Павел Паўлавіч Латушка: Намеснік кіраўніцы Аб'яднанага Пераходнага Кабінета Беларусі, кіраўнік Народнага антыкрызіснага ўпраўлення, Пасол Днямі так званы міністр эканомікі Лукашэнкі Аляксандр Чарвякоў заявіў, што распрацавана 7 стратэгічных праектаў, якія закліканы змяніць структуру эканомікі Беларусі. Сярод прапанаваных праектаў будаўніцтва новага цэлюлознага камбіната, стварэнне перапрацоўкі базальтаў, распрацоўка сумесна з Расіяй самалёта. Аднак, напэўна, самы маштабны сярод анансаваных праектаў — гэта будаўніцтва ў Беларусі другой атамнай электрастанцыі. Можа быць, Лукашэнка ўжо разлічыўся за першую? Можа быць, станцыя ў Астраўцы ўжо паказала сваю эканамічную эфектыўнасць і мэтазгоднасць для краіны? Ды не. Усё адбываецца з дакладнасцю да наадварот. Даўгі, якія павесіў на нас Лукашэнка за свае мары аб «ядзернай дзяржаве» складаюць 10 мільярдаў даляраў. Гэта значыць больш, чым па 1000 даляраў доўгу на кожнага жыхара Беларусі, без уліку працэнтаў. Уключаючы немаўлят. Нарадзіўся ў Беларусі — і з самага нараджэння ўжо павінен. Такі вось дзіцячы капітал наадварот у «ядзернай дзяржаве» Лукашэнкі. Прычым разлічвацца па даўгах за БелАЭС перад Расіяй Лукашэнка яшчэ нават не пачынаў. А замест гэтага ён можа ўзваліць на краіну яшчэ некалькі мільярдаў новага доўгу — за новую АЭС. А грошай няма ад слова зусім. Настолькі, што днямі Лукашэнка стаў казаць аб зрыве Расатамам тэрмінаў запуску БелАЭС у эксплуатацыю і, адпаведна, неабходнасці кампенсацыі. Тым часам, красавік 2024 года, на які Расія перанесла старт выплат па даўгах за БелАЭС, усё бліжэй. Без уліку працэнтаў, ужо трэба дзесьці шукаць больш за 650 мільёнаў даляраў выплаты за першы год, улічваючы, што крэдыт быў выдадзены на 15 гадоў. А дзе іх шукаць, калі іх няма? І не прадбачыцца. І пры гэтым Лукашэнка гатовы ўвязацца ў чарговую «вялікую будоўлю», відавочна, ад зусім невялікага свайго розуму. Вар'яцтва такога пражэктарства дыктатара і ягонага атачэння дзівіць. З якога боку на гэта не паглядзі. Па-першае, бяспека. Першая станцыя пабудавана са шматлікімі парушэннямі і інцыдэнтамі, яны нават прымудрыліся пабіць корпус ядзернага рэактара першага энергаблока пры мантажы ў 2016 годзе. У 2020 годзе — пашкодзілі танкер сістэмы аварыйнага астуджэння. У 2022 годзе былі выяўленыя расколіны ў верхніх швах корпуса рэактара першага блока. І гэта толькі тое, што вядома. БелАЭС уяўляе сабой рэальную пагрозу для Беларусі, для нашых грамадзян, а таксама — для нашых суседзяў. Гэта значыць Лукашэнка ўжо заклаў «атамную бомбу» запаволенага дзеяння на захадзе Беларусі, цяпер збіраецца закласці такую ж яшчэ і ва ўсходняй частцы краіны — новую АЭС плануюць узводзіць у Магілёўскай вобласці. Другі аспект — эканамічная мэтазгоднасць. З эканамічнага пункту гледжання нават першая АЭС мела сэнс толькі пры продажы значнай часткі электраэнергіі ў краіны Балтыі, у ЕС. Але Лукашэнка сам паставіў крыж на гэтых планах. У сваю чаргу, сама Беларусь не мае патрэбы ў такой колькасці энергіі, колькі вырабляе і можа вырабляць Астравецкая АЭС. Пры двух энергаблоках, якія працуюць, унутраны рынак проста не ў стане спажыць увесь аб'ём электраэнергіі. А экспартаваць яе няма куды. Гэта значыць аб акупляльнасці «вялікай будоўлі» Лукашэнкі казаць наогул не даводзіцца. Па падліках спецыялістаў вытворчасць незапатрабаванай энергіі на новай АЭС можа скласці каля 90%. І няма ніякіх падставаў, што можа нешта змяніцца ў бок росту патрэбнасці ў энергіі, тым больш у такім аб'ёме. Уся сусветная эканоміка ў мэтах росту эфектыўнасці натуральна накіравана на скарачэнне энергазатратнасці. Ключавую ролю ў ёй усё больш пачынаюць гуляць энергаэканамічныя высокія тэхналогіі і сфера паслуг, а не энергазатратныя прамысловасць і сельская гаспадарка ўзроўню стогадовай даўніны, якія займаюць значную долю — гэта значыць больш за палову — толькі ў эканоміках краін трэцяга свету. Зрэшты такой жа краінай трэцяга свету мабыць бачыць Беларусь і Лукашэнка. Па-трэцяе, атамная станцыя, як абяцалі нам Лукашэнка і яго чыноўнікі, так і не прынесла ніякага патаннення энергіі ні для грамадзян, ні для прадпрыемстваў. Наадварот, тарыфы на электраэнергію працягваюць расці. Толькі ў 2023 годзе яны павышаліся ад 6 да 13% ужо два разы запар: у пачатку і ў сярэдзіне гэтага года. Будаўніцтва новай АЭС можа прывесці да павышэння кошту электраэнергіі яшчэ прыблізна на 40%. Пры гэтым яшчэ ў 2020 годзе, эксперты ацэньвалі кошт электраэнергіі, вырабленай на Астравецкай АЭС, у 2,5 разы даражэй, чым тая, што выраблялася з газу. Акрамя таго, паўстае пытанне пра лёс ужо мадэрнізаваных раней ГРЭС, напрыклад, Лукомльскай гідраэлектрастанцыі, якая раней вырабляла да 30-35% усёй неабходнай краіне электраэнергіі. Раней на мадэрнізацыю Лукомльскай ГРЭС былі затрачаны значныя сродкі. Пасля ўвядзення ў эксплуатацыю Астравецкай АЭС, паўстала пытанне аб неабходнасці далейшай эксплуатацыі гэтай гідраэлектрастанцыі, так разам дзве электрастанцыі (лукомльская і астравецкая) вырабляюць энергіі значна больш, чым спажывае краіна. Зараз ГРЭС страхуе энергасістэму рэспублікі пры часовых адключэннях АЭС, але існаванне абедзвюх станцый пры іх адначасовай працы не мае эканамічнага сэнсу. Дык дзе тут хоць нейкая эканамічная мэтазгоднасць? Нідзе. Гэта наогул не пра Лукашэнку, бо яго разуменне эканомікі так і засталося на ўзроўні нядбайнага дырэктара адстаючага саўгаса. Калі сусветныя цэны на газ былі вар'яцка высокімі, Беларусь купляла гэты самы газ у Расіі, цяпер жа, калі цэны на вуглевадароды істотна ўпалі, мы пераходзім з патаннелых энерганосьбітаў на атамную энергію. Ва ўгоду суседзям з усходу Лукашэнка паспяхова перасадзіў нас з расійскай нафтагазавай іголкі на тую ж расійскую, але ўжо атамную іголку. Ніякага руху ў бок энергетычнай незалежнасці — толькі яе пагаршэнне. А разам з тым — падкладанне расійскай атамнай бомбы пад нашу эканоміку. Ды што ўжо там — пад краіну ў прынцыпе. Ёсць толькі некалькі зразумелых тлумачэнняў будаўніцтва другой АЭС. Першая традыцыйная і відавочная — гэта карупцыя. Лукашэнка і ягонае асяроддзе, відаць, знаходзяцца ў долі з расійскімі дзяржкарпарацыямі і чыноўнікамі, раз так заўзята гатовыя прапіхваць загадзя правальныя і эканамічна немэтазгодныя праекты. Другая прычына — атамная станцыя патрэбная Расіі як інструмент ціску, нарошчвання вайсковай пагрозы ў дачыненні да Еўропы, як прылада шантажу заходніх суседзяў, а таксама замацавання свайго кантролю над Беларуссю. І Лукашэнка ў гэтым выпадку — толькі паслухмяны выканаўца волі сваіх крамлёўскіх гаспадароў. Ну і трэцяя прычына — гэта хвароба любой адзяржаўленай эканомікі з яе цягай да мегапраектаў і экстэнсіўнага росту — гэта значыць росту колькаснаму, на шкоду інтэнсіўнаму росту — гэта значыць якаснаму. У такой эканоміцы, якую выбудаваў Лукашэнка, прадпрыемствы працуюць не дзеля прыбытку і паляпшэння якасці жыцця людзей, а дзеля выканання планавых паказчыкаў чыноўнікаў. Замест ўдасканальвання існуючай вытворчасці ў адпаведнасці з патрэбамі попыту і выклікаў часу, у такіх сістэмах дзеля колькаснага росту аддаюць перавагу пашырэнню дзеючых вытворчасцей, нягледзячы на рэальную эканамічную патрэбнасць. Будаўніцтва другой АЭС знаходзіцца ў той жа логіцы. Да ўжо наяўнай неэфектыўнай і па сутнасці абсалютна непатрэбнай Беларусі станцыі Лукашэнка хоча дадаць яшчэ адну. АЭС, якая будуецца, дазваляла дадаць у статыстыцы некалькі адсоткаў росту да ВУП. І цяпер, каб захаваць гэты рост дзеля росту, нелегітымныя ўлады запланавалі пабудаваць другую атамную станцыю. Так калісьці было ў СССР, дзе ва ўмовах вечнай мерзлаты, у нелюдзімай тайзе, стэпе або пустыні, з дапамогай дармовай працы камсамольцаў, салдат і зняволеных рылі каналы, будавалі дарогі, па якіх ніхто потым не ездзіў і не плаваў. Вынік такой бяздарнай эканамічнай палітыкі вядомы — савецкая эканоміка павалілася, а за ёй і сам Савецкі саюз. Падобная сітуацыя назіралася і ў Кітаі часоў так званай «культурнай рэвалюцыі». Напрыклад, Мао Цзэдун, каб перагнаць Амерыку па выплаўленні чыгуну, прымусіў народ літаральна ў кожным двары і ў звычайных хатніх печах плавіць жалеза, нягледзячы на тое, што сама эканоміка Кітая не мела патрэбу ў такой яго колькасці, зрэшты як і не было попыту на нізкаякасны кітайскі чыгун за межамі Паднябеснай. Пазней кітайскія камуністы зразумелі неэфектыўнасць і пагубнасць такой эканамічнай сістэмы. Лукашэнка ж падобна застаўся ў яшчэ камуністычнай эканамічнай парадыгме. Выйсце з якой толькі адно: адмова ад загніваючага — не, не Захаду — а рэжыму Лукашэнкі, і ўжо зроблены ў 2020 годзе выбар грамадзян Беларусі на карысць свабоды, у тым ліку — свабоды эканамічнай.

