«Не пакідаць беларускі народ сам-насам з агрэсіўнай Расіяй» Валер Кавалеўскі: «Заклік Сейма Латвіі да краінаў Еўрасаюза спыніць дзеянне турыстычных візаў і абмежаваць выдачу візаў на ўезд грамадзянам Беларусі пераносіць цяжар адказнасці за злачынства агрэсіі супраць Украіны з Аляксандра Лукашэнкі і яго дыктатарскага рэжыма на беларускі народ, абсалютная большасць якога выступае супраць гэтай вайны і з’яўляецца аб’ектам рэпрэсій ужо трэці год. Заклікаем краіны Еўрасаюза не дапамагаць рэжыму ізаляваць беларускі народ ад еўрапейскіх каштоўнасцяў і не пакідаць яго сам-насам з агрэсіўнай Расіяй. У гэтых умовах адпаведным кантэксту рашэннем выглядала б пашырэнне магчымасцяў для беларусаў атрымліваць шэнгенскія і нацыянальныя візы краінаў ЕС дзеля кантактаў паміж людзьмі, адукацыйнага і культурнага абмену. Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі працягне працаваць над тым, каб не дапусціць абмежавальных захадаў супраць беларусаў у ЕС і ў іншых краінах і каб аптымізаваць дзейныя працэдуры атрымання візаў».

Намеснік кіраўніка НАУ Уладзімір Астапенка выступіў на Канферэнцыі «Новая Беларусь» Пераходны перыяд пасля заканчэння эпохі рэжыму Лукашэнкі павінен быць максімальна кароткім: народ Беларусі ўжо доўга жыве без легітымных органаў, якія б прадстаўлялі яго інтарэсы. Пакуль цяжка сказаць, калі менавіта гэты перыяд прыйдзе, але няма сумневаў, што гэта непазбежна адбудзецца. Як і няма сумневаў у законах эвалюцыі грамадскага развіцця, якое прыводзіць да змены дыктатарскіх урадаў на дэмакратычныя. Чым хутчэй мы прыйдзем да гэтай кропкі, тым з меншай колькасцю праблем давядзецца сутыкнуцца і тым хутчэй атрымаецца зняць усе санкцыі і абмежаванні. Якія ўмовы павінна для гэтага выканаць Беларусь? спыненне рэпрэсій і выхад на свабоду палітвязняў; расследаванне прымусовай пасадкі боінга Ryanair і паданне суду вінаватых; спыненне саўдзелу ў антыўкраінскай агрэсіі і законны суд над ваеннымі злачынцамі; адказнасць усіх вінаватых у злачынствах супраць беларускага народа. На гэтым фоне вымалёўваецца неабходнасць прыняцця спецыяльных законаў аб люстрацыі — не як спосабу звядзення рахункаў з рэжымнымі палітыкамі і чыноўнікамі, а як інструмента абароны інстытутаў дэмакратыі, якая зараджаецца. Больш за ўсё «пытанняў» пры яе правядзенні ўзнікне да прызначэнцам з т.зв. кадравага рэестра прэзідэнта і прамым саўдзельнікам злачынстваў рэжыму. Усе астатнія — кампетэнтныя і дзейныя спецыялісты — будуць мець магчымасць далучыцца да кадравага рэзерву Новай Беларусі. Яго асновай таксама стане таленавітая дэмакратычна настроеная моладзь — залаты фонд будучых кадраў сістэмы дзяржаўнага кіравання Новай Беларусі.

Зварот Паўла Латушкі да беларускіх дэмакратычных сіл напярэдадні Канферэнцыі Новай Беларусі 2 гады мы ўсё існуем у стане асобных планаў і стратэгій асобных арганізацый. І за гэтыя два гады ні адна з іх не спрацавала на дасягненне нашых агульных мэт, сфармуляваных яшчэ 2 гады таму. Таму што ніводны план, ні адна стратэгія не каштуюць абсалютна нічога без магчымасцяў для іх рэалізацыі і без канкрэтнай структуры, якая прыме на сябе за гэта адказнасць. Таму сёння лічу важным не спаборнічаць у стратэгіях, а прыняць палітычнае валявое рашэнне. Напярэдадні канферэнцыі заклікаю яшчэ раз падтрымаць рашэнне Святланы Ціханоўскай ад 24 лютага аб стварэнні пераходнага Кабінета як калегіяльнага органа нацыянальнай улады Рэспублікі Беларусь і аб'яднацца вакол гэтага рашэння. Надышоў час не проста прымаць рашэнні, а несці за іх рэальную адказнасць. Час дыктаваць позву, а не рэагаваць на яе. Час аб'яднацца і пачаць працаваць узгоднена і сістэмна. Час дзейнічаць!

