Крыніца: pap.pl «У Беларусі палітвязняў катуюць і змушаюць да працы за месячны заробак ад 3 цэнтаў да максімум 1,5 даляраў; неабходна прад'явіць Аляксандру Лукашэнку ўльтыматум з патрабаваннем вызваліць зняволеных», — заявіў былы пасол Беларусі ў Польшчы Павел Латушка. Намеснік кіраўніцы Аб'яднанага Пераходнага Кабінета Беларусі падкрэсліў у інтэрв'ю, што палітвязняў у Беларусі «не толькі катуюць, але і змушаюць да прымусовай працы». «У Беларусі 49 турмаў, следчых ізалятараў і калоній, у якіх знаходзяцца тысячы палітвязняў. Наш аналіз паказвае, што ў краіне каля 1 500 палітычных зняволеных. Іх прымушаюць працаваць, за што яны атрымліваюць ад 3 цэнтаў да максімум 1,5 даляра», — кажа Латушка. Паводле яго слоў, даход ад гэтай «турэмна-індустрыяльнай дзейнасці» складае сотні мільёнаў даляраў у год. У асноўным гэта дрэва — металаапрацоўка, вытворчасць адзення, абутку, мэблі і сельскагаспадарчай прадукцыі. «Усё гэта пастаўляецца больш чым у 20 краін свету, уключаючы краіны Еўрапейскага саюза. Менавіта таму мы, як Аб'яднаны Пераходны Кабінет, прапанавалі Польшчы і нашым партнёрам у Еўрапейскім саюзе ўвесці пакет санкцый на ўсе тавары, якія вырабляюцца ў пенітэнцыярных установах Беларусі», — падкрэсліў ён. Былы амбасадар Беларусі ў Польшчы таксама прапанаваў «прад'явіць Лукашэнку ўльтыматум» з патрабаваннем вызваліць усіх палітычных зняволеных, якія незаконна ўтрымліваюцца і падвяргаюцца рэпрэсіям і прымусовай працы. «У адваротным выпадку будзе ўведзены пакет санкцый», — дадаў ён. «Гэта будзе фактычнай трансфармацыяй праігнараваных рэжымам Лукашэнкі еўрапейскіх патрабаванняў аб вызваленні ўсіх палітычных зняволеных у канкрэтныя дзеянні. Гэта стане для яго рэжыму сродкам прымусу да выканання гэтых патрабаванняў. Вельмі важна даць рэжыму Лукашэнкі выразны сігнал аб неабходнасці вызвалення ўсіх палітычных зняволеных», — адзначыў ён. Польскае дыпламатычнае ведамства ў чацвер рашуча асудзіла сістэматычныя рэпрэсіі беларускіх уладаў супраць уласнага народа. Яно падкрэсліла, што ўвесь час заклікае ўлады ў Мінску да безумоўнага вызвалення ўсіх палітычных зняволеных. «Масавыя затрыманні, якія праводзяцца беларускімі ўладамі ў дачыненні да былых вязняў сумлення і сем'яў палітвязняў, патрабуюць рашучага адказу. Прыняцце дадатковага пакета санкцый супраць Беларусі павінна быць прынятае як мага хутчэй» — падкрэсліваў тады МЗС на платформе X. Латушка: эфектыўнасць санкцый супраць Беларусі шмат у чым залежыць ад Польшчы «Эфектыўнасць памежнага кантролю і санкцыйнай палітыкі ЕС у дачыненні да Беларусі ў значнай ступені залежыць ад Польшчы; неабходныя адзіныя меры для маніторынгу выканання санкцый у ЕС», — заявіў былы амбасадар Беларусі ў Польшчы Павел Латушка. Міністэрства замежных спраў Польшчы ў чацвер рашуча асудзіла сістэмныя рэпрэсіі беларускіх уладаў супраць уласнага грамадства і падкрэсліла, што чарговы пакет санкцый ЕС супраць Беларусі павінен быць прыняты як мага хутчэй. "Масавыя затрыманні, якія праводзяцца беларускімі ўладамі, затрыманні былых вязняў сумлення і сем'яў палітвязняў патрабуюць рашучага адказу"» - паведаміла Міністэрства замежных спраў у камюніке. Намеснік кіраўніцы Аб'яднанага Пераходнага Кабінета Беларусі адзначыў у панядзелак, што ўвядзенне чарговага пакета «вельмі важна», аднак «увядзенне санкцыйных абмежаванняў без наступнага маніторынгу іх прымянення становіцца вельмі неэфектыўнай мерай» і абыходзіцца прадстаўнікамі рэжымаў. «Эфектыўнасць памежнага кантролю Еўрапейскага саюза, санкцыйнай палітыкі ў дачыненні да рэжыму Лукашэнкі ў значнай ступені залежыць ад Польшчы. Многае таксама залежыць ад супрацоўніцтва іншых прымежных краін, а менавіта Літвы, Латвіі і Эстоніі», — ацаніў ён. Латушка нагадаў, што ў снежні 2023 года краіны Балтыі падпісалі дэкларацыю аб прымяненні адзіных мер па кантролі за выкананнем санкцый. На яго думку, далучэнне Польшчы да гэтага пагаднення дазволіла б адсекчы рэжым Лукашэнкі ад абыходу санкцый і павысіць іх эфектыўнасць. «Пагадненне паміж краінамі Балтыі сведчыць аб тым, што пагроза ўцечкі санкцыйных тавараў у Беларусь і Расійскую Федэрацыю вельмі высокая. Далучэнне Польшчы да гэтай ініцыятывы прывядзе да ўжывання адзіных захадаў кантролю амаль па ўсёй даўжыні ўсё яшчэ адкрытай мяжы Еўрасаюза з Расіяй і Беларуссю, што стала б важным крокам да ўдасканалення механізму забеспячэння выканання механізму забеспячэння выканання санкцый ЕС», — адзначыў ён. Еўрапейскі саюз увёў шэраг санкцый супраць Беларусі ў адказ на бягучую сітуацыю ў краіне і ўдзел Беларусі ў расійскай агрэсіі супраць Украіны. У дачыненні да Расіі ЕС увёў 12 пакетаў санкцый. Як стала вядома PAP на мінулым тыдні, Польшча і краіны Балтыі сумесна падрыхтавалі новыя прапановы па сектаральных санкцыях ЕС супраць Расіі. Яны ўключаюць у сябе забарону на імпарт СПГ і забарону на імпарт алюмінія з Расіі. Польшча і краіны Балтыі таксама хочуць, каб новы пакет санкцый таксама распаўсюджваўся на Беларусь на сектаральнай аснове. Мэта — не даць Расіі абысці абмежаванні ЕС, выкарыстоўваючы Мінск. 20 снежня мінулага года прэм'ер-міністры Эстоніі, Латвіі і Літвы — Кая Калас, Эвіка Сіліня і Інгрыда Шыманіце абвясцілі аб стварэнні сумеснага рэгіянальнага механізму па рэалізацыі санкцый, уведзеных супраць Расіі і Беларусі Еўрапейскім саюзам. Механізм будзе ўключаць у сябе, у прыватнасці, сумесную працу па выпадках выяўлення «нелагічных маршрутаў транспарціроўкі тавараў» і паляпшэнне абмену інфармацыяй паміж бакамі пагаднення.