Павел Паўлавіч Латушка: Намеснік кіраўніка Аб'яднанага Пераходнага Кабінета Беларусі, кіраўнік Народнага антыкрызіснага ўпраўлення, Пасол Канадская кампанія Nutrien, сусветны лідар па вытворчасці калійных угнаенняў, апублікавала сваю апошнюю квартальную справаздачу, якая прыцягнула ўвагу эканамістаў НАУ. Справаздача паказала, што прыбытак Nutrien за трэці квартал 2023 года апынуўся ніжэй чаканняў міжнародных аналітыкаў, што прывяло да прыкметнага зніжэння цаны на акцыі кампаніі. Але што стала прычынай такіх фінансавых наступстваў? Прычым, нягледзячы на павелічэнне аб'ёмаў продажаў канадскай кампаніяй на 23%, якое нават перавысіла прагнозы аналітыкаў (прададзена 3,9 млн. тон супраць сярэдняга прагнозу пяці аналітыкаў, якія чакалі продажу ў памеры 3,5 млн. тон). Паводле дадзеных кампаніі, галоўным фактарам памяншэння прыбытку канадскай кампаніі з'яўляецца падзенне коштаў на калійныя ўгнаенні. У адпаведнасці са справаздачай, цягам трэцяга квартала гэтага года сярэдняя цана на калійныя ўгнаенні склала $250 за тону, у той час як годам раней гэтая лічба дасягала $633 за тону, што кажа аб падзенні цэн у 2,5 разы і нават павелічэнне аб'ёмаў не змагло кампенсаваць зніжэнне даходаў: чысты продаж калійных угнаенняў склаў $972 мільёна, што ніжэй прагназаваных $1,03 мільярда. Гэтая лічба адлюстроўвае дзіўнае памяншэнне даходу кампаніі Nutrien на 51,5% у параўнанні з мінулым годам. Дадзеная сітуацыя заслугоўвае нашай з вамі ўвагі па двух ключавых прычынах: Па-першае, яна паказвае на тое, што Беларуськалій, буйны гулец на сусветным рынку калійных угнаенняў, але не такі вялікі як Nutrien, адчувае сур'ёзныя фінансавыя страты. Санкцыі і лагістычныя праблемы прымушаюць Беларуськалій браць на сябе дадатковыя лагістычныя выдаткі і зніжаць кошты для падтрымання канкурэнтаздольнасці. У выніку, хутчэй за ўсё, чыстыя даходы Беларуськалія скараціліся да ўсяго толькі 20-25% ад ранейшага ўзроўню, што ставіць пад сумнеў сцвярджэнні Лукашэнкі і Галаватага аб стойкасці як Беларуськалія, так і ўсёй эканомікі, якая знаходзіцца ўжо амаль 30 гадоў пад некампетэнтным ручным кіраваннем. Па-другое, гэты паварот падзей цалкам знішчае аргументацыю лабістаў Лукашэнкі, якія сцвярджаюць, што змякчэнне санкцый супраць Беларуськалія неабходна для ліквідацыі сусветнага дэфіцыту калійных угнаенняў. Яны заяўляюць, што такі дэфіцыт вядзе да павышэння коштаў на ўгнаенні, што, у сваю чаргу, уплывае на харчовую бяспеку, павялічвае кошты і пагаршае голад у краінах Афрыкі. Аднак бягучая рынкавая дынаміка, пры якой цэны на калійныя ўгнаенні кардынальна ніжэйшыя, чым у папярэднія гады, нават без удзелу Беларусі, падрывае гэтую лабісцкую пазіцыю. Можна зрабіць выснову, што: Санкцыі працуюць, яны павінны захоўвацца, а рэжым Лукашэнкі і далей будзе несці страты ад прынятых дэмакратычнымі дзяржавамі абмежаванняў. Гэта ўзмацняе ціск на дыктатара і ягоную сістэму. Шмат у чым гэта тлумачыць абуральную заяву першага намесніка дзяржсакратара Савета Бяспекі генерала Муравейкі аб тым, што трэба «сілай зброі прасекчы калідор» да балтыйскіх партоў. У лабістаў зняцця санкцый на калій на сёння няма аргументаў, што кошты на калій высокія, што не дазваляе забяспечыць патрэбнасць краін Афрыкі. Агульнае падзенне магчымасцей продажу беларускіх калійных угнаенняў на сусветным рынку праз уведзеныя з ЕЗ і ЗША санкцыйныя абмежаванні дапаўняецца рэкордна нізкім коштам на калій на сусветным рынку. Лагістыка паставак беларускага калію праз расійскія парты і па расійскай чыгунцы не толькі абмежаваная з-за прыярытэтнасці выкарыстання Расіяй інфраструктуры ў сваіх інтарэсах, але і з-за высокага кошту паставак вялікім колам, у абыход ад самых кароткіх і танных маршрутаў, значна з'ядае маржу прыбытку Беларуськалія. Таму Лукашэнку лепш пакінуць спробы дамагчыся змякчэння санкцый, а пачаць выконваць патрабаванні беларускага грамадства, агучаныя яшчэ ў 2020 годзе.