Намеснік кіраўніка НАУ Уладзімір Астапенка прыняў удзел у дыскусіі экспертнага цэнтра «Еўрапейскі дыялог», прысвечанай маючай адбыцца Канферэнцыі дэмакратычных сіл Беларусі Нягледзячы на рэпрэсіі, пратэст супраць дыктатуры працягваецца, а сусветная супольнасць не змірылася з сітуацыяй у Беларусі. Гэта нагода працягваць барацьбу, і яна будзе працягнутая. Пры гэтым Беларусь, на жаль, страціўшы канчаткова статус донара стабільнасці, атрымала ўзамен статус суагрэсара. Вайна і ўдзел у ёй рэжыму сталі ключавымі фактарамі, якія змянілі расстаноўку сіл у рэгіёне і ўплываюць на працэсы ў Беларусі. І той шлях, па якім ідзе наша краіна па капрызе нелегітымнай улады, патрабуе адкрытага грамадскага абмеркавання. Важна зрабіць урокі над памылкамі, правесці крытычны аналіз нашых дзеянняў, узгадніць стратэгію барацьбы за дэмакратычную Беларусь. Для гэтага неабходны новыя арганізацыйныя формы і новыя канцэптуальныя дакументы, патрэбна кансалідацыя ўсіх рэсурсаў, каб стаць найбольш эфектыўнымі. Пляцоўка Канферэнцыі стане адкрытай для ўсіх зацікаўленых беларусаў — праз трансляцыі і ўключэнні ўсе жадаючыя змогуць не толькі назіраць за дыскусіямі, але і задаваць пытанні. Гэтая канферэнцыя сапраўды патрэбная беларускаму народу. Поўная версія дыскусіі на канале «АГП-ТБ»

Магчыма, сёння важна вызначыць тое, што неабходна зрабіць, каб гэтае вар’яцтва, якое доўжыцца ў Беларусі 28 гадоў і дасягнула свайго апагею ў 2022 годзе, спынілася Тэзісы аднаго з выступленняў. Павел Латушка Зрэшты, давайце адкажам сабе на пытанне. Хто такі Лукашэнка? 1. Падазраваны ў забойствах. Хтосьці мне запярэчыць? 2. Тыран. У кагосьці ёсць сумневы? 3. Агрэсар. Хтосьці аспрэчыць міжнароднае права? Лукашэнка — вораг беларускага народа, вораг для Украіны і вораг для Еўропы. Што робяць з ворагам? Адкажу як дыпламат — перамагаюць. Як перамагчы Лукашэнка? Сістэму, створаную дыктатарам, можа перамагчы толькі іншая сістэма. Так, я ведаю, большасць скажа: галоўнай умовай перамогі з’яўляецца дэцэнтралізацыя грамадзянскіх ініцыятыў. І я не буду з гэтым спрачацца. Прынамсі цяпер. Я прашу вас зірнуць на сітуацыю з іншага пункту гледжання. Цi патрэбна цэнтралізацыя намаганняў? Мы верым у тое, што Лукашэнка вызваліць усіх палітычных зняволеных, а вызваліўшы — праз год-два не пасадзіць новых? Мы верым у тое, што, практычна цалкам знішчыўшы грамадзянскую супольнасць унутры Беларусі, ён дазволіць аднавіць дзейнасць больш за 300 НДА, якія ён ліквідаваў? Ці верыць нехта, што заўтра Лукашэнка зноў зарэгіструе незалежныя СМІ ў Беларусі? Можа быць, ён пачне крымінальнае расследаванне ў дачыненні да асоб, якія забівалі і катавалі беларусаў? Для таго, каб выпрацаваць правільныя інструменты змены сітуацыі, неабходна пагадзіцца з базавай ацэнкай сітуацыі. Я прапаную менавіта гэтую базавую ацэнку. Першае. Вайна. Лукашэнка даў тэрыторыю, усю інфраструктуру і адкрыў мяжу для атакі на Украіну. Сёння ён змушае войскі Украіны стаяць на мяжы з Беларуссю. Міжнароднае права кажа выразна: ён саагрэсар. Але, мы чуем зноў дыскусіі: «Лукашэнка не ўступіў у наземную аперацыю, а таму ён лепш, чым Пуцін» ці «не такі дрэнны, як Пуцін, — не трэба яго правакаваць». Відавочна, што Лукашэнка — адзіны саюзнік Пуціна ў гэтай вайне і смерці ўкраінцаў на яго сумленні. Ці