Павел Паўлавіч Латушка: намеснік кіраўніцы Аб'яднанага Пераходнага Кабінета Беларусі, кіраўнік Народнага антыкрызіснага ўпраўлення, пасол Рэжымныя прапагандысты працягваюць расказваць беларусам пра важнасць размяшчэння тактычнай ядзернай зброі ў краіне — так прапаганда намагаецца абгрунтаваць мары Лукашэнкі аб ядзернай дзяржаве. Аднак Лукашэнка і яго памагатыя зусім не хочуць расказваць беларусам пра тое, да якіх рызык прывяло размяшчэнне тактычнай ядзернай зброі ў нашай краіне і чым яно можа скончыцца. А якія гэта рызыкі? З прававога пункту гледжання ў такім кантэксце ўяўляецца магчымым звярнуць увагу на наступныя аспекты: законнасць прымянення ядзернай зброі; прававыя наступствы для Беларусі. Законнасць прымянення ядзернай зброі У 1994 годзе Генеральная Асамблея ААН звярнулася да Міжнароднага Суда ААН с просьбай даць кансультатыўнае заключэнне па пытанню пра тое, ці дазволена міжнародным правам выкарыстанне ядзернай зброі. 8 ліпеня 1996 года ў адказ на гэты зварот Міжнародны суд ААН даў кансультатыўнае заключэнне ў дачыненні да міжнароднага звычаёвага права і дастасавальнасці міжнароднага гуманітарнага права да ядзернай зброі. Сярод іншага ў ім было адзначана: ні ў звычаёвым, ні ў канвенцыйным міжнародным праве няма канкрэтнага дазволу на пагрозу або выкарыстанне ядзернай зброі; ні ў звычаёвым, ні ў канвенцыйным міжнародным праве няма ўсёабдымнай і ўсеагульнай забароны на пагрозу або выкарыстанне ядзернай зброі як такой; пагроза сілай або выкарыстанне ядзернай зброі, якое супярэчыць пункту 4 артыкула 2 Статута Арганізацыі Аб'яднаных Нацый і не адпавядае ўсім патрабаванням артыкула 51, з'яўляецца незаконным; пагроза або прымяненне ядзернай зброі таксама павінны быць сумяшчальныя з патрабаваннямі міжнароднага права, якія прымяняюцца ва ўзброеных канфліктах, у прыватнасці з прынцыпамі і нормамі міжнароднага гуманітарнага права, а таксама з канкрэтнымі абавязацельствамі па дамовах і іншых абавязацельствах, якія прама тычацца ядзернай зброі; з вышэйзгаданых патрабаванняў вынікае, што пагроза або выкарыстанне ядзернай зброі, як правіла, супярэчыць нормам міжнароднага права, якія прымяняюцца ва ўзброеных канфліктах, і, у прыватнасці, прынцыпам і нормам гуманітарнага права; Тым не менш з улікам цяперашняга стану міжнароднага права і фактаў, якія ёсць у яго распараджэнні, Суд не можа зрабіць канчатковую выснову, ці будзе пагроза або выкарыстанне ядзернай зброі законнымі або незаконнымі ў крайніх абставінах самаабароны, у якіх само выжыванне дзяржавы было б пад пагрозай. У гэтым заключэнні ўлічваўся шырокі спектр прававога аналізу і навуковых доказаў, прадстаўленых дзяржавамі. І сёння няма падстаў казаць, што палажэнні міжнароднага права па гэтым пытанні зведалі сур'ёзныя змены, за выключэннем далучэння шэрагу краін да Дамовы аб забароне ядзернай зброі ад 7 ліпеня 2017 года. З пункту гледжання міжнароднага права сёння немагчыма сцвярджаць незаконнасць фактаў пагроз або выкарыстання ядзернай зброі з боку Беларусі або Расіі ў сітуацыях, якія можна кваліфікаваць як крайнія абставіны самаабароны, у якіх само выжыванне дзяржавы было б пад пагрозай. У сённяшнім кантэксце таксама немагчыма сцвярджаць аб наяўнасці такіх абставін, якія маглі б сыходзіць ад любых краін у дачыненне да Беларусі (мабыць, акрамя Расіі) або самой Расіі. Больш за тое ў рэальнасці складана ўявіць умовы, у якіх прымяненне такой зброі масавага паражэння магло б адпавядаць прынцыпам міжнароднага гуманітарнага права, якія рэгулююць вядзенне ваенных дзеянняў. Прававыя наступствы для Беларусі Для прадастаўлення карэктнай прававой ацэнкі з'яўляецца важным разуменне таго, хто непасрэдна ажыццяўляе прымяненне ядзернай зброі (аддае загад і выконвае яго). У найбольш відавочнай сітуацыі, калі такая зброя прымяняецца Расіяй (па загаду яе кіраўніцтва і яе ўзброенымі сіламі) з тэрыторыі Беларусі, такія дзеянні будуць складаць розныя формы акта агрэсіі з боку Беларусі (прадастаўленне тэрыторыі для акта агрэсіі) і Расіі (бамбаванне тэрыторыі іншай краіны). У такім выпадку спрацуюць умовы для рэалізацыі палажэнняў артыкула 51 Статута ААН, а менавіта права на індывідуальную ці калектыўную самаабарону. Ваенная аб'екты і камбатанты, якія былі задзейнічаны ў такой агрэсіі або могуць быць патэнцыйна задзейнічаны ў наступных атаках, стануць законнымі мэтамі для зваротных контрудараў. Важна падкрэсліць, што шэраг дзяржаў, якія валодаюць ядзернай зброяй, прама заявілі аб магчымасці яго прымянення ў якасці меры ў адказ, падчас слуханняў па кансультатыўным заключэнні Міжнароднага суда ААН. Такі падыход распаўсюджваецца і на калектыўную самаабарону, гэта значыць, напрыклад, у адказ на атаку з ужываннем ядзернай зброі супраць Украіны, трэція краіны, якія ажыццяўляюць калектыўную самаабарону, могуць прымяніць такую зброю для абароны Украіны. Пры гэтым дадзеныя дзяржавы не вызваляюцца ад абавязацельстваў прытрымлівання прынцыпаў міжнароднага гуманітарнага права па вядзенні ваенных дзеянняў. Чарговыя «ядзерныя мары» Лукашэнкі ствараюць сур’ёзную пагрозу для бяспекі краіны — аб гэтым не скажа рэжымная прапаганда. Аднак і Расія, і Беларусь будуць несці адказнасць за «акт агрэсіі», у якой форме ён не быў бы здзейснены. А ўсе вышэйшыя службовыя асобы дзяржаў, якія ўчынілі вышэйзгаданыя парушэнні, будуць несці крымінальную адказнасць за злачынства агрэсіі і ваенныя злачынствы.

Павел Паўлавіч Латушка: намеснік кіраўніцы Аб'яднанага Пераходнага Кабінета Беларусі, кіраўнік Народнага антыкрызіснага ўпраўлення, пасол Кіраўнік НАУ Павел Латушка пра тое, як Лукашэнка зноў падмануў тых, хто яму паверыў Тэмай еўрабондаў НАУ займалася яшчэ ў 2021 годзе. Увесну таго года, вывучыўшы праспекты іх выпуску, мы прыйшлі да высновы, што Мінфін здзейсніў падлог, не паведаміўшы патэнцыйным пакупнікам у т. зв. праспекце* інфармацыю аб вядомых на той момант Мінфіну рызыках і сказіўшы інфармацыю аб выкарыстанні сродкаў. Гэтую інфармацыю мы разаслалі найбуйнейшым на той момант трымальнікам бондаў. На той момант дысконт складаў 10-20% ад наміналу, і датэрміновы продаж папер быў непрыемны трымальнікам (хоць гэта і капейкі ў параўнанні з агульнымі аб'ёмамі, продажы ў страту ўплываюць на паказчыкі менеджэраў). Тым не менш многія буйныя інстытуцыйныя трымальнікі, асабліва з скандынаўскага рэгіёну, паслухалі нашу параду і прадалі гэтыя паперы ў страту. Некаторыя ж амерыканскія фонды не сталі гэтага рабіць, спадзеючыся на поўнае пагашэнне. Увогуле, класічны прыклад. Тыя ж, хто прадаў са стратай усяго 20%, напэўна, вельмі радыя, што выйшлі, страціўшы ўсяго 20%, а не 70, як гэта зрабілі тыя, хто прадаваў у 2022 годзе. У 2021 жа, я памятаю, мы жартавалі, што Мінфіну было б вельмі выгадна самому датэрмінова выкупіць аблігацыі з дысконтам і ў выніку заплаціць грошай менш чым атрымана, тым самым вырабіць выпуск бондаў пад адмоўны адсотак — такая фінансавая аперацыя ўвайшла б у падручнікі. Гісторыя 2022 года яшчэ больш іранічная. Калі пачаўся скід гэтых папер, трымальнікі хацелі атрымаць хоць нешта, а жадаючых купіць было вельмі няшмат — гэта былі галоўным чынам нават не звычайныя спекулянты, а спекулянты з юрысдыкцый без маральных абмежаванняў. Ідэя пакупнікоў была ў тым, каб купіць з дысконтам (зніжкай ад наміналу) 50-70% і дачакацца выкупу эмітэнтам па намінале праз год, атрымаўшы даход у 100-300% гадавых. Галоўнае тут — быць упэўненым, што такі выкуп адбудзецца. І вось тут дзіўна, што на гэтую вуду купіліся беларускія бізнэсмены. Ужо гэтыя, здавалася б, заплаціўшы выкупы за свабоду пасля вымагальніцтваў у КДБ і ДФР, ведаюць цану абяцанням дзяржавы. Але прагнасць згуляла злы жарт і з імі. Справа ў тым, што ў стандартнай сітуацыі, эмітэнт бондаў не ведае, хто іх набывае, так як спісы трымальнікаў (як і транзакцыі пры продажы) захоўваюцца ў так званых дэпазітарыях, якія з'яўляюцца захавальнікамі ўсёй інфармацыі аб перапродажах, а дывідэнды пералічвае плацежны агент. У дадзеным выпадку гэта была амерыканская Citigroup, а нашыя бізнесмены паспадзяваліся, што гэтая інфармацыя будзе недаступная ў Беларусі. Але калі з-за санкцый Citigroup прыйшлося адмовіцца ад ролі дэпазітарыя і плацёжнага агента, гэтая інфармацыя была перададзена альбо іншаму дэпазітарыю, альбо Мінфіну прыйшлося яе аднаўляць, запытваючы ў трымальнікаў першасную інфармацыю. На карысць першага варыянту кажа факт, што нават у рублях Мінфін гатовы плаціць толькі тым трымальнікам, хто купіў аблігацыі да 6.09.2022, гэта значыць да той даты, калі Citigroup кіраваў рэестрам. Так ці інакш уся інфармацыя апынулася ў Мінфіне, і калі яны зразумелі, хто з'яўляецца трымальнікамі, то па старой традыцыі аказалася, што многім з іх плаціць не абавязкова, нават у рублях. Можна, вядома, падаць на Мінфін у суд — у Беларусі ці ў Лонданскі міжнародны трацейскі суд, бо менавіта ён адзначаны ў эмісійнай дакументацыі. Рашэнне нашага суда мы можам прадказаць. Лонданскі, верагодна, вынесе рашэнне на карысць пазоўнікаў, так як рашэнне Мінфіна не плаціць нават у рублях з'яўляецца, мякка кажучы, спрэчным. А з тых часоў Мінфін не толькі не выплачваў купон (працэнты па аблігацыях), але і прапусціў пагашэнне цела той часткі аблігацый, якая павінна была быць выплачана ў лютым 2023 года. Бо нават калі ў Мінфіна не было тэхнічнай магчымасці выплаціць у далярах, то выплаціць у рублях яны дакладна маглі б. Так што дэфолт тут на паверхні, як і адсутнасць жадання эмітэнта хоць неяк выправіць сітуацыю.  Але, як мы ведаем, у нашай краіне ў ДФР і КДБ дастаткова сродкаў, каб пераканаць практычна любога бізнэсмэна, што лепш змірыцца са стратамі, чым страціць увесь бізнэс, а то яшчэ і свабоду. Расіяне тут у крыху лепшым становішчы, але нават калі Лонданскі суд прыме пастанову на іх карысць, павярнуць гэтую пастанову ў грошы ў сённяшніх палітычных рэаліях будзе даволі цяжка. Гэта яшчэ адзін урок для тых, хто садзіцца гуляць з шулерам. * Праспект у кантэксце размяшчэння суверэнных еўрабондаў — гэта афіцыйны дакумент, які падрыхтоўваецца эмітэнтам (у дадзеным выпадку дзяржавай) для патэнцыйных інвестараў. Гэты дакумент змяшчае ўсю неабходную інфармацыю аб выпуску аблігацый, уключаючы: Дэталі аб выпуску: аб'ём выпуску, намінальны кошт, працэнтная стаўка, тэрміны пагашэння і іншыя асаблівасці выпуску. Фінансавая інфармацыя пра эмітэнта: эканамічны стан краіны, фінансавыя паказчыкі, крэдытныя рэйтынгі і інш. Рызыкі: апісанне патэнцыйных рызык, звязаных з інвестыцыямі ў гэтыя аблігацыі. Мэты размяшчэння: для якіх мэт збіраюцца сродкі (напрыклад, фінансаванне дзяржаўнага бюджэту, інфраструктурных праектаў). Прававая інфармацыя: Юрыдычныя аспекты выпуску аблігацый. Гэты дакумент неабходны для забеспячэння празрыстасці і інфармаванасці інвестараў, дапамагаючы ім прымаць абгрунтаваныя рашэнні аб куплі еўрабондаў.