Уключаючы прадстаўнікоў Аб’яднанага Пераходнага Кабінету Беларусі, Народнага антыкрызіснага ўпраўлення, ініцыятывы «Беларусы Варшавы» і іншых беларускіх арганізацыі і ініцыятыў Прымаючы да ўвагі дадзеныя праваабарончага цэнтра «Вясна», у адпаведнасці з якімі на сённяшні дзень палітычнымі зняволенымі ў Беларусі афіцыйна прызнаны 1472 чалавека; справаздачу «Злачынствы супраць чалавечнасці ў Беларусі», падрыхтаваную Цэнтрам права і дэмакратыі Justice Hub пры падтрымцы Народнага антыкрызіснага ўпраўлення, якая фіксуе, што на тэрыторыі Беларусі з мая 2020 года па май 2023 года ахвярамі злачынстваў супраць чалавечнасці сталі не менш як 136 тысяч чалавек; рэзалюцыю Парламенскай Асамблеі Рады Еўропы ад 27 красавіка 2023 г. «Дэпартацыі і гвалтоўныя перамяшчэння ўкраінскіх дзяцей і іншых грамадзянскіх асоб у Расійскую Федэрацыю або на часова акупаваную тэрыторыю Украіны», якая прызнала дачыненне рэжыму Лукашэнкі і самога дыктатара да незаконнага перамяшчэння ўкраінскіх дзяцей з акупаваных Расіяй тэрыторый Украіны ў Беларусь; рэзалюцыю Еўрапейскага Парламента ад 13 верасня 2023 года «Аб адносінах з Беларуссю», які заклікаў інстытуты і дзяржавы ЕС прыняць меры і прыцягнуць да адказнасці прадстаўнікоў рэжыму Лукашэнкі, якія маюць дачыненне да агрэсіі супраць Украіны, ваенных злачынстваў і злачынстваў супраць чалавечнасці, назваў Лукашэнку датычным да дадзеных злачынстваў, у прыватнасці, да незаконнага перамяшчэння больш за 2150 дзяцей, уключаючы сірот, з акупаваных Расіяй тэрыторый Украіны ў так званыя аздараўленчыя лагеры на тэрыторыі Беларусі і заклікаў Міжнародны крымінальны суд у Гаазе выдаць ордэр на арышт Аляксандра Лукашэнкі Мы заклікаем Прыцягнуць грамадзяніна Аляксандра Лукашэнку і яго памагатых да крымінальнай адказнасці за здзейсненыя імі злачынствы, уключаючы злачынствы супраць чалавечнасці, учыненыя ў дачыненні да беларускага народа, злачынства агрэсіі, здзейсненае ў дачыненні да Украіны, ваенныя злачынствы, уключаючы незаконнае перамяшчэнне і індактрынацыю ўкраінскіх дзяцей. З мэтай прыцягнення прадстаўнікоў рэжыму Лукашэнкі, у тым ліку самога дыктатара, да крымінальнай адказнасці задзейнічаць механізмы Міжнароднага крымінальнага суда, універсальнай і нацыянальнай юрысдыкцыі, спецыяльнага трыбунала па Беларусі. Выдаць міжнародны ордэр Міжнароднага крымінальнага суда на арышт Аляксандра Лукашэнкі. Выключыць магчымасць дыялогу з Лукашэнкам асабіста. Працягнуць і пашырыць міжнародны ціск на яго рэжым, у тым ліку санкцыйны ціск, да выканання наступных умоў: вызваленне ўсіх без выключэння беларусаў і беларусак, незаконна пазбаўленых волі па палітычных матывах; поўнае і канчатковае спыненне рэпрэсій, гвалту і злачынстваў супраць чалавечнасці ў Беларусі; правядзення дэмакратычных выбараў без удзелу Аляксандра Лукашэнкі і асоб, датычных да злачынстваў, з мэтай выхаду з сістэмнага палітычнага крызісу, забеспячэння гарантый захавання незалежнасці і суверэнітэту Беларусі і выхаду нашай дзяржавы з-пад уплыву Расіі. Накіраваць рэзалюцыю ў адрас урадаў краін-членаў Еўрапейскага Саюза, ЗША, Канады, Велікабрытаніі і ў Еўракамісію. Прынята аднагалосна агульным сходам удзельнікаў Варшава, 1 лістапада 2023 года

Павел Латушка выступіў на мітынгу ў Варшаве 01.11.2023 Павел Паўлавіч Латушка: Намеснік кіраўніка Аб'яднанага Пераходнага Кабінета Беларусі, кіраўнік Народнага антыкрызіснага ўпраўлення, Пасол Падчас свайго выступлення Павел Латушка распавёў наступнае: «Мне было 15 гадоў, калі мой бацька ўпершыню прыняў удзел у масавым мітынгу беларускіх дэмакратычных сілаў. Ён пайшоў у Курапаты на мітынг у 1988 годзе. І тады былі яго "першыя ўдары дубінкай", якія ён атрымаў. Памятаю, як ён распавядаў пра тое, як гэта было. З часам гэта стала часткай гісторыі маёй сям'і. Мінула 35 гадоў, а гэты расповед дагэтуль у памяці. І сёння я сярод сыноў і дачок нашых бацькоў разам змагаюся за праўду і свабоду для нашай Радзімы. Вельмі важна памятаць гісторыі сям'і і роду. Гісторыю старажытнасці, гісторыю традыцый і барацьбы кожнай сям'і. Гэтак жа будуць памятаць усіх нас і нашыя дзеці і ўнукі, і ганарыцца тым, што мы робім сёння. Што мы робім для сябе і для іх. Беларусы будуць памятаць ахвяраў рэпрэсій лукашызму канца ХХ-пачатку XXI стагоддзя. Беларусы не забудуцца, як не забыліся пра Курапаты. І сённяшняе наша змаганне будуць памятаць пакаленні беларусаў». Тэкст рэзалюцыі можна прачытаць на сайце НАУ Поўны тэкст выступу Паўла Латушкі 29-30 кастрычніка мы ўсе ўзгадвалі тую страшэнную, чорную ноч 1937 году. Ноч растраляных паэтаў. Але ж безумоўна разумеючы страту, якую панесла ў гэтую ноч беларушчына, нашая культура, навука, варта разумець і тое, што гэтая памяць і гэтая боль, не элітарная. Бо ня толькі беларускія эліты знішчала што расейская, што савецкая імперыі. Яны знішчалі нацыю ўвогуле. Знішчалі нашыя карані, каб з каранямі вырваць нашую нацыянальную самасвядомасць — што ў сялянскай думцы, што ў інтэлігенцкай. Мэта імперый у дачыненні да Беларусі, заўсёды была адна. Вынішчыць нацыю, вынішчыць культуру, мову, думку, прагу да незалежнасці, прагу да ўласнае дзяржавы. І такой самай яна застаецца і сёння. Бо не дасягнулі той мэты й дагэтуль кáты нашага народу, як яны не стараліся. Як не стараўся й новы Мураўёў — Лукашэнка. А Беларусы — усё яшчэ жывыя. І Беларусь жыве. І будзе жыць, бо мы працягваем змагацца, дзе б мы не былі. Бо яшчэ гучыць наша мова, гучаць нашыя словы і гучаць яны так: Мы ўсё памятаем. Мы не здамося. І няхай ведае Мураўёў — Лукашэнка, што мы не саступім, што мы не адмовімся ад мэтаў сваіх. А гэта: свабода для усіх палітвязняў без выключэння; свабода для ўсіх беларусаў і беларусак ад дыктатуры, рэпрэсій і гвалту; свабода для ўсёй Беларусі — ад Лукашэнкі і ад «рускамірскага» панавання. І няхай ведае ягонае атачэнне, што ніякіх дамоваў без гэтых умоваў не будзе. Як і не будзе ніякіх дамоваў з самім Лукашэнкам. Беларусы дамовяцца з беларусамі. Беларусы дамовяцца з цывілізаваным светам. Дамаўляцца ж з Лукашэнкам і «рускім светам» нам няма пра што. Рэжым Лукашэнкі будзе выціснуты з Беларусі, бо мы не спынім наш ціск. Бо мы не маем права яго спыніць, калі хочам, каб ахвяры нашых Дзядоў, нашых сучаснікаў і нашыя ахвяры былі дарэмнымі. Мне было 15 гадоў, калі мой бацька напэўна ўпершыню прыняў удзел у масавым мітынгу беларускіх дэмакратычных сілаў. Ён пайшоў у Курапаты на мітынг у 1988 годзе. І тады... Тады былі яго «першыя ўдары дубінкай», якія ён атрымаў, слезатачывы газ. Памятаю, як ён распавядаў пра тое, як гэта было. З часам гэта стала часткай гісторыі маёй сям'і. Мінула 35 гадоў, а гэты расповед дагэтуль у памяці. І сёння я сярод сыноў і дачок нашых бацькоў разам змагаюся за праўду і свабоду для нашай Радзімы. Таксама памятаю, як у маёй бабулі і дзядулі на Дзяды старэйшы мужчына ў сям'і падыходзіў да акна, грукаў у яго, потым падыходзяў да дзвярэй, адчыняў іх і запрашаў продкаў прайсці за стол. Гэта была даўняя традыцыя ў нашым родзе, якая прайшла праз стагоддзі і праз час дайшла і да маёй сям'і. Вельмі важна памятаць гісторыі сям'і і роду. Гісторыі са старажытнасці, гісторыю традыцый і барацьбы кожнай сям'і. Гэтак жа будуць памятаць усіх нас і нашыя дзеці і ўнукі і ганарыцца тым, што мы робім сёння. Што мы робім для сябе і для іх. І яны будуць ганарыцца ўсімі вамі, тымі, хто змагаецца, тымі хто сёння вымушаны знаходзіцца ў турмах, хто пакутуе, хто прынёс сваё жыццё на алтар свабоды. Імі будуць ганарыцца. І беларусы будуць памятаць ахвяраў рэпрэсій лукашызму канца ХХ-пачатку XXI стагоддзя. Беларусы не забудуцца, як не забыліся пра Курапаты. І сённяшняе наша змаганне будуць памятаць пакаленні беларусаў. Жыве Беларусь! Варшава, 1 лістапада 2023 года Дзяды