варта мне нагадваць колькі крыві і пакут беларусаў на яго сумленні? Мы ў стане акупацыі Беларусі. Мы знаходзімся ў сітуацыі, калі лёс Украіны і Беларусі - таксама і лёс Еўропы. Гэта выбар будучыні не толькі для нас, але і для еўрапейцаў. Iдзе вайна — неабходныя хуткія і эфектыўныя рашэнні. Па-другое. Рэпрэсіі ў Беларусі. Я не буду наўмысна закранаць тэму грамадзянскай супольнасці; ёсць людзі, якія выдатна ведаюць і ўсведамляюць, а галоўнае — робяць вельмі многае для грамадзянскай супольнасці. Скажу вам як палітык, які ведае знутры сістэму Лукашэнкі, яе «болевыя кропкі», як можна хутка і рашуча дасягнуць пераменаў у Беларусі і спыніць рэпрэсіі. A) эканамічныя санкцыі. Іх эфектыўнасць залежыць ад іх прафесійнай падрыхтоўкі і рэалізацыі. Неабходна стварэнне санкцыйнага экспертнага кластара, які складаецца з беларускіх і замежных юрыстаў, эканамістаў, дыпламатаў, экспертаў, каб санкцыі былі найбольш эфектыўнымі і не дапускалi магчымасці іх абыходу. Без сістэмнай работы па гэтым кірунку вынікі не будуць дасягнутыя. B) крымінальная адказнасць. Усе гэтыя два гады няма ні аднаго прыкладу па прыцягненню да адказнасці не тое што Лукашэнкі, але ні аднаго міліцыянта, суддзі ці пракурора. Патрэбна як адна магутная адвакацкая кампанія, якая ў стане забяспечыць дасягненне мэты — пакарання за злачынствы, так і кантракты з нацыянальнымі адвакатамі. Без прафесійнай юрыдычнай дапамогі мы не даможамся выніку. C) міжнародная ізаляцыя. Поўная ізаляцыя незаконнага марыянеткавага рэжыму на міжнароднай арэне — праз выключэнне ўсіх яго прадстаўнікоў з міжнародных арганізацый. І запрашэнне на іх месца прадстаўнікоў дэмакратычных сіл. Гэта таксама патрабуе рэсурсаў. D) нацыянальна-вызваленчы рух і дэакупацыя Беларусі. Я разумею, што нам важна быць максімальна гнуткiмi і крэатыўнымi, каб рэсурсы выкарыстоўваліся максімальна эфектыўна. E) пераходны орган выканаўчай улады, задача стварэння якога стаіць перад намі, павінен стаць рэальнай альтэрнатывай незаконнаму, нелегітымнаму і марыянеткаваму ўраду Лукашэнкі і адстойваць еўрапейскі выбар Беларусі на міжнароднай арэне. Трэцяе. Процідзеянне ідэалогіі «рускага свету». Сітуацыя, якая склалася ў вынiку ўздзеяння расейскай прапаганды, навязвання «рускага свету», фактычная культурная каланізацыя ствараюць велізарныя рызыкі для існавання самой Беларусі як дзяржавы і беларускай нацыі — як нацыі свабоднай, еўрапейскай. Для таго, каб супрацьстаяць гэтаму, мы павінны забяспечыць інстытуцыянальнае захаванне беларускай культуры, якую рэжым і яго калабаранты выціскаюць з Беларусі. Гэта магчыма пры стварэнні музеяў, тэатраў, культурных цэнтраў за мяжой i iншых інстытуцый якія змогуць вярнуцца ў Беларусь і забяспечыць захаванне нашай культуры. Чацвёртае. Чаму пасля 2020 года колькасць палітыкаў памяншаецца, а палітыкі сыходзяць у НДА? Сёння мы павінны таксама ўсвядоміць: пасля жніўня 2020 года колькасць палітыкаў у дэмакратычным руху няўхільна скарачаецца. Чаму? Быць палітыкам — значыць кінуць выклік рэжыму. Гэта крымінальныя справы, пераслед родных і блізкіх. Мой прыклад: 8 крымінальных спраў, дзве з іх прадугледжваюць смяротнае пакаранне, штодзённыя пагрозы забойствам і выкраданнем. Дачка — крымінальная справа, стрыечны брат — палітычны зняволены. Я хачу каб сёння