Павел Паўлавіч Латушка: намеснік кіраўніцы Аб'яднанага Пераходнага Кабінета Беларусі, кіраўнік Народнага антыкрызіснага ўпраўлення, пасол Дыктатар вырашыў забіць апошні цвік у труну таго, што называецца «інвестыцыйны клімат Рэспублікі Беларусь». Калі цяпер кампанія з замежным капіталам з пераліку т. зв. «недружалюбных дзяржаў» захоча сысці з беларускага рынку прадаўшы свае актывы, то ёй неабходна будзе заплаціць пошліну ў памеры не менш за 25% ад рынкавага кошту гэтых актываў, а затым яшчэ і атрымаць дазвол урада Лукашэнкі. Лукашэнку абурае той факт, што інвестары выводзяць свой зароблены прыбытак за мяжу. Хоць тое, што падкантрольныя яму фірмы выводзяць нарабаваныя сродкі ў Аб'яднаныя Арабскія Эміраты, яго чамусьці не абурае. Але гэта не ўсе новыя паборы. Так, прынятыя раней правілы транзіту грузавых аўтамабіляў па тэрыторыі нашай краіны ў гэтым годзе дапаўняюцца нормай, у адпаведнасці з якой усталёўваецца збор для фур з ЕС пры перачэпцы і перагрузцы ў Беларусі. І такіх пабораў можна налічыць дзясяткі. Разам з тым, нягледзячы на ўліванне расійскіх грошай у эканоміку Беларусі, перш за ўсё ў прадпрыемствы, якія працуюць на патрэбы расійскага ВПК і арміі, замежныя інвестыцыі пасля 2020 года ў нашай краіне няўхільна скарачаюцца. Толькі за 2023 год звыш 80 замежных кампаній з больш чым 20 краін закрылі прадстаўніцтвы ў Беларусі. Як ні дзіўна, больш за ўсё зачыняліся офісы расійскіх кампаній. Следам ідуць Літва, Германія, Латвія, Эстонія, Швейцарыя, Вялікабрытанія і Чэхія. Гэта ўсё адбываецца на фоне таго, што асобныя інвестары спрабуюць вярнуць свае інвестыцыі праз суды. У прыватнасці, інвестар з сяброўскай для рэжыму Расіі безпаспяхова спрабуе адсудзіць належныя яму выплаты ў валюце па беларускіх еўрааблігацыях, а брытанскі інвестар — вярнуць сродкі за адабраную нелегітымнымі ўладамі сонечную электрастанцыю. І гэтыя кейсы паказваюць рэальнае стаўленне рэжыму да замежных інвестараў. Лукашэнка запэўнівае, што сам, без удзелу амерыканскага інвестара, зможа засунуць катлету паміж булак і напячы фры з беларускай бульбы. Паглядзім. Насмажыць ён дык насмажыць, і нават засуне, але гэта ўжо будзе не Макдональдс. І хто будзе гэта спажываць? Нядаўна прэзідэнт Казахстана анансаваў кардынальныя рынкавыя рэформы, якія будуць закліканыя зрабіць эканоміку больш празрыстай, устойлівай і дынамічнай. Амбіцыйныя рэформы пачаў у сваёй краіне і новы прэзідэнт Аргенціны. Нават ваюючая Украіна ў вельмі цяжкіх умовах спрабуе працягваць эканамічныя пераўтварэнні, якія набліжаюць яе эканоміку да еўрапейскіх стандартаў. І толькі Лукашэнка вядзе краіну ў бок таталітарызму і адсталасці, ствараючы ўмовы для хутчэйшага сыходу інвестараў.

Павел Паўлавіч Латушка: намеснік кіраўніцы Аб'яднанага Пераходнага Кабінета Беларусі, кіраўнік Народнага антыкрызіснага ўпраўлення, пасол Рэжым Лукашэнкі пачаў працэс па стварэнні цэнтра кібербяспекі сумесна з расійскай кампаніяй, звязанай з расійскімі спецслужбамі. Для нашай краіны ўзнікае новая пагроза ў выглядзе паступовай перадачы нацыянальнага сегмента сеткі інтэрнэт пад кантроль суседняй дзяржавы. Яшчэ 14 лютага мінулага года Лукашэнка падпісаў так званы ўказ №40 «Аб кібербяспецы», якім прадугледжана стварэнне Нацыянальнага цэнтра кібербяспекі і падобных цэнтраў па ўсёй Беларусі. Загадам Аператыўна-аналітычнага цэнтра пры Лукашэнку ад 11 лістапада 2023 года цэнтр кібербяспекі, створаны пры РУП «Нацыянальны цэнтр абмену трафікам», стаў першай атэставанай структурай такога роду ў краіне. Літаральна за месяц да гэтага РУП «Нацыянальны цэнтр абмену трафікам», або скарочана НЦАТ, і расійская IT-кампанія Positive Technologies падпісалі мемарандум аб супрацоўніцтве ў галіне развіцця кібербяспекі ў Беларусі. У рамках гэтага супрацоўніцтва сумесныя намаганні павінны быць накіраваныя на «павелічэнне колькасці высокакваліфікаваных экспертаў па інфармацыйнай бяспецы і павышэнне дасведчанасці беларускіх кампаній аб абароне ад кіберпагрозамі». Што гэта за кампанія Positive Technologies, з якой НЦАТ пачаў цеснае супрацоўніцтва? Яшчэ ў 2021 годзе да поўнамаштабнага ўварвання расійскіх войскаў ва Украіну кампанія Positive Technologies трапіла пад амерыканскія санкцыі. За што? Усё проста — кампанія аказвала падтрымку расійскім дзяржарганізацыям і праводзіла форумы па практычнай бяспецы, дзе супрацоўнікі расійскіх спецслужбаў маглі вербаваць хакераў. Пра гэта некалькі гадоў таму свету паведаміла амерыканская рэдакцыя Forbes. Таксама расійская IT-кампанія адзначылася ў гандлі тэхналогіямі, якія маглі быць выкарыстаны для ўзлому арганізацый і асоб па ўсім свеце. Ужо пасля пачатку вайны Расіі супраць Украіны Positive Technologies трапіла пад дзеянне 11-га пакета санкцый Еўрасаюза, які быў апублікаваны 23 чэрвеня 2023 года. А ў лістападзе 2023 года Positive Technologies таксама апынулася ў санкцыйным спісе Украіны. І вось цяпер гэтая кампанія прыйшла на беларускі рынак. І не проста прыйшла, а атрымала доступ у той самы НЦАТ — адзін з двух правайдэраў-манапалістаў у Беларусі, у якіх усе астатнія правайдэры купляюць трафік для выхаду ў Інтэрнэт за межы Беларусі. Гэта значыць доступ да арганізацыі, якая па сутнасці займаецца кіраваннем беларускім інтэрнэтам. Нагадаем, што НЦАТ была створана спецслужбай — ААЦ. І з'яўляецца той структурай, якая непасрэдна займалася блакаваннем Інтэрнэту ў жніўні 2020 года. І вось цяпер да гэтага «рубільніка», да гэтай чырвонай кнопкі беларускага інтэрнэту, Лукашэнка дапускае Расію. Мэты рэжыму Лукашэнкі ў рамках яго «кібербяспекі» зразумелыя — максімальна адсачыць і пракантраляваць кожны крок і кожнае дзеянне беларускіх грамадзян. І, вядома ж, арганізоўваць кібератакі, як гэта было зроблена ім зусім нядаўна ў дачыненні да рэсурсаў дэмакратычных сіл. Дарэчы, гэтая атака адбывалася паралельна з кібератакай Расіі ў дачыненні да Украіны. Якія ж мэты Расіі ў дачыненні да беларускай кібербяспекі? Узяць яе пад кантроль. І гэты працэс ужо пачаўся-з лёгкай рукі «гаранта суверэнітэту» Лукашэнкі. Якому, дарэчы, варта было б добра падумаць. Бо аднойчы «рубільнік» інтэрнэту ў Беларусі зноў можа выключыцца. Але кантроль над гэтым працэсам будзе ўжо не ў яго руках. А мэтай гэтага выключэння цалкам можа стаць сам Лукашэнка.