Народнае антыкрызіснае ўпраўленне і Музей Вольнай Беларусі арганізавалі мерапрыемства ў межах міжнароднай акцыі памяці «Ноч паэтаў». У Музеі Вольнай Беларусі адбылася літаратурна-тэатральная імпрэза ад Купалаўцаў, на якой яны прачыталі вершы расстраляных паэтаў, і прайшла лекцыя гісторыка Алеся Смаленчука «Беларусь (не)расстраляная». У сваім выступленні на мерапрыемстве кіраўнік НАУ Павел Латушка адзначыў: «Сёння мы бачым, што рэжым Лукашэнкі нішчыць нацыянальную культуру Беларусі і беларусаў. Ён знішчае самасвядомасць беларускага народу. Мы памятаем трагічныя старонкі нашай гісторыі і не дазволім іх забыць, як не дазволім, каб таталітарная сістэма апанавала нашую родную Бацькаўшчыну». Ноч з 29 на 30 кастрычніка 1937 года — трагічная дата беларускай гісторыі. Сёння мы называем яе «Ноччу паэтаў» і аддаем даніну памяці выбітным суайчыннікам, нявінна знішчаным савецкімі ўладамі. Поўная версія звароту Паўла Латушкі з нагоды гадавіны Ночы расстраляных паэтаў (апублікавана на youtube-канале НАУ 29.10. 2023) Мы змагаемся, каб тая ноч не паўтарылася Болей за сто чалавек. Чорная ноч беларускай гісторыі. У ноч з 29 на 30 кастрычніка 1937 года карнікамі НКУС адбылося масавае забойства выбітных беларускіх дзеячоў культуры і навукі. 86 гадоў таму Беларусь пазбавілася найбольш таленавітых беларускіх творцаў. Па надуманых падставах яны былі затрыманыя, змешчаныя ў турмы, а пазней — растраляныя. Па фармальных абвінавачваннях у падпольнай антысавецкай дзейнасці, без доказаў і фактаў здзяйснення рэальных злачынстваў, людзі сталі ворагамі дзяржавы, за што былі вымушаныя аддаць свае жыцці. З таго часу беларусы ва ўсім свеце ўзгадваюць адну з самых трагічных дат у сваёй гісторыі – Ноч расстраляных паэтаў. Сёння нярэдка можна пачуць, што гісторыя цыклічная, што гістарычныя падзеі зноў паўтараюцца праз пэўныя прамежкі часу. Пасля ночы расстраляных паэтаў прайшло 86 гадоў. І сёння мы бачым, як злачынны рэжым Лукашэнкі таксама спрабуе забіць беларускую культуру: перапісвае падручнікі гісторыі, забараняе нацыянальныя сімвалы з тысячагадовай гісторыяй, выкараняе выкарыстанне беларускай мовы. Нацыянальны вокліч «Жыве Беларусь!» прызнаны ў Беларусі нацысцкім, а ў зняволенні цяпер знаходзіцца больш за 140 дзеячоў культуры. На жаль, і сёння сярод дзеячоў культуры ёсць ахвяры, якія загінулі ў няволі. Як 86 гадоў таму, так і сёння прарасійская ўлада спрабуе зрабіць замах на беларускую культуру. Тысячы беларусаў, абвінавачаных па крымінальных справах за іншадумства, прайшлі турму на вуліцы Валадарскага ў знакамітым Пішчалаўскім замку. 86 гадоў таму ахвяры ночы растраляных паэтаў праходзілі па тых жа калідорах Пішчалаўскага замка. Сёння разам з супрацоўнікамі іншых карных ўстаноў людзей затрымліваюць супрацоўнікі беларускага камітэта дзяржбяспекі. 86 гадоў таму — ахвяр чорнай ночы затрымлівалі супрацоўнікі ўпраўлення дзяржбяспекі НКУС БССР. 86 гадоў таму галоўнымі ворагамі народа сталі дзеячы культуры. І сёння для рэжыму Лукашэнкі дзеячы культуры з’яўляюцца ворагамі. У ноч з 29 па 30 кастрычніка 1937 года Беларусь згубіла сотні ненапісаных вершаў, песень, якія сёння маглі б лічыцца народнымі, твораў культуры, якія маглі б рабіць нашу краіну вядомай на ўвесь свет, дзязясткі вынаходніцтваў, якія маглі б зрабіць нашае сённяшняе жыццё лепшым. У 1937 годзе мы згубілі тое, чаго сёння не хапае беларускай культуры. На жаль, ахвяраў ночы растраляных паэтаў вярнуць немагчыма. Немагчыма вярнуць і тых, каго забівалі начамі жніўня 2020-га. Але магчыма змяніць тое, што будзе ў нашай будучыні, у нашым далейшым жыцці і жыцці нашых нашчадкаў. Менавіта сёння мы можам забяспечыць незалежную Беларусь заўтра з багатай нацыянальнай культурай, з нацыянальным тэатрам і кіно, музыкай і мастацтвам. Са сваім, а не з чужым. Таму сёння мы змагаемся за тое, каб крывавая ноч беларускай культуры і навукі больш ніколі не паўтарылася. Мы павінны вучыцца на гістарычных памылках і памятаць аб нацыянальных трагедыях. Гэта варта рабіць у першую чаргу для таго, каб злачынствы ніколі не паўтарыліся. Таму сёння асабліва важна разумець, што рэжым Лукашэнкі рухаецца ў бок такога ж тэрору, што сёння з-за прагі ўлады дыктатара працягваюць гінуць людзі. А гэта значыць, што мы, беларусы, павінны зрабіць усё, каб спыніць гэтыя злачынствы. Гістарычныя падзеі сапраўды могуць паўтарацца. Але толькі людзі ў стане паўплываць на іх і толькі людзі могуць іх спыніць. Так, галасы дзеячоў культуры і навукі ў Беларусі з кожным днём становяцца цішэйшымі, але знішчыць яе ў ворагаў беларускасці ніколі не атрымаецца. Сёння беларуская культура і навука развіваецца за мяжой, ладзяцца культурныя імпрэзы і навуковыя канферэнцыі, адбываюцца гастролі беларускіх тэатраў, працягваецца праца беларускіх выдавецтваў. Беларускую культуру ніколі не атрымаецца знішчыць. Беларускасць пераможа, а рэжым паняссе сваю гістарычную і юрыдычную адказнасць за злачынствы супраць беларусаў. І мы не спынімся, пакуль не дасягнем гістарычных зменаў. Сёння мы згадваем закатаванных злачынцамі прадстаўнікоў беларускай культуры і навукі. Людзей, якія былі забітыя карнікамі НКВД за тое, што былі беларусамі, што працавалі на карысць беларускай нацыі. Мы памятаем трагічныя старонкі нашай гісторыі і не дазволім іх забыць, як не дазволім каб таталітарная сістэма панавала на нашай роднай Бацькаўшчыны.

Павел Паўлавіч Латушка: Намеснік кіраўніка Аб'яднанага Пераходнага Кабінета Беларусі, кіраўнік Народнага антыкрызіснага ўпраўлення, Пасол Памятаю, калі быў студэнтам 5 курса юрыдычнага факультэта БДУ, мы з двума сябрамі-аднакурснікамі, сядзелі ў аўтамабілі і разважалі, куды пойдзем пасля сканчэння ўніверсітэта. Адзін сказаў, што будзе адвакатам, іншы вырашыў пайсці ў юрыдычную фірму. Пазней яны сталі даволі паспяховымі адвакатамі, змаглі пабудаваць сабе кар’еру ў юрыдычнай сферы. На той сустрэчы з сябрамі я сказаў, што пайду на дзяржаўную службу і гэта будзе МЗС. Тады дзяржаўная сістэма Беларусі знаходзілася ў працэсе станаўлення, мы жылі ў маладой незалежнай дзяржаве. У маёй сям’і бацька заўсёды выхоўваў мяне на каштоўнасцях разумення нашай гісторыі і культуры. І дзяржаўнасць Беларусі для мяне была гістарычнай справай, справай жыцця, тым, на што варта сябе ахвяраваць. Яшчэ памятаю сваю сустрэчу ў МЗС з міністрам Уладзімірам Сянько. Тады я працаваў начальнікам юрыдычнага аддзела ў адной з фірм і меў добры на той час заробак — 1000 даляраў, вялікія грошы на 1995 год. У таксоўцы вырашыў параіцца з кіроўцам аўтамабіля – як вы лічыце, ці варта мне ісці на дзяржаўную службу ці лепей застацца на пасадзе з добрым зарабокам. Адказ быў відавочнымм – канешне заставайцеся з заробкам. Менавіта ў той момант зразумеў, што хачу быць супрацоўнікам МЗС, бо ёсць рэчы, якія значна важнейшыя за добры заробак. З таго моманту прайшло шмат гадоў. Цяпер Беларусь знаходзіцца