на беларускай палітычнай сцэне былі дзясяткі, сотні палітыкаў. Пятае. Мы разумеем важнасць рэфармавання сістэмы, але часам забываемся пра важнае пытанне: хто будзе праводзіць рэфармаванне, хто забяспечыць ажыццяўленне пераўтварэнняў, хто зможа захаваць устойлівасць дзяржавы? Новай Беларусі будуць патрэбныя новыя кадры. Мы ўпэўненыя: прыярытэтным кірункам можа стаць фарміраванне кадравага рэзерву для новай Беларусі. І калі за сістэмным ціскам рушыць услед сістэмны транзітны перыяд, толькі тады наша барацьба будзе не марнай, і Беларусь назаўжды стане свабоднай, дэмакратычнай, шчаслiвай і еўрапейскай краінай! Варшава, ліпень 2022

Каманда НАУ працягвае аналіз эканамічнай палітыкі рэжыму з мэтай недапушчэння падману беларусаў Выплачваючы падаткі, грамадзянін краіны непасрэдна ўдзельнічае ў фарміраванні даходнай часткі бюджэту і мае права ведаць, як, куды і кім выкарыстоўваюцца сродкі бюджэту. Але як насамрэч гэта рэалізуецца? Мінфін нічога арыгінальнага не прыдумаў і проста закрыў інфармацыю аб выкананні бюджэту. Закрыў інфармацыю аб паступленнях у казну і аб расходаванні грошай. Закрыў ад тых, каму гэтыя сродкі належаць паводле закону. Гэта значыць рэжым у прамым сэнсе стаў хаваць інфармацыю аб тым, куды марнуе грошы падаткаплацельшчыкаў. Хавае ў надзеі на тое, што беларусы і надалей будуць пакорліва папаўняць яго казну, атрымліваючы ўзамен толькі невялікія падачкі ў выглядзе мінімальнага павышэння розных сацыяльных выплат. Бо дыктатарская сістэма дакладна ведае, што адкрытасць і празрыстасць — гэта яе самы страшны вораг. А беларусы разумеюць, што адкрытасць і празрыстасць — гэта аснова дэмакратычнага грамадства. Для таго, каб дасягнуць мэты па пабудове свабоднай дэмакратычнай Беларусі, беларускаму грамадству давядзецца прыкласці немалыя намаганні, але магчымасць дзяржаўнага апарату функцыянаваць на новых прынцыпах павінна быць падрыхтавана ўжо зараз. Адным з першых прынятых законаў у Новай Беларусі можа быць закон аб празрыстым народным бюджэце, які не дазволіць распараджацца народнымі грашыма без ведама беларусаў.

Адказны за рэгіянальнае развіццё Юрась Губарэвіч у эфіры «Апостраф TV» Дынаміка стаўлення Лукашэнкі да вайны на працягу гэтых месяцаў радыкальна мянялася. Калі спачатку ён сцвярджаў, што Кіеў можна ўзяць за некалькі дзён, то пасля гэтыя пампезныя прамовы зніклі. Аднак па-ранейшаму беларускі ўзурпатар сцвярджае, што бачыць ва Украіне пагрозу, гатовы «адказваць на правакацыі» і з'яўляецца саюзнікам Крамля. Беларускае грамадства трэба аддзяляць ад рэжыму Лукашэнкі. Беларусы збольшага ва Украіне ворага не бачаць. Але ў Беларусі адбываецца паслядоўнае знішчэнне ўсіх структур грамадзянскай супольнасці. Напярэдадні Лукашэнка загаварыў пра сваіх пераемнікаў, аднак гэтым размовам ужо больш за два дзясяткі гадоў і накіраваныя яны толькі на разраджэнне абстаноўкі ў асяроддзі яго саўдзельнікаў. Змена праўлення ў Беларусі невыгодная для Пуціна, паколькі любая перамена можа прывесці да дэстабілізацыі рэжыму. Падапечныя Лукашэнку чакаюць, што пры яго сыходзе ўлада пяройдзе калегіяльнаму органу і сілавікі, вылучыўшы сваіх кандыдатаў, змогуць панаваць. Лукашэнка прызнаў Крым часткай Расіі і з'яўляецца суагрэсарам. Украіне трэба перагледзець свае падыходы ў дачыненні да рэжыму.