Польшча і краіны Балтыі падтрымліваюць прапановы НАУ Падчас праведзенай 9 студзеня сустрэчы кіраўніцтва Аб'яднанага Пераходнага Кабінета Беларусі з Міністрам замежных спраў Польшчы Радаславам Сікорскім былі перададзеныя прапановы ад НАУ аб неабходнасці гарманізацыі гандлёвых санкцый у дачыненні да рэжыму Лукашэнкі і Расіі, а таксама прапановы аб прыняцці праваабарончага санкцыйнага пакета ў дачыненні да імпарту ў ЕС груп тавараў, якія вырабляюцца палітвязнямі ва ўстановах Дэпартамента выканання пакаранняў МУС рэжыму Лукашэнкі. 12 студзеня дадзеныя прапановы аб прыняцці праваабарончага санкцыйнага пакета, а таксама санкцый у дачыненні да т. зв. Саюзнай дзяржавы, былі перададзеныя ў Канцылярыю прэм'ер-міністра Польшчы ў адказ на просьбу польскага боку. На гэтым тыдні Польшча, Літва, Латвія і Эстонія дамовіліся прасоўваць гарманізацыю гандлёвых санкцый у дачыненні да рэжыму Лукашэнкі і Расіі. Учора МЗС Польшчы ў сваёй заяве заклікаў прыняць новы праваабарончы санкцыйны пакет у дачыненні да рэжыму Лукашэнкі за істотнае пагаршэнне правоў чалавека ў Беларусі і грубыя парушэнні нормаў міжнароднага права. Нашыя прапановы знаходзяць водгук сярод краін-партнёраў у Еўрапейскім саюзе. Адказнасць павінна быць рэальнай і дзейснай.

«Дэкларуем далейшую падтрымку вольнай Беларусі з боку Прэзідэнта Польшчы і працяг акцэнтавання Прэзідэнтам пытання Беларусі на сустрэчах на міжнародным узроўні. Гэта ёсць і гэта будзе заўсёды», — заявіў Дзяржсакратар, кіраўнік Бюро міжнароднай палітыкі Канцылярыі Прэзідэнта Рэспублікі Польшча Мешка Паўляк падчас сустрэчы ў Палацы Прэзідэнта Польшчы з намеснікам кіраўніцы Аб’яднанага Пераходнага Кабінета Беларусі, кіраўніком Народнага антыкрызіснага ўпраўлення Паўлам Латушкам. Павел Латушка перадаў словы ўдзячнасці Прэзідэнту Польшчы за падтрымку беларусаў, якія выступаюць за дэмакратычныя змены ў Беларусі. Павел Латушка акцэнтаваў увагу на сітуацыі з палітычнымі рэпрэсіямі супраць грамадзянскага насельніцтва ў Беларусі, якія зноў маштабаваліся ў апошнія дні: «Узбуджэнне крымінальных спраў у дачыненні да 20 вядомых беларускіх палітыкаў, журналістаў і незалежных аналітыкаў мае мэту абмежаваць магчымасці беларусаў і міжнароднай супольнасці ў доступе да праўдзівай інфармацыі аб сітуацыі ў Беларусі». Міністр у Канцылярыі Прэзідэнта Польшчы пагадзіўся з падыходам, выказаным прадстаўніком АПК, аб тым, што дэмакратычныя, незалежная і еўрапейская Беларусь адпавядае агульным нацыянальным інтарэсам беларускага грамадства і Польшчы. Падчас сустрэчы асабліва адзначана важнасць адказнасці Лукашэнкі і прадстаўнікоў яго рэжыму за ваенныя злачынствы і злачынствы супраць чалавечнасці ў дачыненні да беларусаў. Перададзена інфармацыя аб дакументаванні дадзеных злачынстваў. Павел Латушка станоўча адзначыў факт выдачы польскай пракуратурай 6 ордараў на арышт прадстаўнікоў рэжыму Лукашэнкі, у тым ліку ў дачыненні да кіраўніка турмы ў Жодзіна, цэнтра ізаляцыі правапарушальнікаў (Акрэсціна) у Мінску і іншых датычных да рэпрэсіяў. Падчас сустрэчы: Павел Латушка праінфармаваў аб «электаральнай кампаніі», якая пачалася ў Беларусі, і аб правядзенні 25 лютага «адзінага дня прызначэння дэпутатаў Лукашэнкі», а таксама адзначыў, што дадзеная кампанія не можа быць прызнаная выбарамі; даведзена інфармацыя аб дзеяннях Лукашэнкі, накіраваных на мілітарызацыю Беларусі: значнае павелічэнне ваеннага бюджэта, размяшчэння ядзернай зброі і г.д.; у адказ на просьбу суразмоўцы прадастаўлена інфармацыя аб інкарпарацыі баевікоў ПВК «Вагнер» у структуры ўнутраных войскаў МУС Лукашэнкі; бакі абмеркавалі неабходнасць супрацьдзеяння пагрозам суверэнітэту і незалежнасці Беларусі, якія сыходзяць ад так званай Саюзнай дзяржавы Беларусі і Расіі; асобна абмеркаваная тэматыка палітзняволеных, у тым ліку ў кантэксце рэпрэсіяў у дачыненні да блізкіх палітзняволеных і былых палітзняволеных. Павел Латушка агучыў падыход дэмакратычных сіл Беларусі аб неабходнасці неадкладнага вызвалення ўсіх палітзняволеных, у тым ліку і аднаго з вядомых дзеячаў польскай этнічнай меншасці ў Беларусі Анджэя Пачобута. Павел Латушка адзначыў, што Беларусь і Польшча — еўрапейскія дзяржавы, якія маюць сумеснае гістарычнае мінулае. Дзве дзяржавы звязваюць і славутая Бітва пад Грунвальдам, і Канстытуцыя 3 мая. Сувязь народаў, якая прайшла праз стагоддзі, важная і сёння, калі беларусам асабліва неабходная салідарнасць.

Павел Паўлавіч Латушка: намеснік кіраўніцы Аб'яднанага Пераходнага Кабінета Беларусі, кіраўнік Народнага антыкрызіснага ўпраўлення, пасол Беларусы перасталі атрымліваць афіцыйныя дадзеныя Белстата па многіх пазіцыях. І калі нейкія звесткі становяцца даступнымі, то цвёрда ўпэўненыя, што гэта падман і гэта трэба для нейкіх мэтаў рэжыму Лукашэнкі. Так адбылося ў чарговы раз. Белстат апублікаваў, што ў 2023 годзе колькасць малазабяспечаных беларусаў скарачалася і што за рысай беднасці ў Беларусі знаходзіцца 3,5% насельніцтва, гэта значыць 320 тысяч беларусаў. І гэта чарговая маніпуляцыя і хлусня рэжыму Лукашэнкі. Як і для чаго Белстат маніпулюе? Спачатку прааналізуем як Рысу беднасці ў Беларусі назвалі «узроўнем малазабяспечанасці насельніцтва» і вызначаюць раз у квартал долю жыхароў краіны, якія маюць сярэднедушавы даход ніжэй пражытачнага мінімуму. А бюджэт пражытачнага мінімуму вызначаюць як кошт мінімальнага набору прадуктаў харчавання, тавараў, паслуг і абавязковых плацяжоў і ўнёскаў, якія павінны задаволіць мінімальныя жыццёвыя патрэбы чалавека. З 1 лістапада сярэдні бюджэт пражытачнага мінімуму ў Беларусі складае 367,79 рубля (прыкладна 116 даляраў). Гэта вельмі малая сума для мінімальнага выжывання. І вось тут і крыецца галоўная маніпуляцыя рэжыму — яны самі прыдумалі схему вызначэння «ўзроўню малазабяспечанасці насельніцтва», праігнараваўшы агульнапрыняты сусветны ўніверсальны механізм вызначэння беднасці, якім аперуе ў сваіх справаздачах Сусветны банк. Паводле метадалогіі Сусветнага банка, для вызначэння ўзроўню беднасці ў краінах выкарыстоўваецца паказчык валавога нацыянальнага даходу на душу насельніцтва. І па гэтым паказчыку ўсе краіны падзеленыя на тры групы: Краіны з «нізкім» узроўнем валавога нацыянальнага даходу на душу насельніцтва — да 1135 даляраў у год. І для жыхароў такіх краін, а гэта Паўночная Карэя, Емен, Эфіопія і інш., вызначаны парогам крайняй беднасці даход у месяц на душу насельніцтва ніжэй, чым 64,5 даляра. Краіны з узроўнем валавога нацыянальнага даходу на душу насельніцтва «ніжэй сярэдняга» — ад 1136 да 4465 даляраў ЗША на душу насельніцтва. Для жыхароў такіх краін, а гэта Індыя, Егіпет, В'етнам, Туніс і інш. вызначаны парогам крайняй беднасці даход у месяц на душу насельніцтва ніжэй, чым 109,5 даляра. Краіны з узроўнем валавога нацыянальнага даходу на душу насельніцтва «вышэй за сярэдні» — ад 4466 да 13 845 даляраў на душу насельніцтва і краіны з «высокім» узроўнем валавога нацыянальнага даходу на душу насельніцтва — больш 13846 даляраў на душу насельніцтва. І для жыхароў такіх краін вызначаны парогам крайняй беднасці даход у месяц на душу насельніцтва ніжэйшы, чым 205,5 даляраў або 649 беларускіх рублёў. Дык вось Беларусь з 2006 года адносіцца да краін з узроўнем нацыянальнага даходу на душу насельніцтва «вышэй сярэдняга» і, адпаведна, парогам крайняй беднасці для жыхара такой краіны як Беларусь будзе даход ніжэй за 205,5 даляра ў месяц ці ніжэй за 649 беларускіх рублёў. І калі ў сям'і з 3 чалавек штомесячны даход складае менш, чым 1947 рублёў (616 даляраў), то такая сям'я ў Беларусі знаходзіцца за рысай беднасці. Таму што чым вышэйшы ўзровень валавога ўнутранага прадукту ў краіне, дарэчы вырабленага грамадзянамі Беларусі, тым даражэйшымі ў ёй будуць тавары і паслугі. Такім чынам Белстат прызнаў, што толькі 320 тысяч беларусаў або 3,5% маюць даход ніжэй за 367 рублёў у месяц і знаходзяцца за рысай беднасці. І што за 2023 год такіх людзей стала на 40 тысяч менш. Для чаго Белстат істотна памяншае колькасць беларусаў, якія жывуць ніжэй за рысу беднасці? Па-першае, каб паказаць, што працэнт жыхароў краіны, якія знаходзяцца за рысай беднасці ніжэй, чым у краінах, якія