіцыйных і прыватных сустрэч з палітыкамі, юрыстамі і праваабаронцамі Еўропы. — У названых краінах спецыялісты НАУ адабралі каля 200 заявак, якія найбольш падыходзяць для апрацоўкі — канкрэтных гісторый, дзе ўжо можна вызначыць абвінавачаную асобу або падставы прад'явіць прэтэнзіі кіраўнікам папраўчых устаноў. Па выніках другаснага адбору, паўсотні інтэрв'ю з пацярпелымі, юрыстамі і псіхолагамі спецыялісты НАУ выбралі 5 найбольш перспектыўных кейсаў для ўзбуджэння крымінальных спраў у рамках УЮ: • Літва. Краіна лаяльная ідэі пакараць Лукашэнку і яго асяроддзе за здзейсненыя злачынствы — там гатовыя прымаць заяўкі ад пацярпелых, незалежна ад месцазнаходжання (што важна). У той жа час генпракуратура, здаецца, дрэнна знаёмая з пазіцыяй урада сваёй краіны па Беларусі, а частка праваабаронцаў і адвакатаў адмаўляюцца працаваць па такіх справах (асабістыя сувязі/інтарэсы ў краіне, асцярогі за бяспеку блізкіх і г.д.) • Польшча. Шэраг кейсаў «вядуць» дзве буйныя адвакацкія фірмы. З плюсаў: у ліку пацярпелых у 2020-м годзе — грамадзяне Польшчы (закрануты інтарэсы краіны). З мінусаў: ёсць адмовы па неправавых прычынах. • «Непераадольныя» бюракратычныя прычыны становяцца нагодай для адмоваў і ў Чэхіі, нягледзячы на актыўнасць мясцовай беларускай дыяспары і немалую колькасць заявак. Павел Латушка на сустрэчы з міністрам юстыцыі краіны востра ўзнімаў пытанне фармальнага падыходу да спраў ахвяр дыктатуры Лукашэнкі. Будзем дабівацца прагрэсу ў гэтым напрамку. • Швейцарыя. У ліку пацярпелых у Мінску ў 2020-м годзе — грамадзянка краіны. Генпракуратура лаяльная да працы з падобнымі справамі, на баку пацярпелай буйная праваабарончая арганізацыя. На жаль, заяву аб узбуджэнні справы ў рамках УЮ можна падаць не раней за канец года, могуць узнікнуць праблемы і з патрабаванымі дакументамі ад «праваахоўнай сістэмы» Беларусі. І ўсё ж швейцарскі кейс — у ліку самых перспектыўных. Калі вы пацярпелі ад гвалту з боку рэжыму Лукашэнкі і пражываеце на тэрыторыі Нарвегіі ці любой іншай краіны — звяжыцесь з намі праз чат-бот НАУ: @nau_by_bot * каманда НАУ выказвае падзяку беларусам дыяспар і партнёрам за дапамогу ў арганізацыі сустрэч і далейшай працы.

Яшчэ 16 сакавіка НАУ выступіла з афіцыйнай заявай аб тым, што Рэспубліка Беларусь з'яўляецца акупаванай тэрыторыяй, а рэжым Лукашэнкі — марыянеткавым урадам, падкантрольным Крамлю. 17 сакавіка дадзеную пазіцыю агучыла Святлана Ціханоўская — падчас выступу ў Савеце ААН па правах чалавека. А 7 верасня дадзеная пазіцыя была замацавана ў пастанове № 1 Аб'яднанага Пераходнага Кабінета Беларусі. Але нягледзячы на ўсю прыведзеную аргументацыю, дадзены факт усё яшчэ выклікае дыскусіі. Спецыяльна для DW Павел Латушка даў разгорнуты каментар па афіцыйнай пазіцыі дэмсіл і Кабінета. Якія прыкметы акупацыі Беларусі Расеяй можна вылучыць? 1) Акупант (Расія) кантралюе акупаваную тэрыторыю і выкарыстоўвае яе для сваіх ваенных мэт; 2) няма ніякіх бачных прыкметаў таго, што Лукашэнка можа перашкодзіць нейкім дзеянням расейскага войска; 3) для прыкрыцця сваіх дзеянняў і, каб пазбегнуць надзялення Беларусі статусам акупаванай тэрыторыі, Расія выкарыстоўвае «згоду» марыянетачнага ўрада Лукашэнкі, які не валодае ніякай легітымнасцю; 4) пачатак акупацыі меў месца без аб'яўлення вайны — акупант прыкрываўся фармальнымі юрыдычнымі падставамі (план вучэнняў, членства ў АДКБ, саюзнай дзяржаве); 5) нават фармальныя падставы для ўводу войскаў у Беларусь, пасля былі груба парушаны (армія Расійскай Федэрацыі засталася на тэрыторыі Беларусі пасля заканчэння вучэнняў і пасля напала на Украіну). Гэтыя дзеянні дазваляюць зрабіць выснову, што Крэмль першапачаткова планаваў выкарыстоўваць тэрыторыю Беларусі для ўварвання ва Украіну. Больш за тое ні Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь, ні яе Ваенная дактрына не прадугледжваюць удзел у агрэсіўных войнах. Таксама былі парушаны Дагавор аб дружбе, добрасуседстве і супрацоўніцтве і прыняты ў яго развіццё Дагавор аб дзяржаўнай граніцы паміж Украінай і Рэспублікай Беларусь; 6) на момант акупацыі Лукашэнка дэ-факта незаконна, сілай зброі ўтрымліваў уладу ў краіне пасля пройгрышу на выбарах летам 2020 года і не быў прызнаны цывілізаваным светам як легітымны прэзідэнт. *Больш інфармацыі аб расійскай акупацыі Беларусі: Заява НАУ па факце акупацыі Рэспублікі Беларусь Як Расея без адзінага стрэлу змагла акупаваць Беларусь Як прызнанне акупацыі Беларусі дапаможа спыніць агрэсію Расіі