Прадстаўнікі каманды НАУ Арцём Праскаловіч і Арцём Брухан у інтэрв'ю Маланцы Паказанні дыспетчара, які ўцёк, і даклад ICAO сталі важнымі доказамі супраць дыктатара. Шэраг краін ужо разглядаюць справу аб паветраным пірацтве і выстаўляюць першыя абвінавачанні супраць чыноўнікаў рэжыму. Аднак усю паўнату адказнасці павінны панесці не асобныя прадстаўнікі Белаэранавігацыі ці КДБ (хоць і яны, безумоўна, таксама). Адказваць павінен увесь рэжым і Лукашэнку асабіста. Як гэтага дасягнуць? Інструмент першы: далейшы крымінальны пераслед у рамках нацыянальных юрысдыкцый. Для гэтага неабходна, каб пасажыры «Боінга» звярталіся ў суды ў сваіх краінах (у першую чаргу ў Літве і Польшчы) на правах пацярпелых. Спатрэбіцца і цесная работа з МЗС гэтых краін. Інструмент другі: пазасудовае ўключэнне прадстаўнікоў рэжыму ў міжнародны спіс тэрарыстаў, а Беларусі — у спіс спонсараў тэрарызму. Наша краіна будзе прызнана небяспечнай, а таму — беспалётнай да суда над вінаватымі. З арганізацыямі, якія ўдзельнічалі ў перахопе самалёта, і іх супрацоўнікамі будуць забаронены любыя фінансавыя і іншыя адносіны. Другая працэдура прасцей і хутчэй у рэалізацыі, чым першая, але і яна запатрабуе чакай і сіл. Дапамагчы нам паскорыць працэс можаце Вы. Як гэта зрабіць? Адказ — у інтэрв'ю прадстаўнікоў каманды НАУ «Маланцы»

29 ліпеня прайшоў выпуск другога курса дыпламатаў для Новай Беларусі Курс падрыхтоўкі дыпламатычнага рэзерву для Новай Беларусі быў адкрыты ў канцы 2020 года на базе Цэнтра Усходнееўрапейскіх даследаванняў Варшаўскага ўніверсітэта пры падтрымцы МЗС Польшчы і Надзвычайных і Паўнамоцных паслоў Паўла Латушкі і Уладзіміра Астапенкі, якія прадстаўляюць каманду НАУ. Асноўнай мэтай курса з’яўляецца фарміраванне кадравага рэзерву для дыпслужбы Новай Беларусі. Выкладчыкамі на другім курсе з’яўляліся навуковыя супрацоўнікі Варшаўскага ўніверсітэта і Дыпламатычнай акадэміі МЗС Польшчы. Таксама перад студэнтамі выступілі Прэзідэнт Славеніі Борут Пахор, Прэм’ер-Міністр Малдовы Наталля Гаўрыліца, пасол ЗША ў Польшчы Марк Бжэзінскі, кіраўнік замежнай службы МЗС Польшчы Аркадзь Жагоцкі, Спецпрадстаўнік МЗС Францыі Нікаля дэ Лакост і многія іншыя дыпламаты, палітыкі і аналітыкі. Лекцыі правялі і прадстаўнікі каманды НАУ Павел Латушка і Уладзімір Астапенка. Студэнты ў ходзе навучання вывучалі розныя дысцыпліны, звязаныя з дыпламатычнай працай: арганізацыя дыпламатычнай службы, асаблівасці працы ў консульствах і пасольствах, міжнароднае публічнае права, дзейнасць міжнародных арганізацый (ААН, НАТА, ЕС і інш.), дыпламатычны пратакол і традыцыі, а таксама многія іншыя. У рамках рэалізацыі праграмы студэнты вывучалі замежныя мовы: польскую, англійскую і французскую. На цырымоніі завяршэння другога курса выступіў кіраўнік НАУ, пасол Павел Латушка, адзначыўшы сваю ўпэўненасць у тым, што дзякуючы тым ведам, якія выпускнікі атрымалі ад вопытных дыпламатаў і палітыкаў, яны зоймуць дастойныя месцы ў беларускім дзяржаўным кіраванні, у тым ліку і ў дыпламатычным корпусе Новай Беларусі. Усяго за два гады слухачамі дыпкурсу сталі 50 грамадзян Беларусі. НАУ працягне садзейнічаць падрыхтоўцы кадраў для Новай Беларусі.