перад выклікам — выклікам захавання дзяржаўнасці. Дзень, калі гэтыя перамены адбудуцца, наступіць. Старая і неэфектыўная сістэма дзяржкіравання, якая гадамі выбудоўвалася выключна з мэтай захавання ўлады адным чалавекам, зменіцца на сістэму з прынцыпова іншымі каштоўнасцямі, мэтай якой будзе эфектыўная работа ў інтарэсах Беларусі і беларускага грамадства. Для Аб’яднанага Пераходнага Каібента, каманды Народнага антыкрызіснага ўпраўлення, як і для іншых прадстаўнікоў дэмакратычных сіл Беларусі асабліва важна быць падрыхтаванымі да гэтага моманту. Давайце зазірнем у будучыню і паразважаем пра тое, як могуць адбывацца гэтыя перамены. Сёння ў сферы дзяржкіравання задзейнічана больш за 100 тысяч чалавек. Мы неаднаразова казалі, што не ўсе яны павінны падвергнуцца люстрацыі. Калі чыноўнік не здзяйсняў злачынстваў, калі не запэцкаў сябе рэпрэсіямі або катаваннямі, фальсіфікацыяй выбараў ці пераследам палітычных апанентаў, такі чалавек можа застацца на дзяржаўнай службе. Аднак ёсць катэгорыя чыноўнікаў, якія такія злачынствы здзяйснялі. Для іх працяг кар'еры ў дзяржкіраванні будзе немагчымым – яны непазбежна павінны будуць панесці адказнасць за злачынствы ў адпаведнасці з законам. Такія персоны не змогуць працаваць у сістэме дзяржаўнага кіравання Новай Беларусі. На месца людзей, якія не змогуць працягнуць працу ў сістэме дзяржаўнага кіравання, прыйдуць новыя кадры. Для нашай краіны, для беларускага грамадства важна, каб гэтыя людзі былі іншымі па сваёй ментальнасці, па сваім стаўленні да грамадства, да праблем кожнага чалавека. Будучыя дзяржупраўленцы павінны будуць разумець, што яны працуюць на карысць беларусаў, а не на патрэбы дыктатара. Новай Беларусі будуць патрэбныя амбіцыйныя, прафесійныя і ініцыятыўныя дзяржкіраўнікі — і гэта тыя якасці, якія сёння топча цяперашні рэжым. Самае галоўнае, гэта павінны быць людзі, якія выконваюць закон і працуюць на карысць грамадству. Як зрабіць так, каб на дзяржаўнай службе новай Беларусі працавалі менавіта такія прафесіяналы? Да гэтага трэба падрыхтавацца задоўга да наступлення пераменаў. Таму сёння дэмакратычнымі сіламі Беларусі рэалізуецца праграма «Кадравы рэзерв для Новай Беларусі». Праект рыхтуе прафесіяналаў у сферы дзяржаўнага кіравання ў будучай Новай Беларусі. У рамках праграмы адбываецца падбор і прафесійная падрыхтоўка кадраў, якія ў далейшым прымуць удзел у рэалізацыі рэформаў на ключавых пасадах у сферы дзяржаўнага і мясцовага кіравання цягам пераходнага перыяду. Да праграмы могуць далучыцца і дзейныя чыноўнікі. Бо мы аддаём сабе справаздачу, што далёка не ўсе людзі, якія цяпер працуюць у дзяржапараце, былі датычныя да злачынстваў, і далёка не ўсе дзейныя чыноўнікі падзяляюць палітыку, якую сёння праводзіць Лукашэнка. Многія прадстаўнікі дзяржаўнага апарату таксама хочуць жыць не ў рэгіёне Расіі, а ў незалежнай Беларусі, дзе няма месца палітычным рэпрэсіям і пераследу іншадумцаў, у краіне, якая развіваецца і з кожным годам станавіцца лепей, дзе паляпшаецца не дабрабыт дыктатара, а жыццё кожнага чалавека. Для людзей, якія падзяляюць такія каштоўнасці, якія па сваёй службе не здзяйснялі злачынстваў, адкрытая дарога ў Новую Беларусь. Каб працягнуць сваю працу ў Новай Беларусі, такія людзі сёння не абавязаныя звальняцца. Але выбар трэба рабіць ужо цяпер. І кадравы рэзерв дае такую магчымасць. Перамены непазбежныя. Яны могуць наступіць раптоўна і патрабаваць імгненнай рэакцыі. Таму мы працуем кожны дзень, каб наблізіць гэты момант. І мы абавязаны падрыхтавацца да гэтага моманту. Калі наступіць момант змены ўлады, мы з першага дня будзем працаваць над зменамі, у нас не будзе часу на разварушванне і пошук шляхоў рашэнняў для будаўніцтва новай свабоднай і дэмакратычнай Беларусі. Сістэма дзяржаўнага кіравання займае ключавое месца ў падтрымцы стабільнасці ў перыяд перамен. Укараненне новых ідэалаў, эфектыўных метадаў кіравання і прагрэсіўных падыходаў да вырашэння праблем забяспечыць паспяховае развіццё нашай краіны ў будучыні.

Павел Латушка ў інтэрв'ю для чэшскага партала Seznam Zprávy Неафіцыйны пераклад з чэшскай мовы «Пуцін і яго васал Лукашэнка хочуць жыць у іншым свеце. У свеце без свабоды і стандартаў правоў чалавека», — кажа Павел Латушка, міністр ва ўрадзе Святланы Ціханоўскай у выгнанні, які на радзіме быў асуджаны да 18 гадоў пазбаўлення волі. «Мы шукаем партнёраў у Еўропе і ў свеце. У нас іх шмат, але ў асноўным для поціскаў рук і фатаграфій, на гэтым усё і заканчваецца. Потым у нас ёсць саюзнікі, якія гатовы нас падтрымаць, і яны гэта робяць. Але мы шукаем актыўных саюзнікаў», — сказаў у інтэрв'ю парталу «Seznam Zpravу» Павел Латушка, міністр у беларускім урадзе Святланы Ціханоўскай у выгнанні. Менавіта таму, апроч выступу на «Форуме 2000», Латушка правёў шэраг сустрэч з чэшскімі чыноўнікамі, звяртаючыся да іх па актыўную падтрымку. У прыватнасці, ён звярнуўся за падтрымкай беларусам, якія пражываюць у Чэхіі, якім улады дыктатара Аляксандра Лукашэнкі не падаўжаюць пашпарты. Калі б яны вярнуліся на радзіму, шмат каму з іх пагражала б турэмнае зняволенне. «На жаль, адзінай краінай, якая мае выразную стратэгію ў дачыненні да рэжыму Лукашэнкі, з'яўляецца Расія. Ні ў Бруселі, ні дзе-небудзь яшчэ ў свеце ніхто гэтага не робіць», — кажа Латушка, сцвярджаючы, што свет забывае ягоную краіну, а беларуская нацыя паступова знікае пад уплывам Расіі. Спачатку задам актуальнае пытанне: што Вы думаеце пра вынікі выбараў у Польшчы? Большасць галасоў, верагодна, атрымае апазіцыя, ці зменіцца нешта ў адносінах паміж Польшчай і Беларуссю ці Польшчай і беларускай апазіцыяй? На гэтае пытанне цяжка адказаць, Вы пытаецеся ў мяне як члена беларускага ўрада ў выгнанні, і таму я наўрад ці магу каментаваць унутраную палітыку іншай краіны. Тым не менш, 300 000 беларусаў вырашылi жыць у Польшчы, таму польскія ўлады і польскае грамадства прыязна ставяцца да беларусаў. Польшча — краіна нумар адзін для беларусаў, якія шукаюць прыстанішча. У нас добрыя і канструктыўныя адносіны з цяперашнім польскім урадам, і я ўпэўнены, што такія ж адносіны будуць і з апазіцыяй, бо Беларусь і падтрымка яе дэмакратызацыі не з'яўляюцца ў Польшчы прадметам абмеркавання. Я б хутчэй згадаў пытанне аб рэферэндуме па пытанні аб мяжы паміж Польшчай і Беларуссю і зносе сцяны паміж дзвюма краінамі. Вынік аказаўся несапраўдным, паколькі прагаласавала недастатковая колькасць выбаршчыкаў. Але 97% з іх прагаласавалі за тое, каб сцяна засталася. Аднак я ня думаю, што палякі прагаласавалі так з-за жадання адарвацца ад беларускага грамадства. Я ўпэўнены, што гэта рэакцыя на палітыку рэжыму Лукашэнкі, які кожны дзень правакуе канфлікты на мяжы. У будучыні гэтая сцяна знікне, я ў гэтым упэўнены. Беларусы жадаюць быць часткай Еўропы, і мы ўжо прынялі адпаведную рэзалюцыю на Кангрэсе беларускіх дэмакратычных сіл у Варшаве ў жніўні. Некалькі тыдняў таму я пісаў пра тое, што рэжым Лукашэнкі спыніў выдачу пашпартоў у амбасадах і што заяўнікі вымушаныя вярнуцца дадому. Адзін беларускі студэнт сказаў мне, што ў яго будуць праблемы, бо чэхі выдаюць студэнцкія візы на падставе пашпарта. Цяпер ён не ведае, што яму рабіць. Ці будзеце Вы абмяркоўваць гэтае пытанне з чэшскімі чыноўнікамі? Так, мы абмяркоўваем гэта з Міністэрствам замежных справаў, з