ўваходзяць у гэтую ж групу краін з узроўнем валавога нацыянальнага даходу на душу насельніцтва «вышэй за сярэдні». Так у Італіі ўзровень беднасці ў краіне склаў 9,7%, у Балгарыі — 22,9%, у Аўстрыі — 14%, у Венгрыі — 12%, у Бельгіі — 13% і нават у партнёра па ваеннай агрэсіі супраць Украіны і партнёра па фарміраванні Саюзнай дзяржавы Расіі — 10,5%. Кожная краіна імкнуцца паменшыць адсотак беднасці насельніцтва рэальна. А Лукашэнка вырашыў як заўсёды — падманам і на паперы. А па-другое, так зручней вяшчаць пра тое, як добра жывецца беларусам у пабудаваным рэжымам Лукашэнкі канцлагеры. Падманваць беларусаў, што ўсе задаволеныя ўзроўнем жыцця і засталося толькі маліцца на дыктатара і працаваць моўчкі і практычна бясплатна на стварэнне таго самага валавога нацыянальнага даходу, які будзе раскрадаць Лукашэнка са сваёй сям'ёй. Яны баяцца паказаць сапраўдны маштаб беднасці насельніцтва Беларусі. Яны баяцца той велізарнай колькасці даведзеных да крайняй беднасці людзей і баяцца іх рэакцыі. А колькасць беларусаў, якія апынуліся практычна ў галечы, сапраўды велізарная. Нават па мінімальных падліках па метадалогіі Сусветнага банка, доля жыхароў Беларусі, якія знаходзяцца за рысай беднасці, складае 2,5 мільёна чалавек ці 27%. І гэта кожны чацвёрты беларус, у якога, паводле тых жа звестак Белстата, узровень сярэднедушавых рэсурсаў у месяц ніжэй за 649 рублёў. Так, беларусы ўмеюць эканоміць, умеюць выжываць, умеюць здавольвацца малым пад лозунгам «абы не было вайны». Але ўсё гэта да пары да часу.

Павел Паўлавіч Латушка: намеснік кіраўніцы Аб'яднанага Пераходнага Кабінета Беларусі, кіраўнік Народнага антыкрызіснага ўпраўлення, пасол Адносна нядаўна быў апублікаваны чарговы рэйтынг, у які ўвайшла Беларусь пад дыктатурай Лукашэнкі. А дакладней антырэйтынг, бо толькі ў такія Беларусь і трапляе ў апошнія гады дзякуючы «мудрай» палітыцы Аляксандра Лукашэнкі. Што ж гэта за антырэйтынг? У якім чэмпіянаце рэжым Лукашэнкі ўпэўнена заняў 5-е месца, патрапіўшы ў адну турнірную табліцу з Расіяй, Іранам, Сірыяй, Паўночнай Карэяй, М'янмай і Венесуэлай? (Дарэчы, як вам такое суседства ў прынцыпе? Проста гонар бярэ, праўда?) Вядома, гэта сарказм. А трапіла наша краіна ў гэтую кампанію ў сувязі з колькасцю ўведзеных санкцый. І вось як выглядае гэты антырэйтынг: Тут важна звярнуць увагу на паказчык «пасля лютага 2022 года». І мы ўбачым, што амаль палова ўведзеных у дачыненні да Беларусі санкцый — гэта санкцыі, уведзеныя пасля пачатку поўнамаштабнай вайны Расіі супраць Украіны. Вайны, у якой рэжым Лукашэнкі стаў агрэсарам. Чаму гэта важна? Гэта важна для цвярозага разумення рэальнасці. Лукашэнка ўцягнуў Беларусь у вайну. Можна казаць, што на Беларусь не падаюць ракеты і бомбы, што ў нашы гарады не прылятаюць беспілотнікі — гэта так. І гэта, вядома ж, добра. Але не адбываецца гэтага толькі таму, што ў адрозненне ад Расіі і рэжыму Лукашэнкі, і сама Украіна, і яе хаўруснікі — разумныя. З Беларусі ва Украіну прыляцела некалькі сотняў ракет. Увайшла ваенная тэхніка, увайшлі салдаты. Якія забілі тысячы людзей. Рэжым Лукашэнкі забяспечыў гэтае ўварванне з тэрыторыі Беларусі. І калі камусьці здаецца, што гэта не так, калі хтосьці аддае перавагу не заўважаць відавочных доказаў агрэсіі Лукашэнкі — страшных доказаў, такіх як, напрыклад, масавыя забойствы мірных жыхароў ва ўкраінскай Бучы і іншых населеных пунктах Кіеўскай вобласці, якія сталі магчымыя толькі таму, што Лукашэнка забяспечыў уварванне ва Украіну з Беларусі — у гэтым выпадку проста паглядзіце яшчэ раз на гэтую карцінку і паказчык «санкцыі, уведзеныя пасля лютага 2022 года». Гэта санкцыі за вайну. А ракетных абстрэлаў і баявых дзеянняў на тэрыторыі Беларусі няма не таму, што Лукашэнка такі малайчына і збярог ад гэтага нашу краіну. А таму, што на захад ад Беларусі жывуць адэкватныя і цывілізаваныя людзі, а не вар'яцкія варвары і забойцы. Санкцыі — гэта цывілізаваны інструмент рэакцыі на злачынствы і варварства такіх далёкіх ад цывілізацыі персанажаў, як Лукашэнка. І прымусу да спынення іх вар'яцтваў. Менавіта таму мы і дамагаемся ўзмацнення і пашырэння санкцый, выкарыстання гэтага і іншых легальных інструментаў міжнароднага ціску на рэжым, які не спыняе сваіх злачынстваў, які не спыняе масавыя рэпрэсіі ў дачыненні да беларусаў, які ўдзельнічае ў незаконным вывазе ўкраінскіх дзяцей, які выкарыстоўвае нелегальных мігрантаў як зброю ў сваёй гібрыднай вайне з Еўрапейскім саюзам. Мы пастаянна працуем і ўносім прапановы па ўзмацненні эфектыўнасці санкцый, па супрацьдзеянні лабістам, якія спрабуюць іх аслабіць, таму што гэта адзін з нямногіх, а па сутнасці — двух, цывілізаваных інструментаў рэальнага ціску на такія рэжымы, як у Беларусі. Другі інструмент — гэта міжнароднае крымінальнае права, напрыклад, выкарыстанне механізму Міжнароднага крымінальнага суда ў Гаазе, выдачы ордэра якім у дачыненні да Лукашэнкі мы дамагаемся. Але вернемся да санкцый і антырэйтынгу, у які трапіла Беларусь. Пра што нам кажа 5-е месца? Па-першае, Лукашэнка — не чэмпіён і нават не бронзавы прызёр. Прынамсі, пакуль. Але ўжо сапраўды — майстар спорту. Не, не па хакеі. А па санкцыях. Па-другое, гэта кажа пра тое, што Лукашэнка ва ўспрыманні цывілізаванага свету мала чым адрозніваецца ад такіх людаедаў як Башар Асад, Кім Чэн Ын, Мін Аун Хлайн (важак ваеннай хунты ў М'янме) або Нікалас Мадура. Прычым двух апошніх па колькасці санкцый рэжым Лукашэнкі ўжо абагнаў. Ды і ад Паўночнай Карэі ён не моцна адстае. Гэта па сутнасці і ёсць чорная пазнака. Трапіць у такую кампанію Лукашэнку было прасцей простага — ён зрабіў для гэтага ўсё і нават больш. А вось выйсці з яе Беларусь зможа толькі ў адным выпадку — калі рэжым Лукашэнкі будзе скасаваны. Хтосьці скажа: але Лукашэнка ўсё ж далёка да таго ж Асада або Кіма, а тым больш да Хамейні і Пуціна па маштабах зробленага. І наогул у свеце поўна страшных дыктатур, паболей дыктатуры Лукашэнкі. І ў абсалютных значэннях, магчыма, гэты хтосьці будзе збольшага мае рацыю. Але не варта забываць, па-першае, аб геаграфічным становішчы Беларусі — такіх рэпрэсій Еўропа не ведала ўжо вельмі даўно і пакідаць масавы тэрор ля сваіх межаў без увагі ніхто не стане. Па-другое, Лукашэнка — не проста дыктатар, які здзейсніў не менш за 130 тысяч (!) злачынстваў супраць чалавечнасці ў дачыненні да свайго народа, што само па сабе жахліва. І ён нават не проста гібрыдны агрэсар, які захапіў самалёт і зладзіў міграцыйную вайну з ЕЗ. Ён — ваенны агрэсар, які ўзяў удзел у вайне супраць Украіны на баку Расіі. Прадастаўленне тэрыторыі і інфраструктуры для здзяйснення акта агрэсіі па-іншаму не трактуецца. І цяпер, па віне Лукашэнкі, Беларусь аб'ектыўна ўспрымаецца Захадам у цэлым і ЕС у прыватнасці як рэальная пагроза. І будзе так успрымацца, пакуль Лукашэнка будзе знаходзіцца ва ўладзе. А пакуль ён будзе ва ўладзе — ён будзе працягваць здзяйсняць злачынствы супраць беларусаў, што ён і робіць. І будзе працягваць сваю агрэсію. Працягваць падтрымліваць вайну. А значыць, нават нягледзячы на зніжэнне тэмпаў прыняцця, новыя санкцыі будуць уводзіцца. Якая ў гэтага альтэрнатыва? Як Беларусі выйсці з усіх падобных антырэйтынгаў і заняць годныя пазіцыі ў іншых рэйтынгах, накшталт індэкса якасці жыцця, дэмакратыі, інавацый, эканамічнай свабоды і гэтак далей? І калі ў дачыненні да Беларусі не будзе дзейнічаць ніякіх санкцый? Адказ просты — для гэтага ў Беларусі не павінна быць дыктатуры, не павінна быць Лукашэнкі і яму падобных. Санкцыі — гэта адзін з інструментаў, якія могуць дапамагчы нам пазбавіцца ад Лукашэнкі. І мы павінны выкарыстоўваць яго. Нароўні з іншымі інструментамі ціску і паслаблення рэжыму. Але пры гэтым мы павінны памятаць, што цалкам скасаваць дыктатуру і пабудаваць дэмакратыю ў Беларусі можам толькі мы самі. Толькі мы, беларусы, можам паставіць канчатковую кропку ў барацьбе за сваю свабоду. Лукашэнка марыць перагарнуць старонку. І мы, беларусы, можам і павінны яе перавярнуць, але толькі так, каб на наступных старонках гэтага прозвішча больш не было ніколі. Калі мы хочам жыць у краіне, назва якой ні ў адным рэйтынгу не стаіць побач з Паўночнай Карэяй.