Адказ на гэтае пытанне даў юрыст НАУ Міхаіл Кірылюк у інтэрв'ю «Еўрарадыё» Міжнародная арганізацыя грамадзянскай авіяцыі (ICAO) — рэгулюючая структура. Мэта яе дакладаў — не «абвінаваціць» кагосьці, а правесці незалежную экспертызу інцыдэнтаў у сферы авіябяспекі. Але два факты, устаноўленыя ў расследаванні, дакладна ўлічаць у крымінальных судах: — беларускія ўлады і сілавікі загадзя зманілі аб пагрозе выбуху; — падвергнулі пагрозе жыццё пасажыраў, пасадзіўшы самалёт. А пасля фальсіфікавалі дадзеныя аб інцыдэнце. Абодва факты з'яўляюцца грубымі парушэннямі адразу трох міжнародных канвенцый: Гаагскай, Манрэальскай і Чыкагскай. Улічваючы, што парушэнні дапушчаныя наўмысна, яны дазваляюць ставіць пытанне аб сур'ёзных абвінавачваннях у пірацтве і міжнародным тэрарызме. Прад'явіць іх могуць як мінімум у ЗША, Літве і Польшчы, дзе справу аб інцыдэнце з рэйсам Ryanair ужо разглядаюць. Справаздача ICAO стане важнай доказам у працэсах у гэтых краінах, а таксама, не выключана, — у іншых краінах, грамадзяне якіх знаходзіліся на борце самалёта. «Далей гэта можа быць падставай для абвяшчэння асобаў, якія абвінавачваюцца ў парушэннях, у тым ліку па лініі Інтэрпола, у міжнародны вышук. Па запыце ЗША, дзе абвінавачанні кіраўніку "Белаэранавігацыі" і яго намесніку прад'яўлены, запыты могуць быць ужо размешчаны. Гэта першы буйны напрамак, да якога плануе звярнуцца НАУ. Другое — уключыць вінаватых у міжнародны спіс тэрарыстаў. Было б лепш, калі б гэта зрабіў нехта з буйных палітычных гульцоў, такіх як ЗША ці ЕЗ», — заключыў у інтэрв'ю Міхаіл Кірылюк і адзначыў: дасягнуць вынікаў па другім напрамку лягчэй, і гэта больш эфектыўна, чым чакаць следства і суда. Справаздача ICAO ужо дае ўсе падставы заяўляць: Лукашэнка і ягоныя паплечнікі — авіяпіраты і небяспечныя для Еўразвяза, а Беларусь — для міжнародных авіязносін. Сённяшняя рэзалюцыя Сената ЗША аб прызнанні РФ дзяржавай-спонсарам тэрарызму робіць гэтую перспектыву яшчэ бліжэй. Санкцыі супраць беларускага авіяпрама не аслабяць, а самалёты над краінай з Захаду — не паляцяць, пакуль вінаватыя не будуць аддадзены суду і не панясуць пакаранне ў Беларусі альбо ў любой іншай дзяржаве.

Кіраўнік НАУ Павел Латушка правёў сустрэчы з дэпутатам Нацыянальнай Асамблеі Францыі Фрэдэрыкам Пеці і спецпрадстаўніком МЗС Францыі Нікаля дэ Лакостам. У ходзе сустрэчы з французскім депутатам былі абмеркаваны падыходы да прызнання Лукашэнкі і яго саўдзельнікаў міжнароднымі тэрарыстамі за захоп самалёта Ryanair у мінулым годзе. Асновай для дадзенага рашэння прапануецца прыняць апошнюю справаздачу ICAO. Кіраўнік НАУ і французскі дэпутат абмеркавалі пакрокавую стратэгію сумесных дзеянняў па павелічэнні ціску на рэжым Лукашэнкі. З нагоды завяршэння дыпламатычнай місіі спецыяльны прадстаўнік МЗС Францыі, пасол Нікаля дэ Лакост сустрэўся з Паўлам Латушкам. Падчас сустрэчы кіраўнік НАУ падзякаваў паслу Францыі за адмову ва ўручэнні даверчых лістоў дыктатару Лукашэнку. Нікаля дэ Лакост пацвердзіў, што Францыя будзе і надалей прытрымлівацца непрызнання Лукашэнкі кіраўніком Беларусі, і падкрэсліў, што Францыя ў якасці прыярытэтаў ставіць пытанні дэмакратыі, свабод і правоў чалавека. Кіраўнік НАУ прапанаваў прадстаўнікам Францыі разгледзець магчымасць прыняцця спецыяльнага санкцыйнага пакета імя Кацярыны Андрэевай, прысвечанага масавым парушэнням правоў журналістаў і рэпрэсіям, якія працягваюцца ў Беларусі.