кіраўніком парламента і з Міністэрствам юстыцыі. Гэта беспрэцэдэнтная сітуацыя, калі ўлады краіны вырашаюць не падтрымліваць сваіх грамадзянаў за мяжой і не даваць ім магчымасці атрымаць сапраўдныя дакументы. Гэта важна вырашыць, у нас 1,5 мільёна беларусаў за мяжой. Паўмільёна чалавек вырашылі з'ехаць пасля фальсіфікацыі выбараў і гвалту з боку рэжыму Лукашэнкі, які працягваецца да гэтага часу. Людзей арыштоўваюць кожны дзень. У нас ёсць два варыянты. Першы — пачаць выдаваць пашпарты Новай Беларусі — мы ўжо пачалі гэтую працэдуру і атрымалі станоўчую рэакцыю з Бруселя. Аднак, рашэнне аб тым, ці прызнаваць іх, застаецца за нацыянальнымі ўрадамі. Мы вядзем з імі перамовы аб гэтым, у тым ліку і з Чэхіяй. Другi варыянт — выкарыстоўваць заканадаўства тых краін, дзе пражываюць беларусы. Напрыклад, у Польшчы і Літве мы вядзем перамовы аб тым, каб гэтыя краіны выдавалі ім уласныя праязныя дакументы тэрмінам на тры гады. У Чэхіі гэта пытанне закону, а не рашэння міністэрства. Змяніць закон у кароткія тэрміны немагчыма, сітуацыя крытычная. Таму мы звяртаемся да ўрада Чэхіі. У краіне пражывае каля 10 000 беларусаў, з якіх 3000 будуць вырашаць гэтую праблему. Вы, Чэхія, з'яўляецеся сімвалам барацьбы за свабоду, і ваша падтрымка вельмі важная для нас. У сваім першым адказе Вы згадалі аб сцяне на мяжы з Польшчай. Некалькі дзён таму я паглядзеў новы фільм Агнешкі Холанд, у якім адлюстраваны гуманітарны крызіс у гэтай краіне. Якая сітуацыя там зараз? Яна па-ранейшаму драматычная, гуманітарная праблема працягваецца. Але важна зразумець, хто стварыў гэты крызіс. Ініцыятары — Аляксандр Лукашэнка і Уладзімір Пуцін. Яны справакавалі гэтую сітуацыю на мяжы па дзвюх прычынах. Лукашэнка хоча, каб яго прызналі прэзідэнтам, таму ён цісне на Еўрапейскі саюз. Ён таксама хоча, каб Захад спыніў санкцыі супраць ягонага рэжыму. Літва ўжо перадала гэтую справу ў міжнародны суд ААН у Нью-Йорку. Як Вы ацэньваеце прапанаванае Лукашэнкам трохбаковае супрацоўніцтва паміж Расiяй, Беларуссю і Паўночнай Карэяй? Ці можа гэтая група краін змяніць сітуацыю? Шмат гадоў таму былы кіраўнік амерыканскай дыпламатыі Кандаліза Райс казала аб «восі зла». Цяпер мы бачым новую вось зла: Пхеньян, Тэгеран, Масква і — мне цяжка гэта казаць — Мінск. Лукашэнка і Пуцін жадаюць жыць у іншым свеце, без стандартаў правоў чалавека. Учора (інтэрв'ю было дадзена 16.10.2023 — рэд.) былы прэс-сакратар Лукашэнкі, зараз галоўны рэдактар найбуйнейшай газеты Беларусі, выступіў у першай праграме беларускага тэлебачання. Ён заявіў, што ўсе людзі, якія гавораць аб правах чалавека ў Беларусі, з'яўляюцца ворагамі дзяржавы. Гэта іх цывілізацыя: без правоў чалавека і без свабоды. Яны супрацоўнічаюць, каб выжыць. Яны не сябры, але маюць агульныя інтарэсы. Пхеньян ніколі б не выжыў без Расіі, а Расіі зараз патрэбна зброя з Паўночнай Карэі. А Лукашэнку зразумела, што перамога Украіны ў вайне будзе азначаць для яго канец. Давайце паглядзім на вашыя адносіны з Украінай. Выглядае, што прэзідэнт Уладзімір Зяленскі трымае дзверы адчыненымі для Лукашэнкі, ён пакуль не прызнаў урад Святланы Ціханоўскай. Што Вы можаце сказаць на гэты конт? У мяне было некалькі канфідэнцыйных сустрэч з украінскімі афіцыйнымі асобамі на гэтую тэму. Калі недзе ідзе вайна, урад заўсёды ў першую чаргу клапоціцца пра свае інтарэсы і інтарэсы свайго народа. Як дыпламат, я разумею Зяленскага. Я не магу пацвердзіць, што ўкраінцы вядуць перамовы з Лукашэнкам, яны яго афіцыйна не прызнаюць. Нават краіны Еўрасаюза не прызнаюць Ціханаўскую і наш урад. Дык чаму мы павінны крытыкаваць Украіну за гэта? Пасля кароткачасовага паўстання вагнераўцаў у Расіі частка іх войскаў была накіравана ў Беларусь. Гэта неяк паўплывала на сытуацыю ў вашай краіне? Лукашэнка вырашыў падтрымаць Пуціна ў рашаючы момант. У той момант, калі Прыгожын рушыў на Масквы, ён зразумеў, што яны з Пуціным у адной лодцы і могуць загінуць разам. Таму ён вырашыў выратавацца сябе. Памылку ён здзейсніў толькі потым – стаў публічна заяўляць, што менавіта яму ўдалося вырашыць вялізную праблему для Расіі і Пуціна. А Пуцін ніколі яму гэтага не даруе і не забудзе. Менавіта з гэтай прычыны яны на месяц спынілі зносіны, Пуцін перастаў даваць Лукашэнку грошы і падтрымліваць яго Сёння ў нас у Беларусі 500-1000 вагнераўцаў, і Лукашэнка сцвярджаў, што Вагнер жывы, жыў і будзе жыць. Ну, вы ведаеце, чым гэта абярнулася. Лукашэнка думаў, што Пуцін дасць яму грошай на вагнераўцаў, але ён нічога не атрымаў. Некалькі дзён таму ўкраінскія спецслужбы заявілі, што Расiя можа весці вайну як мінімум да 2025 г. Колькі пратрымаецца Лукашэнка, рэжым якога знаходзіцца пад санкцыямі? Нядаўна адзін журналіст спытаў мяне аб нашай матывацыі, як доўга яна пратрымаецца. Я адказаў, што я асуджаны на 18 год, таму ў мяне матывацыя на 18 год. Пажартаваў, вядома. Лукашэнка пачаў масавыя рэпрэсіі ў 2020 годзе, у 2021 годзе скралі грамадзянскі самалёт Ryanair, у тым жа годзе ён пачаў міграцыйную вайну супраць Еўрасаюза. У 2022 годзе ён аддаў нашу тэрыторыю Расіі для яе агрэсіі супраць Украіны, у 2023 годзе ў Беларусі знаходзяцца вагнераўцы і ядзерная зброя. Чаго мы чакаем? Пытанне не толькі да беларусаў, але і да чэхаў, палякаў, літоўцаў і іншых, што мы можам зрабіць. Мы будзем падтрымліваць Украіну, як можам, там гінуць беларусы, якія ваююць супраць Расіі. Падтрымліваючы Украіну, мы падтрымліваем і сябе. Перамога Украіны – гэта адна з умоў нашай перамогі. Мы не хочам быць балконам Расіі і заставацца ў сферы яе інтарэсаў. Мы хочам быць часткай еўрапейскай супольнасці, таму наша мэта — сяброўства ў Еўрапейскім саюзе. Не заўтра і не паслязаўтра, але гэта нашая стратэгічная мэта.

Час дзейнічаць! Дзеянне — гэта тое, што мы робім кожнага дня, не спыняючыся ўжо 3 гады ні на выходныя, ні на святы. Сёння Народнаму антыкрызіснаму ўпраўленню 3 гады. Так, гэта даўжэй, чым мы планавалі ў самым пачатку шляху. Але мы ведаем, за што мы – усе мы, беларусы, – змагаемся, дзеля чаго мы сталі на гэты шлях і хочам нагадаць пра гэта ўсім – і тым, хто стаміўся, і тым, хто не здаўся і працягвае барацьбу. За Беларусь як нацыянальную дзяржаву За свабоду і незалежнасць За еўрапейскі выбар і адкрытасць цывілізаванаму свету За парламенцкую рэспубліку і самакіраванне За дзяржаву як сэрвіс для народа За дэмакратыю і развітую грамадзянскую супольнасць За празрыстае кіраванне дзяржавай За вяршэнства права За незалежную судовую сістэму За раўнапраўе і недапушчальнасць дыскрымінацыі За свабоду слова, выбару, думкі, сумлення і сходаў За праўду, сумленнасць і справядлівасць За павагу чалавечай годнасці За нашу родную беларускую мову як дзяржаўную За нацыянальную культуру, гісторыю і сімвалы За рынкавую эканоміку За недатыкальнасць прыватнай уласнасці Што б не спрабавалі казаць прапагандысты – у нас, беларусаў, ёсць бачанне будучыні, бачанне Новай Беларусі, і яно акрэслена вышэй. Мы ведаем, у якой краіне мы хочам жыць. Якую дзяржаву хочам пабудаваць. Мы ведаем, дзеля чаго мы павінны перамагчы. Сёння НАУ 3 гады. Так, гэта даўжэй, чым мы планавалі ў самым пачатку шляху. Але мы дакладна ведаем, што мы ідзем у правільным кірунку. А значыць – мы на 3 гады бліжэй да мэты. На 3 гады бліжэй да Новай Беларусі. Мы не здадзімся. Мы не спынімся. Мы дойдзем. Жыве Беларусь!