Прадстаўнік Аб'яднанага Пераходнага Кабінета па транзіце ўлады Павел Латушка востра паставіў пытанне аб нежаданні еўрапракурорамі ўзбуджаць крымінальныя справы супраць карнікаў рэжыму па надуманых неправавых прычынах. 24 кастрычніка НАУ арганізавала ў Варшаве міжнародную канферэнцыю «Механізмы ўніверсальнай юрысдыкцыі ў краінах Еўропы. Цяжкасці прымянення і магчымасці для беларускіх кейсаў». У мерапрыемстве бралі ўдзел адвакаты, праваабаронцы і палітыкі са Швейцарыі, Германіі, Польшчы, Нарвегіі і Літвы. Еўрапейскія ўлады вось ужо 2 гады "выказваюць заклапочанасць", "глыбокую заклапочанасць", "вельмі глыбокую заклапочанасць", пакуль лічыльнік злачынстваў Лукашэнкі намотвае свае страшныя лічбы: больш за 2600 фігурантаў сфабрыкаваных спраў. Больш за 1500 сведчанняў катаванняў беларусаў (толькі задакументаваных - па стане на кастрычнік). Як змяніць сітуацыю? Рэакцыяй беларусаў на злачынную бяздзейнасць стане мемарандум, які калектыўным рашэннем удзельнікі канферэнцыі ў хуткім часе зацвердзяць і перададуць усім міжнародным профільным ведамствам. Гэты дакумент — спроба прадстаўнікоў тысяч ахвяр жорсткасці паліцэйскай сістэмы беларускай дыктатуры дабіцца рэальных вынікаў. Мы разлічваем, што наш голас пачуюць у Еўропе і найперш пракуратурах тых краін, якія лічаць сябе дэмакратычнымі.

У Варшаве прайшла канферэнцыя «Механізмы ўніверсальнай юрысдыкцыі ў краінах Еўропы. Цяжкасці прымянення і магчымасці для беларускіх кейсаў». Міжнародны форум арганізаваны НАУ, яго ўдзельнікамі сталі прадстаўнікі Аб'яднанага Пераходнага Кабінета па транзіце ўлады Павел Латушка і па аднаўленні правапарадку Аляксандр Азараў. У сваім дакладзе сузаснавальнік BYPOL распавёў аб наяўных у дэмсіл дадзеных аб сілавіках і іх ахвярах. Ініцыятыва BYPOL і Цэнтр Беларускай Салідарнасці працягваюць апытанні беларусаў, якія звярнуліся па юрыдычную дапамогу. З агульнай колькасці суразмоўцаў 15 чалавек падыходзяць пад катэгорыю пацярпелых ад катаванняў і прымянення насілля. Атрыманыя звесткі і доказы папоўняць агульную базу даных і будуць выкарыстаны пры складанні заявы ў пракуратуру Польшчы для завядзення справы ў рамках універсальнай юрысдыкцыі. Таксама Аляксандр Азараў нагадаў: у распараджэнні BYPOL усе асноўныя звесткі аб кожным жыхары Беларусі (ад фота і пашпартных дадзеных да звестак аб перасячэнні межаў і наяўнай уласнасці), а таксама ўнутраныя дакументы МУС, у тым ліку за жнівень 2020 года: расстаноўка асабовага складу, пратаколы затрыманняў, дакладныя, рапарты аб прымяненні зброі і многае іншае. Уласна распрацаваная BYPOL сістэма распазнання асоб пры гэтым дазваляе ідэнтыфікаваць знешнасць па наяўных фота і відэа. Маскі на твары для праграмы не праблема. Усе гэтыя звесткі разам з Адзінай кнігай рэгістрацыі злачынстваў (790 заяў) дапамогуць устанавіць і прыцягнуць да адказнасці ўсіх, хто мае дачыненне да злачынстваў супраць беларусаў са жніўня 2020 года. Рана ці позна. У Новай Беларусі ці за мяжой. Больш падрабязна аб рабоце з літоўскімі і польскімі пракуратурамі глядзіце ў відэа.