Адказнасць немінучая Нягледзячы на ​​ўсю складанасць прымянення, у сусветнай практыцы ёсць мноства прыкладаў прыцягнення да крымінальнай адказнасці за катаванні, генацыд, ваенныя злачынствы і злачынствы супраць чалавецтва з дапамогай механізма ўніверсальнай юрысдыкцыі. Калі просты абывацель ці нават прафесійны праваабаронца задумваецца над прыкладам паспяховых кейсаў такога кшталту, на розум адразу прыходзіць 2−3 выпадкі. Аднак толькі ў адкрытых крыніцах (1, 2, 3) можна знайсці інфармацыю аб больш за 100 падобных прыкладах. Як спыніць сістэмную беспакаранасць за беззаконне і бязмежжа? У той час, калі людзі, якія ўтрымліваюць уладу пры дапамозе зброі, падвяргаюць катаванням і забіваюць іншых людзей? Адказам можа служыць прынцып універсальнай юрысдыкцыі: любая дзяржава, якая укаранiла гэты механізм у сваё нацыянальнае заканадаўства, можа пераследаваць грамадзяніна іншай краіны за цяжкія міжнародныя злачынствы, нават калі яны былі здзейснены па-за тэрыторыяй дадзенай дзяржавы, і з гэтымі злачынствамі не звязаныя грамадзяне дадзенай дзяржавы. Гэты прынцып замацаваны ў Жэнеўскіх канвенцыях, да якіх далучыліся практычна ўсе краіны свету. Паводле звестак міжнародных праваабарончых арганізацый, на працягу апошняга дзесяцігоддзя колькасць спраў і прыгавораў у рамках універсальнай юрысдыкцыі ў розных краінах свету пастаянна расце. У абсалютнай сваёй большасці гэтыя прысуды былі вынесеныя за злачынствы, учыненыя на фоне жахлівых сваімі маштабамі парушэнняў правоў чалавека, якія адбываліся або адбываюцца падчас войнаў, узброеных канфліктаў і пры дыктатарскіх рэжымах: ад злачынстваў дыктатуры Франка ў Іспаніі, Кадафі - у Лівіі, Піначэта — у Чылі, катаванняў і пакаранняў смерцю ў турмах у Кабуле, масавых забойстваў у Хаме, генацыду ў Руандзе, пазасудовых пакаранняў смерцю ў Балівіі, Гватэмале і Конга да катаванняў актывістаў у Беларусі пры дыктатуры Лукашэнкі. У апошнія гады (2018−2021) у рамках універсальнай юрысдыкцыі расследавання і судовыя разборы праходзілі ў 18 краінах свету. Больш за ўсё падобных кейсаў разглядалася ў Францыі (27), Германіі (21), ЗША (12), Бельгіі (6), Швейцарыі (6), Швецыі (5), Нідэрландах (5), Вялікабрытаніі (4), Іспаніі (4). і іншых дзяржавах. Не варта думаць, што такога кшталту працэсы заўсёды зацягваюцца надоўга. Адзін з яскравых прыкладаў - пажыццёвае зняволенне начальніка лагера для затрыманых у Самалі. У 2015−2016 гадах самалійскі абвінавачаны па гэтай справе Матаммуд Асман, дзейнічаючы ў складзе транснацыянальнай злачыннай групы, займаўся арганізацыяй незаконнага ўезду сотняў мігрантаў у Італію. Іх падарожжа на борце мікрааўтобусаў і суднаў, часта ў небяспечных умовах, суправаджалася ўзброенымі людзьмі з гэтай арганізацыі. Падарожжа пачыналася ў Самалі, працягвалася праз Эфіопію, Судан і Лівію, а канчатковым пунктам прызначэння былі італьянскія берагі. На працягу двухгадовай працяглай злачыннай дзейнасці абвінавачаны кіраваў двума незаконнымі лагерамі ўтрымання пад вартай у Лівіі: Бані-Валід і Сабратах. У гэтых лагерах сотні самалійскіх грамадзян, жанчын, мужчын, а таксама непаўналетніх, былі заключаны ў турмы і ўтрымліваліся ў нечалавечых умовах. Штодня абвінавачаны і яго саўдзельнікі рэгулярна заходзілі ўнутр лагераў і адводзілі самалійскіх мужчын у «пакой катаванняў». Там іх катавалі электрычным токам, білі палкамі і жалезнымі прутамі ці ўжывалі іншыя выдасканаленыя віды катаванняў. Бесчалавечнае і зневажальнае годнасць зварот, якое