Павел Паўлавіч Латушка: намеснік кіраўніцы Аб'яднанага Пераходнага Кабінета Беларусі, кіраўнік Народнага антыкрызіснага ўпраўлення, пасол Я думаю ўсе памятаюць як Лукашэнка дзесяцігоддзямі карміў нас казкамі пра сярэдні заробак «па пяцьсот». Былі гады, калі беларусы нарэшце дасягалі гэтай запаветнай, усталяванай Лукашэнкам, планкі — хоць, здавалася б, чаму 500? Чаму такая мяжа мараў? Хоць чаго здзіўляцца, калі прапагандысты сур'ёзна абмяркоўваюць, як пераканаць беларусаў, што мяшок бульбы лепшы, чым Мальдывы… Але нават калі гэтыя няшчасныя, а хутчэй злашчасныя пяцьсот даляраў станавіліся явай — здаралася чарговая дэвальвацыя і ўсё пачыналася па-новай. Перыяд 2010-2020 гадоў наогул апынуўся страчаным дзесяцігоддзем для эканомікі Беларусі. Зрэшты і пасля 20-га лепш не стала. Стала яшчэ горш. Сярэдні тэмп росту эканомікі за 2009-2013 гады склаў 3,2%, за 2014-2019 гады — усяго 0,4%, а за 2020-2023 гады і зусім — 0,2%. Шмат у чым гэта звязана з такой з'явай як «пастка сярэдняга даходу». Гэта сітуацыя ў эканамічным развіцці, пры якой дзяржава, якая дасягае пэўнага даходу, захрасае на гэтым узроўні і не можа зрабіць крок у кірунку, каб нарэшце стаць паўнавартаснай развітой краінай. Пастка сярэдняга даходу ўзнікае, калі рост эканомікі краіны запавольваецца і, у канчатковым выніку, спыняецца пасля дасягнення пэўнага ўзроўню. Краіны, што трапілі ў пастку, не ў стане канкураваць як з развітымі эканомікамі з высокімі тэхналогіямі і інавацыямі, так і з эканомікамі з нізкімі даходамі, нізкім узроўнем заработнай платы і таннай вытворчасцю прамысловых тавараў. Сярод прычын траплення ў «пастку сярэдняга даходу» эканамісты называюць нізкую эфектыўнасць інвестыцый, знясіленне інавацый, падаражанне нізкакваліфікаваных працоўных рэсурсаў пры дэфіцыце высокакваліфікаваных, недахоп фінансавых рэсурсаў і сучаснай інфраструктуры, няроўнасць даходаў. І, на жаль, усе гэтыя прычыны характэрныя для беларускай эканомікі. Нягледзячы на спробы нарошчвання інвестыцый, назіраецца іх нізкая эфектыўнасць. Мільярды даляраў закопваюцца на так званыя мадэрнізацыі, прарыўныя ў двукоссях інвестыцыйныя і інавацыйныя праграмы і мегапраекты, накшталт Астравецкай АЭС або Светлагорскага ЦКК. Але ўсё гэта не прыносіць ніякага пазітыўнага выніку ў выглядзе эканамічнага росту ў краіне. Эфектыўнасць інвестыцый разлічваецца як адносіны прыросту ВУП да аб'ёму валавога назапашвання асноўнага капіталу да папярэдняга перыяду. Альбо па-простаму: калі мы ўкладваем рубель, то разлічваем атрымаць два, а ў маштабах краіны — эканамічны рост. Але калі ў выніку мы атрымліваем у лепшым выпадку 50 капеек або адсутнасць росту, то гэта паказвае неэфектыўнасць укладзеных сродкаў. Дык вось доўгі час доля назапашвання асноўнага капіталу ў ВУП у сярэднім расла, а тэмпы росту ВУП — амаль не. Ці нават зніжалася, што дэманструе зніжэнне эфектыўнасці інвестыцый. Што тычыцца інавацый, то за апошнія 13 гадоў адзначаецца рост долі тавараў з невысокай дабаўленай вартасцю, такіх як сельскагаспадарчыя або харчовыя прадукты, і памяншэнне ўдзельнай вагі тэхнічна складаных тавараў: машын, абсталявання, транспартных сродкаў у беларускім экспарце ў Расію. У прынцыпе падобная сітуацыя назіраецца і ў іншых кірунках. Нават звесткі Белстата паказваюць, што доля новых тавараў у беларускім экспарце адносна невялікая: у структуры адгружанай інавацыйнай прадукцыі за 2010-2020 гады яна не перавышала 2%, а ў 2021 годзе склала толькі 0,6%. У глабальным інавацыйным індэксе за 2023 год Беларусь заняла далёкае 80 месца, у той час, калі яшчэ ў 2015 годзе знаходзілася на 53 пазіцыі. Што тычыцца дэфіцыту высокакваліфікаваных кадраў, то тут мы ўсё можам убачыць, нават не звяртаючыся да статыстыкі і рознага роду індэксаў. Мы бачым як гэтыя самыя кадры пасля 2020 года масава з'язджаюць за мяжу. Прычым нелегітымныя ўлады самі іх выганяюць за палітычную нядобранадзейнасць, асуджаючы эканоміку на новыя цяжкасці. Паводле афіцыйных звестак, колькасць незанятых вакансій у Беларусі на 1 снежня 2023 года перавышала 137 тысяч, а з пачатку мінулага года эканоміка краіны страціла больш за 58 тысяч працуючых. З праблемамі ўсё зразумела. Але што можа вырваць Беларусь з «пасткі сярэдняга даходу» і ці ёсць у сусветнай практыцы прыклады яе пераадолення? Так, і гэта нашыя найбліжэйшыя суседзі — Польшча, Літва, Латвія, Эстонія і шэраг іншых дзяржаў Цэнтральнай Еўропы. Багатая прыроднымі рэсурсамі Расія таксама набліжалася да запаветнай мэты, але анэксія Крыма і акупацыя Данбаса, а цяпер ужо і поўнамаштабная агрэсія супраць Украіны перакрэслілі такую перспектыву для Расіі. Так, што ж дапамагло той жа Польшчы ці Літве вырвацца з «пасткі сярэдняга даходу» і чаму гэта немагчыма пры дыктатуры Лукашэнкі? Па-першае, структурныя эканамічныя рэформы, якія спрыяюць развіццю высокапрадукцыйных галін і, адпаведна, спрыяюць павелічэнню прадукцыйнасці працы, прыцягваюць у краіну замежныя інвестыцыі — гэта значыць эфектыўныя фінансавыя рэсурсы, якія ствараюць новую вытворчую інфраструктуру. Але Лукашэнка ніякія рэформы не дапускаў і не дапусціць, калі ўсім будзе кіраваць нябачная рука рынку, а не яго пасінелыя пальцы. Свабодныя рынкавыя стасункі пагражаюць цяперашняму становішчу Лукашэнкі: пры іх адбудзецца пераразмеркаванне нацыянальных багаццяў Беларусі паміж усімі грамадзянамі — як гэта і павінна быць — а не толькі сярод блізкага кола дыктатара. Па-другое, стымуляванне інавацый, каб павысіць эфектыўнасць інвестыцый, працоўных і фінансавых рэсурсаў, павялічыць колькасць высокакваліфікаваных працоўных месцаў. Але узурпатар пярэчыць інавацыям, таму што інавацыі могуць ствараць толькі свабодныя людзі, эканамічна незалежныя ад рэжыму. А гэта галоўная небяспека для яго неабмежаванай улады. Па-трэцяе, і гэта галоўнае — дэмакратызацыя краіны як адзіная магчымая ўмова фарміравання свабоднага творчага асяроддзя для стымулявання інавацый, умацавання інстытутаў, якія забяспечваюць канкурэнцыю, вяршэнства права і абарону права ўласнасці. Але ў сучаснай Беларусі, на жаль, нічога з вышэйпералічанага не адбываецца. Наадварот, нелегітымны рэжым, які незаконна і супраць волі большасці беларусаў, утрымлівае ўладу ў краіне і павярнуў усе гэтыя працэсы назад. Замест дэмакратыі і развіцця рэжым вядзе краіну да таталітарызму, асуджаючы мільёны беларусаў на беднасць і пастаянную барацьбу за выжыванне. Такім чынам, Лукашэнка, падобна злыдню з дзіцячых казак, не толькі скраў у нас галасы, на нашых вачах ён крадзе ў нас і нашых дзяцей будучыню, крадзе надзею на лепшае жыццё. Дыктатура выракае беларусаў знаходзіцца ў вечнай пагоні за запаветнымі пяцьюстамі далярамі, пазбаўляючы надзеі вырвацца з гэтага замкнёнага кола. Толькі адмова ад дыктатуры дасць Беларусі шанец на развіццё. А не канчатковай дэградацыі да мяшка бульбы, пра які беларусы павінны марыць замест Мальдываў.