Павел Паўлавіч Латушка: Намеснік кіраўніка Аб'яднанага Пераходнага Кабінета Беларусі, кіраўнік Народнага антыкрызіснага ўпраўлення, Пасол Суд Еўрапейскага саюза не задаволіў пазоў і не зняў санкцыі з ААТ «Мінскі аўтамабільны завод» і ААТ «БЕЛАЗ». Раней, у лютым гэтага года, такая адмова была на адрас «Белаэранавігацыі». Здавалася б, ну адмовіў і адмовіў, нічога страшнага, санкцыі захоўваюцца і будуць і далей «рабіць нас мацней», тым больш, што менавіта так і пераконвае ўсіх Лукашэнка. Але нешта пайшло не так, а менавіта: гендырэктар МАЗ Валерый Іванковіч і гендырэктар БЕЛАЗ Сяргей Нікіфаровіч, ігнаруючы бравады Лукашэнкі, просяць суд Еўрапейскага саюза адмяніць санкцыі, накладзеныя на іх прадпрыемствы; кіраўнікі МАЗ і БЕЛАЗ Іванковіч і Нікіфаровіч прызнаюць і афіцыйна фіксуюць у пазове, што ў Беларусі рэжым, а Рада ЕС няправільна ацаніла факты адносна таго, што яны фінансуюць і падтрымліваюць рэжым. І прыводзяць довады, што яны не падтрымліваюць і не фінансуюць рэжым Лукашэнкі; кіраўніцтва МАЗ і БЕЛАЗ пацвердзіла парушэнне правоў грамадзян у Беларусі і ў Еўрапейскім судзе фіксуюць гэта наступным аргументам, што яны вымушаныя плаціць дывідэнды дзяржаве, але яны не нясуць адказнасці за тое, як у далейшым выкарыстоўваюцца гэтыя сродкі — нават калі на парушэнне правоў грамадзян. Г. зн. кіраўніцтва МАЗ і БЕЛАЗ ужо спрабуе даказаць сваю недатычнасць да рэжыму, але пакуль робіць гэта за межамі Беларусі — у Еўропе. Таксама варта адзначыць, што кіраўніцтва МАЗ і БЕЛАЗ заявіла ў пазове, што было парушана іх права на абарону і прынцып эфектыўнай судовай абароны. Права на абарону? Успомнілі пра сваё права на абарону, калі звярнуліся да Еўрапейскага правасуддзя, але чамусьці забыліся аб праве на абарону работнікаў прадпрыемстваў, калі іх запалохвалі, пагражалі і звальнялі, сачылі і спрыялі іх затрыманням і адміністрацыйным штрафам. Звольненых і рэпрэсаваных сотні на кожным з прадпрыемстваў. Цалкам натуральна, што суд ЕС пакінуў у сіле санкцыйныя рашэнні Савета ЕС, адмены якіх дамагаліся гендырэктары двух прадпрыемстваў, і абодва пазовы адхіліў, абавязаўшы МАЗ і БЕЛАЗ аплаціць усе судовыя выдаткі. Супрацоўніцтва з гэтымі прадпрыемствамі для еўрапейскіх кампаній застанецца пад забаронай, а актывы замарожаныя. І факты даказвання недатычнасці да рэжыму, а фактычна адмова ад Лукашэнкі, што прад'яўляюцца за межамі Беларусі — гэта правільны шлях. Толькі каб быць пачутымі і прынятымі — лепш рабіць канкрэтныя крокі для адхілення Лукашэнкі ад улады і не ўцягвацца ў яго злачынныя схемы. Як думаеце, спадары Іванковіч і Нікіфаровіч?

Экспертная група НАУ адказная за эканамічны ціск (эканамічныя пытанні) Што лепш для Беларусі — зняць санкцыі з рэжыму Лукашэнкі ці зняць самога Лукашэнку? Давайце зафіксуем гэтае пытанне. Мы дамо свой адказ у канцы відэа, а вашых адказаў будзем чакаць у каментарах, калі для вас гэта бяспечна. А пакуль давайце разбяром саму сутнасць санкцый, іх асноўныя задачы, эфект і, вядома ж, іх крытыку. 1. Што такое санкцыі і навошта яны патрэбныя? Санкцыі з'яўляюцца інструментам адказнасці за дзеянні, якія груба парушаюць міжнароднае права, уключаючы парушэнні правоў чалавека, спрыянне ваеннай агрэсіі і іншыя супрацьпраўныя дзеянні. Санкцыі пазбаўляюць рэжым рэсурсаў (замежнай валюты, інвестыцый). Санкцыі спрыяюць разбалансіроўцы сістэмы, хутчэй набліжаюць, а не аддаляюць яе калапс. Эканамічныя санкцыі супраць атачэння Лукашэнкі, бізнэсаў вакол яго, прымушаюць гэтых людзей задумацца, а ці патрэбны ім гэты рэжым, які прыносіць больш страт, чым даходаў. Такім чынам, санкцыі спрыяюць і «расколу» так званых эліт. Акрамя таго, пад уздзеяннем санкцый дыктатарскія рэжымы могуць ісці на саступкі. Самы нядаўні прыклад — Венесуэла, дзе літаральна днямі Нікалас Мадура пагадзіўся на выпуск палітвязняў і правядзенне дэмакратычных выбараў з удзелам апанентаў з дэмакратычнага лагера. Так, санкцыі гэта не панацэя, але гэта эфектыўная мера, каб прымусіць парушальнікаў міжнароднага права адмовіцца ад пашырэння сваіх злачынных задум. Крытыкі любяць казаць, што санкцыі не зрынаюць рэжымы. Але выбудаваныя правільна і эфектыўна, яны ствараюць умовы для ліквідацыі гэтых самых рэжымаў. Санкцыі — гэта той рэсурс, які ёсць сёння для таго, каб дэмакратычныя сілы і нашы партнёры маглі размаўляць з рэжымам з моцнай пазіцыі. Мы павінны назапашваць гэты рэсурс і сілу і ў пэўны момант гэта спрацуе. 2. Санкцыі і беларусы — наша пазіцыя. Мы кажам, што трэба падзяляць людзей, беларусаў, якія ў большасці супраць вайны, супраць Лукашэнкі і дыктатарскі рэжым. І да нас нашы заходнія партнёры ў гэтым пытанні ў цэлым прыслухоўваюцца. У дачыненні да беларусаў цяпер няма тых захадаў, якія ўведзены супраць грамадзян Расіі, у якіх нядаўна нават пачалі канфіскоўваць аўто на расійскіх нумарах. Мы пастаянна адвакатуем інтарэсы беларускіх грамадзян і стараемся пазбегнуць дыскрымінацыйных мер у дачыненні да беларусаў і беларусак па ўсім свеце. 3. Як уладкавана архітэктура санкцый? Архітэктура санкцый у дачыненні да Беларусі, нягледзячы на тое, што ўжываюцца нават сектаральныя санкцыі, усё роўна ўладкаваная так, каб у меншай ступені яна ўплывала на людзей. І гэта звязана з тым, як уладкаваная беларуская эканоміка пры існуючым рэжыме, які па сутнасці валодае і ўзбагачаецца за кошт самых даходных сектараў. Менавіта таму мы можам казаць, што санкцыі ў першую чаргу і накіраваныя супраць «кашалькоў» рэжыму, сыравіннага экспарту, кантраляванага дыктатарам, а таксама імпарту тавараў і тэхналогій ваеннага і падвойнага прызначэння, таксама часта кантраляванае непасрэдна яго мафіёзным кланам. 4. Што кажуць крытыкі? Праціўнікі санкцый, аднак, часта кажуць, што санкцыі наадварот б'юць менавіта па грамадзянах. Напрыклад, кажуць яны, на прылаўках зніклі многія замежныя лекі. Лекі ў беларускіх аптэках знікаюць не праз санкцыі. У дачыненні да лекаў, медабсталявання, харчавання наогул ніякіх санкцый не было і няма. Справа ў тым, што многія заходнія кампаніі па ўласнай ініцыятыве адмаўляюцца ад супрацоўніцтва з таксічнымі контрагентамі з Беларусі. І ў тым, што адбываюцца падобныя кейсы вінаватыя зусім не санкцыі, а рэжым, які пераносіць цяжар праблем на грамадзян. Кампаніі сыходзяць не ад беларусаў, а ад Лукашэнкі. Без яго міжнародны фарм-бізнэс, наадварот, значна больш актыўна прыходзіў бы на беларускі рынак. Другі важны аспект з лекамі заключаецца ў тым, што ў Беларусі існуе вельмі цэнтралізаваная і практычна манапалізаваная сістэма закупак імпартных лекаў. Калі б беларускі фармацэўтычны рынак быў больш канкурэнтным, як, напрыклад, харчовы, праблем з лекамі было б менш. Каб хутка зарабіць, прадпрымальнікі прывозілі б у Беларусь неабходныя лекі, як прывозяць замежныя чыпсы ці крэветкі. Але паколькі сям'я і набліжаныя дыктатара практычна цалкам манапалізавалі фармацэўтычны рынак, то праблемы будуць заставацца. І санкцыі тут не прычым. Таксама санкцыі не прычым і ў пытанні вывазу беларускіх грамадзян з Ізраіля пасля тэрарыстычнага акту з боку баевікоў ХАМАС. Самалётам Белавія, напрыклад, нічога не перашкаджае здзяйсняць камерцыйныя палёты ў Турцыю ці Індыю. Тым больш санкцыйныя меры прадугледжваюць выключэнні ў экстранных выпадках гуманітарнага характару, якім дадзены выпадак і з'яўляецца. Але Лукашэнку і яго чыноўнікаў лёс і бяспека беларусаў не цікавіць, а вось маніпуляваць і падмяняць паняцці — гэта іх улюбёны метад. Такі ж прыклад можна прывесці, калі ніякіх санкцый яшчэ не было, але пачаўся кавід і беларускіх грамадзян, якія знаходзяцца ў розных краінах, трэба было тэрмінова эвакуіраваць. Аднак, Лукашэнка асабіста распарадзіўся катэгарычна не арганізоўваць эвакуацыю, а беларусам ратавацца самім. 