здзяйсняецца ў адносінах да жанчын, насіла ў асноўным сэксуальны характар. Нічога не нагадвае? Жорсткія катаванні ў турмах на Акрэсціна, у Жодзіне, раённых РУУС. Гэта ўсё адбывалася і адбываецца ў нашай роднай Беларусі. Не недзе далёка за акіянам, а проста ў цэнтры цывілізаванай Еўропы. Але вернемся да кейса Матаммуда Асмана. Днём 26 верасня 2016 года паліцэйскі патруль, які знаходзіўся на вуліцы Саммарціні ў Мілане, умяшаўся ў сітуацыю побач з цэнтрам прыёму мігрантаў, заўважыўшы групу людзей, якія ажыўлена спрачаліся. Некалькі маладых людзей падышлі да паліцыянтаў і папрасілі іх аб дапамозе. Калі вартавыя парадку наблізіліся да групы, то ўбачылі мігрантаў, якія ўтрымлівалі абвінавачанага. З дапамогай перакладчыкаў прыёмнага цэнтра паліцыянты дапыталі мігрантаў, і тыя выставілі сур’ёзныя абвінавачванні супраць чалавека, якога яны называлі Ісмаілам. Затым іншыя мігранты паднялі свае кашулі, дэманструючы шнары, якія затрыманы нібыта нанёс ім, а некалькі жанчын-мігрантаў абвінавацілі Ісмаіла ў сэксуальным гвалце. На наступны дзень яшчэ больш мігрантаў, якія даведаліся пра гэтыя падзеі праз фатаграфіі і паведамленні на Facebook, выступілі з абвінавачваннямі. Агулам былі сабраныя паказанні 17 мігрантаў. У наступныя дні ў распараджэнні паліцыі апынуліся відэазапісы і фатаграфіі, на якіх былі адлюстраваны меркаваныя злачынствы. Паліцыя канфіскавала мабільныя тэлефоны абвінавачанага, якія ўтрымлівалі важныя доказы. Нарэшце, была прызначаная медыка-юрыдычная экспертыза. Крымінальны працэс пачаўся 23 сакавіка 2017 года. Матаммуд быў прызнаны вінаватым і прыгавораны да пажыццёвага зняволення 10 кастрычніка 2017 года судом Мілана. Толькі ўдумайцеся. Паказанні 17 мігрантаў сталі дастатковымі доказамі, каб справядліва адправіць за краты злачынца на ўсё жыццё. Колькі ў нас доказаў, якія сведчаць аб катаваннях у дачыненні да тысяч пацярпелых — удзельнікаў мірных акцый пратэсту ў Беларусі? Сотні тамоў. Дзесяткі тысяч старонак. Калі хтосьці з тых, хто запэцкаў рукі ў крыві мірных беларусаў да гэтага часу лічыць, што застанецца беспакараным — то вельмі моцна памыляецца. За ўсё давядзецца адказаць па законе. І наша каманда працягвае сваю працу, як у прававым, так і ў медыйным полі, каб гэта адбылося як мага хутчэй. Мы кансультуемся з праваабаронцамі ў шэрагу еўрапейскіх краін, даем дапамогу і юрыдычную падтрымку пацярпелым, шукаем усе магчымыя шляхі для найхутчэйшага разгляду спраў і давядзення іх да абвяшчэння злачынцаў, чые імёны нам добра вядомыя, у міжнародны вышук. У пэўны момант ужо не атрымаецца адчуваць сябе ў бяспецы за сценамі сваіх кабінетаў. А бегчы не будзе куды. Пажыццёвы тэрмін для начальнікаў РУУС, турмаў на Акрэсціна і ў Жодзіне — гэта тая рэальнасць, якая чакае злачынцаў. На сённяшні дзень мы наўпрост супрацоўнічаем з Упраўленнем па расследаванні цяжкай і арганізаванай злачыннасці Бюро крымінальнай паліцыі Літвы. Высокапрафесійныя юрысты каманды НАУ праводзяць першасную кансультацыю і апытанне пацярпелых, а потым перадаюць поўны пакет дакументаў следчым. Больш за тое, літоўскі бок дэманструе сваю поўную ўцягнутасць у праблему і салідарнасць з беларусамі, разглядаючы заявы пацярпелых, якія на дадзены момант пражываюць у любой іншай краіне свету і гатовы скарыстацца механізмам універсальнай юрысдыкцыі ў Літве. Нагадваем, што мы шукаем пацярпелых, якія жадаюць скарыстацца магчымасцю прыцягнуць злачынцаў да адказнасці, выкарыстоўваючы механізмы ўніверсальнай юрысдыкцыі.