Крыніца: “Wyborcza” «На Лукашэнку цісне Кітай, і кітайцам не падабаецца цяперашняя сітуацыя на польска-беларускай мяжы, бо яна стварае пагрозу для транзіту іх тавараў. Нават закрыццё аднаго чыгуначнага пераезду было б вялікім ударам па Лукашэнку і Пуціне», — кажа ў інтэрв’ю газеце «Wyborcza» адзін з лідэраў беларускай апазіцыі Павел Латушка. Павел Латушка, беларускі апазіцыянер, былы амбасадар Беларусі ў Польшчы, намеснік кіраўніцы Аб'яднанага Пераходнага Кабінета, кіраўнік Народнага антыкрызіснага ўпраўлення сустрэўся ў аўторак (16 студзеня) з падляскім ваяводам. Напярэдадні ён размаўляў і з падляскім маршалкам. Яго суправаджалі прадстаўнікі беларускай дыяспары і беларускай меншасці. Падляшша — прыфрантавы край? Гэтым разам Латушка прыехаў у Беласток пасля таго, як на мінулым тыдні прэзідэнт-элект Беларусі Святлана Ціханоўская сустрэлася ў Варшаве з мэрам сталіцы Рафалам Тшаскоўскім, міністрамі замежных і еўрапейскіх спраў, прэзідэнтам Анджэем Дудам і спікерам Сейма Шымонам Галоўням. Яна таксама вяла ў польскай сталіцы паседжанне Аб'яднанага Пераходнага Кабінета. Абмяркоўваліся планы на 2024 год, у тым ліку пошук шляхоў вызвалення палітвязняў і сёлетняя кампанія папулярызацыі «еўрапейскага выбару беларусаў». У Варшаве Ціханоўская заклікала новыя ўлады Польшчы «зрабіць усё магчымае, каб Беларусь “не стала суцяшальным прызам Крамля”». Пасля сустрэчы ў панядзелак (15 студзеня) паміж Паўлам Латушкам і падляскім маршалкам Артурам Касіцкім (PiS) маршалкоўская канцылярыя напісала ў прэс-рэлізе: «Да нядаўняга часу сродкі Еўрасаюза з трансгранічных праграм дазвалялі рэалізаваць важныя, але дарагія польска-беларускія праекты. Ад пачатку агрэсіі Расіі супраць Украіны і пераходу рэжыму Аляксандра Лукашэнкі на бок агрэсара фінансаванне гэтых праектаў было прыпыненае. Ад гэтага прайграла не толькі Беларусь, але і Падляшша. Аднак ваяводскія ўлады бачаць магчымасць атрымання сістэмнай сталай фінансавай дапамогі ад Еўрасаюза на мэты, звязаныя з польска-беларускімі праектамі. Іх праект прадставіў маршалак Касіцкі, які таксама з'яўляецца старшынёй Камісіі па справах Усходняй Польшчы (аб'яднанне пяці ваяводстваў усходняй сцяны і рэгіёну Мазавецкага ваяводства). Маршалак патлумачыў: — Гаворка ідзе пра тое, каб прызнаць гэтыя ваяводствы [на ўсходзе Польшчы] прыфрантавымі рэгіёнамі. Калі б мы атрымалі такі статус, то маглі б разлічваць на сістэмнае супрацоўніцтва з ЕС. У нас ёсць фінансавыя праграмы, накіраваныя на нацыянальныя меншасці, але справа не ў гэтым. Тут патрэбны большы маштаб і грошай, і дзеянняў. Да таго ж гэта два розныя пытанні: нацыянальная меншасць і дыяспара. Як стала вядома, пазіцыя адносна прызнання ваяводстваў усходняй сцяны прыфрантавымі рэгіёнамі ўжо падрыхтаваная. Гаворка ідзе пра асаблівую падтрымку на ўзроўні ЕС для чатырох рэгіёнаў усходняй Польшчы: Падляскага, Люблінскага, Падкарпацкага і Вармінска-Мазурскага ваяводстваў. У гэтым кантэксце ў прэс-рэлізе маршалкоўскай канцылярыі пасля сустрэчы з Латушкам адзначаецца: «Маршалак таксама атрымаў ад Паўла Латушкі абяцанне, што лідары ​​беларускай апазіцыі будуць шукаць падтрымкі гэтых ідэй сярод прадстаўнікоў уладаў ЕС». Смерць чарговага палітвязня Між тым на мінулым тыдні ў Беларусі памёр чарговы палітвязень — 50-гадовы Вадзім Храсько ў віцебскай калоніі. У зняволенні ён быў цяжка хворы, яму не аказалі своечасова медыцынскую дапамогу. Гэта ўжо чацвёртая вядомая смерць палітвязня ў лукашэнкаўскіх турмах. Рэжым Лукашэнкі ўтрымлівае каля 1500 палітычных зняволеных у нечалавечых умовах і кожны дзень падвяргае іх катаванням і рабскай працы. Сярод іх актывіст Саюза палякаў на Беларусі, карэспандэнт газеты «Wyborcza» Анджэй Пачобут, які быў арыштаваны ў сакавіку 2021 года. У лютым мінулага года суд у Гродне прысудзіў яго да васьмі гадоў калоніі нібыта за «распальванне варожасці» і «тэрарыстычную дзейнасць». Рэальнай падставай для арышту і палітычнага працэсу, зрэжысаванага беларускімі ўладамі, стала яго журналісцкая і грамадская дзейнасць. Яго адправілі ў турму ў Наваполацку, адкуль зрэдку даходзяць абрыўкі інфармацыі пра яго становішча, уключаючы яго здароўе. Мяркуецца, што цяпер у Польшчы пражывае 250 тысяч беларусаў і беларусак (з Беларусі). Амаль палова з іх працуе па грамадзянска-прававых дамовах. Многія з іх кіруюць уласнымі кампаніямі. Каля 26 тысяч беларускіх дзяцей вучацца ў польскіх школах, а больш за 20 тысяч студэнтаў вучацца ў польскіх ВНУ. Вялізная частка беларускіх эмігрантаў жыве ў Падляскім ваяводстве, дзе знаходзіцца самая вялікая беларуская меншасць у Польшчы. Агулам, паводле апошняга перапісу насельніцтва, у Польшчы 54,3 тысячы чалавек заявілі пра сваю прыналежнасць да беларускай нацыянальнасці. Патрэбная канкрэтная стратэгія дзеянняў Мы размаўлялі з Паўлам Латушкам у аўторак (16 студзеня) з нагоды яго сустрэчы з падляскім ваяводам Яцэкам Бжазоўскім. Мацей Халадоўскі: Якія канкрэтна дзеянні, на думку Аб’яднанага Пераходнага Кабінета, мусіць прыняць у дачыненні да Беларусі новы ўрад Польшчы? Павел Латушка: — Перш за ўсё, гаворка ідзе пра распрацоўку канкрэтнай стратэгіі дзеянняў. Падтрымка, выказаная словамі праз заявы ў СМІ або прыняцце рэзалюцый, вельмі важная, але самае галоўнае — гэта канкрэтныя дзеянні. У гэтай стратэгіі на першым плане павінны стаяць пытанні, звязаныя з крымінальнай адказнасцю Лукашэнкі. За трыццаць гадоў свайго кіравання ён адказны за мноства злачынстваў, за здзяйсненне якіх яму не было прад'яўлена ніякіх абвінавачанняў. Пасля 2020 года [пасля сфальсіфікаваных прэзідэнцкіх выбараў] яго павінны ў першую чаргу абвінаваціць у злачынствах, учыненых у выніку ягоных дзеянняў. Ахвяраў не менш за 136 тысяч. Сюды ўваходзяць згвалтаванні і палітычныя забойствы. Мы даказалі, што Лукашэнка здзейсніў ваенныя злачынствы, калі гаворка вядзецца пра дэпартацыю ўкраінскіх дзяцей з акупаваных тэрыторый. Ён павінен паўстаць за іх перад Міжнародным крымінальным судом у Гаазе, і шмат што залежыць ад таго, якія дзеянні можа распачаць польскі ўрад, які можа стаць нашым адвакатам, калі да гэтага дойдзе. Неабходны ордэр на яго арышт. Больш за тое, мы чакаем увядзення сур'ёзных санкцый супраць лукашэнкаўскай Беларусі. Да гэтага часу яны былі мяккімі і расцягнутымі ў часе. Гэта дазволіла яму лёгка прызвычаіцца да іх і нават зарабіць на абыходзе санкцый. У сувязі з парушэннямі правоў чалавека ў Беларусі неабходна ўвесці жорсткі пакет санкцый, у тым ліку на ўсю прадукцыю, якая вырабляецца ў беларускіх турмах, дзе, у тым ліку, паміраюць палітвязні . У ХХІ стагоддзі Лукашэнка прымушае вязняў у турмах працаваць як рабоў, а тавары, вырабленыя ў выніку такой працы, едуць на продаж у ЕС. Прапановы пакета санкцый датычна гэтага пытання таксама ўжо перададзеныя польскаму боку. Яшчэ трэба падтрымліваць незалежныя беларускія СМІ, якія працуюць за межамі Беларусі, у якіх ужо няма сродкаў. Таксама трэба ўвесці санкцыі ў дачыненні да саюзнай дзяржавы, якой з’яўляецца Саюз Беларусі і Расіі на чале з Лукашэнкам як старшынём і Пуціным як яго намеснікам. Для нас гэта важна, таму што Саюз Беларусі і Расіі выкарыстоўваецца для ліквідацыі незалежнасці Беларусі. Што павінна зрабіць Польшча, каб вызваліць палітвязняў у Беларусі, у тым ліку Анджэя Пачобута? — Перш за ўсё, ўвесці санкцыі, пра якія я казаў. Польшча можа ўзначаліць групу лабістаў унутры ЕС. Зараз вядуцца размовы пра тое, што будзе пасля вайны ва Украіне. Ідэя заключаецца ў тым, каб прызнаць наш Аб'яднаны Пераходны Кабінет бокам у гэтых перамовах, але ён таксама можа быць прадстаўлены нашымі партнёрамі – напрыклад, Польшчай. Інакш Беларусь прададуць Расіі. Што тычыцца непасрэдна палітвязняў, то Лукашэнка не хоча іх вызваляць. З кожным днём у турмы трапляе ўсё больш людзей. Іх вызваленне магчымае толькі шляхам канфідэнцыйных перамоваў праз пасярэднікаў, каб спачатку скласці гуманітарны спіс, гэта значыць спіс цяжкахворых зняволеных, у тым ліку анкахворых, жанчын і непаўналетніх. Пры гэтым трэба ўзмацняць ціск на Лукашэнку, каб яму было балюча. Цяперашнія санкцыі не адпавядаюць маштабу рэпрэсій. Трэба памятаць, што Лукашэнка не быў, не ёсць і не будзе гарантам незалежнасці Беларусі. Таксама важна памятаць, што калі афіцыйныя перамовы з Лукашэнкам пачнуцца зараз, то яны скончацца ўдарам у спіну суразмоўцам. І гэта будзе ўспрынята беларусамі, якія выступаюць супраць Лукашэнкі, якія сядзяць у турмах і якіх катуюць, як здрада. У такой сітуацыі, калі свет чакае, што беларусы зноў выйдуць на вуліцы, яны гэтага не зробяць, таму што адчуюць сябе здраджанымі і не будуць мець матывацыі ў вырашальны момант. Кажуць, ёсць праблемы з легалізацыяй знаходжання беларусаў у Польшчы? На чым яны палягаюць? —  Мы абмяркоўвалі гэтую праблему ў Міністэрстве ўнутраных спраў і адміністрацыі, а таксама з ваяводамі, у тым ліку ў Падляскім ваяводстве. Самая галоўная праблема — пашпарты. Лукашэнка забараніў беларусам працягваць тэрмін іх дзеяння за мяжой. Таму людзі застаюцца без дакументаў або вымушаныя вяртацца ў Беларусь, дзе іх затрымліваюць і асуджаюць па вяртанні. Лукашэнка хоча адсекчы гэтую частку грамадства, як бы сказаць ім, што яны яму не патрэбныя, што яны яму здрадзілі. Неабходна выдаваць праязныя дакументы беларусам, якія знаходзяцца ў Польшчы, на тры гады, як і адпаведныя дакументы дзецям, народжаным па-за межамі Беларусі. Трэба ўвесці спрашчэнне візавага рэжыму для тых, хто хоча выехаць з Беларусі, але і дапамагчы тым, хто хоча патрапіць сюды, у Польшчу, напрыклад, з Грузіі, дзе ў чалаека сканчваецца тэрмін законнага знаходжання і ён можа быць дэпартаваны ў Беларусь. Мы стварылі працоўную групу з Міністэрствам унутраных спраў і адміністрацыі, у рамках якой будзем вырашаць гэтыя праблемы. Новы кіраўнік польскага МЗС таксама запэўніў у сваёй дапамозе. Больш за тое, Польшча можа быць лідэрам у выпрацоўцы новай стратэгіі адносна Беларусі дзякуючы таму, што кіраўніком гэтага міністэрства з’яўляецца Радаслаў Сікорскі, які мае вялікі досвед у еўрапейскай і ўсходняй палітыцы. Як, на Вашу думку, Лукашэнка будзе надалей разыгрываць карту міграцыйнага крызісу на мяжы з Польшчай? — На Лукашэнку цісне Кітай, а кітайцам не падабаецца цяперашняя сітуацыя на польска-беларускай мяжы, бо гэта стварае пагрозу для транзіту іх тавараў, напрыклад, у Нямеччыну, а таваразварот Кітаю з Нямеччынай вылічаецца сотнямі мільярдаў еўра штогод. Па-ранейшаму неабходны пастаянны ціск у гэтым плане з боку Польшчы, Літвы, Латвіі, Эстоніі, а таксама Фінляндыі. Рашэнне аб сітуацыі на гэтай мяжы знаходзіцца ў руках Пуціна. Калі ён усё ж захоча нагнятаць гэтую сытуацыю, то Лукашэнка па-ранейшаму будзе ягонай марыянэткай у гэтым плане. Закрыццё аўтамабільных памежных пераходаў з Беларуссю з польскага боку было не самым эфектыўным рашэннем (цяпер на мяжы з Беларуссю на Падляшшы няма ніводнага памежнага пераходу). Нават закрыццё аднаго чыгуначнага пераезду было б ударам па Лукашэнку і Пуціну. Прынцыпова важна ўвесці санкцыі на гандаль таварамі, а не на перамяшчэнне звычайных грамадзян.

Павел Паўлавіч Латушка: намеснік кіраўніцы Аб'яднанага Пераходнага Кабінета Беларусі, кіраўнік Народнага антыкрызіснага ўпраўлення, пасол Як і любы дыктатар, перакананы ў грандыёзнасці і выключнасці сваёй асобы, Лукашэнка безумоўна думае пра тое, што будзе пасля яго. Пра тое, як сябе ўвекавечыць, пра сваю спадчыну. У той жа час Лукашэнка, асабліва з 2020-га года, сямімільнымі крокамі разбурае беларускі суверэнітэт праз праект г. зв. Саюзнай дзяржавы*. Але ў галаве дыктатара гэты праект па разбурэнні беларускай дзяржавы выдатна жыве з перакананнем, што менавіта ён, як першы прэзідэнт, з'яўляецца стваральнікам гэтай самай дзяржавы і што гэта і ёсць яго галоўная спадчына. Адсюль жа і яго нездаровая гігантаманія з мегапраектамі накшталт БелАЭС, ядзерная зброя, мары аб ядзернай дзяржаве, палацы і рэзідэнцыі, якімі ён замяняе сабе помнікі пры жыцці. Перапісванне Канстытуцыі, законаў, прапісванне для сябе разнастайных гарантый — усё гэта з той жа оперы. Адтуль жа і яго захапленне Гітлерам. Вось і гісторык Аляксандр Фрыдман звярнуў увагу на тэрмін «жыццёвая прастора» ў лексіконе Лукашэнкі, які ў сучаснай гісторыі як раз асацыюецца з канцэпцыяй «жыццёвай прасторы», якой кіраваліся нацысты. Вось толькі нічога з гэтага беларусы не «купляюць». І «народную любоў», пра якую марыць Лукашэнка, яму даводзіцца ўдзёўбваць дубінкамі сілавікоў, масавым тэрорам, катаваннямі ў турмах. Але колькі б Лукашэнка ні планаваў утрымліваць уладу ці нават проста пражыць, ён можа быць упэўненым у дзвюх рэчах: Яго будуць пераследаваць да самага канца яго жыцця — палітычнага ці біялагічнага — за ўсе ўчыненыя ім злачынствы. Якія не маюць тэрміну даўнасці. Ён абавязкова ўвойдзе ў гісторыю — як самы пагарджаны беларускім народам персанаж. І гэта адзіная спадчына, якую ён пасля сябе пакіне. І вядома ж, мы будзем рабіць усё, што ад нас залежыць, каб Лукашэнка кожны дзень прачынаўся з думкай пра гэта — у турэмнай камеры. Дзе яму і яго «спадчыне» самае месца. * Рэкамендуем да чытання даклад аналітыкаў НАУ «Саюзная дзяржава як інструмент прыкрыцця імперскай палітыкі Расіі».