5. Ці штурхаюць санкцыі Беларусь у Расію? Яшчэ адзін тэзіс праціўнікаў санкцый — санкцыі штурхаюць Беларусь у Расію. Яшчэ да ўвядзення якіх-небудзь санкцый, гэта зрабіў сам Лукашэнка, пагадзіўшыся на дапамогу і падтрымку Пуціна ва ўціхамірванні мірных пратэстаў 2020 года. Беларусь у Расію штурхае выключна жаданне Лукашэнкі ўтрымлівацца ва ўладзе любымі сродкамі. Нават калі для гэтага яму трэба прадаваць сувернітэт Беларусі па кавалках Расіі, стаць суагрэсарам у вайне супраць Украіны і ператварыць Беларусь у расійскі ваенны плацдарм. Гэта значыць з такім жа поспехам можна сцвярджаць, што санкцыі можна зняць з якой-небудзь Смаленскай вобласці, каб адарваць яе ад Расіі. Але гэта папулізм, які не мае нічога агульнага з рэальнасцю. Таксама важна не забываць і пра маральны аспект. Зняць эканамічныя санкцыі з Беларусі сёння — гэта адкрыць Расіі нават не шчыліну, а велізарную дзірку для абыходу ўведзеных супраць яе санкцый. У Беларусі з Расіяй фактычна няма мяжы, затое ёсць агульная мытная прастора. У гэтых умовах беларускі ваенна-прамысловы комплекс, пераведзеная на ваенныя рэйкі эканоміка ў цэлым удзельнічае ў падтрымцы расійскай ваеннай машыны. Гэта значыць — у вайне супраць Украіны. Таму мы можам сцвярджаць, што адной з найважнейшых задач санкцый сёння з'яўляецца пазбаўленне агрэсара рэсурсаў для вядзення гэтай вайны, для кантролю над Беларуссю і набліжэнне перамогі Украіны, якая з'яўляецца важным фактарам для наступу дэмакратычных перамен і ў нашай краіне. Так што ніякія санкцыі не штурхаюць Беларусь у Расію, у Расію Беларусь штурхае Лукашэнка. Залежнасць рэжыму ад усходняга суседа пачалася не пасля ўвядзення санкцый, а пасля паразы на выбарах Лукашэнкі. Такім чынам, мы сцвярджаем, што эканамічныя, таксама як і персанальныя санкцыі неабходна ўжываць і пашыраць, неабходна гарманізаваць эканамічныя санкцыі, уведзеныя ў дачыненні да Расіі і рэжыму Лукашэнкі. Але разам з тым, яны павінны быць выбудаваныя так, каб у мінімальнай ступені адбівацца на грамадзянах нашай краіны. 6. Якія бягучыя вынікі нашай санкцыйнай працы? Дзякуючы працы каманды НАУ, Аб'яднанага Пераходнага Кабінета Беларусі, іншых прадстаўнікоў дэмакратычных сіл цягам 2020-2023 гадоў істотныя санкцыйныя абмежаванні (фінансавыя, сектаральныя, персанальныя) былі ўведзеныя ЗША і ЕС, у тым ліку асобнымі краінамі-членамі. Акрамя іх санкцыі ўвялі яшчэ 17 дзяржаў свету (Вялікабрытанія, Канада, Швейцарыя, Аўстралія, Новая Зеландыя, Японія, Паўднёвая Карэя, Украіна, Нарвегія, Ісландыя, Ліхтэнштэйн, Албанія, Сербія, Чарнагорыя, Албанія, Косава, Тайвань). Пад санкцыі трапілі практычна ўсе ключавыя экспартныя галіны эканомікі, кантраляваныя рэжымам (угнаенні, нафтаперапрацоўка, дрэваапрацоўка, тытунёвая галіна, ВПК), фінансавая сістэма, а таксама больш за 400 фізічных асоб, адказных за злачынствы. Рэжым Лукашэнкі мае сур'ёзныя цяжкасці. Расія, праз якую ідзе абыход санкцый, як паказалі апошнія нарады Лукашэнкі і ўскосна дэманструе даступная статыстыка, не кампенсуе рэжыму Лукашэнкі яго страты цалкам. У прыватнасці, агульны грузаабарот у студзені-жніўні 2023 года ў параўнанні з аналагічным перыядам 2021 года скараціўся на 40,3%. На гэтым фоне растуць запасы гатовай прадукцыі на складах: на 1 верасня гэтага года яны склалі 8,2 мільярдаў рублёў. Можа не так хутка і паспяхова як нам бы хацелася, але санкцыі працуюць. Усё часцей чыноўнікі і розныя «эксперты» кажуць пра неабходнасць скасавання санкцый, палохаючы ўсіх рознымі катастрафічнымі наступствамі: сусветным голадам, вайсковай эскалацыяй, запіхваннем Беларусі ў Расію і г.д. Напрыклад, зусім нядаўна з такой рыторыкай у палітычным блогу Оксфардскага ўніверсітэта адзначыўся «незалежны аналітык» Яўген Прэйгерман, прапагандысцкі артыкул якога мы нядаўна разбіралі. А яшчэ нейкія лічаныя месяцы таму рэжым казырыўся і распавядаў, што санкцыі не працуюць... 7. Што мы прапануем рабіць далей? Так, санкцыйныя меры не заўсёды на 100% эфектыўныя, але гэта не падстава ад іх адмаўляцца, гэта падстава надалей іх удасканальваць. Неабходна зачыняць шчыліны. Патрабуецца поўная гарманізацыя гандлёвых санкцый у дачыненні да Расіі і рэжыму Лукашэнкі. Акрамя таго, мы прапануем аддаваць перавагу не блакавальным санкцыям на ўзаемазаменныя прадпрыемствы, а больш эфектыўным сектаральным. Мы таксама выступаем за ўвядзенне квот у гандлі заходніх дзяржаў з трэцімі краінамі, каб закрыць шчыліны для абыходу сектаральных абмежаванняў праз іх. Як максімум мы прапануем цалкам забараніць транзіт падсанкцыйнай прадукцыі праз Беларусь. Таксама ў ЕС трэба падзяліць працэдуру накладання першасных і другасных санкцый, істотна спрасціўшы другую. Прыняўшы гэтыя меры, мы зможам гарантаваць, што палітыка санкцый будзе эфектыўнай і дазволіць дамагчыся максімальных страт як для рэжыму Лукашэнкі, так і для яго спонсара ў Маскве, адначасова мінімізуючы выдаткі для нашых заходніх партнёраў і беларускіх грамадзян. Напрыклад, ужо цяпер мы дамагліся мер па ўзмацненні жорсткасці экспартнага кантролю ў Літве. Цяпер літоўская мытня патрабуе дакумент-пацвярджэнне прызначэння пастаўкі ад вытворцы, а не пастаўшчыка. Такія ж прапановы мы накіравалі кампетэнтным органам Польшчы і разлічваем на іх больш хуткае прыняцце. 8. Выснова. Наша задача — ліквідаваць рэжым Лукашэнкі, а не падоўжыць яго існаванне і тым больш захаваць. Не зняць санкцыі з Лукашэнкі, а зняць самога Лукашэнку. Менавіта таму мы працягваем працу над нарошчваннем санкцыйнага ціску і блакаваннем паслаблення санкцый. Нараўне з іншай, не менш важнай працай — Міжнародным крымінальным пераследам прадстаўнікоў рэжыму і Лукашэнкі асабіста, у тым ліку праз выдачу ордэра на яго арышт Міжнародным крымінальным судом у Гаазе, і ўзмацненнем яго міжнароднай ізаляцыі. Усё гэта працуе ў тым ліку і на раскол так званых «эліт» — Лукашэнка павінен стаць занадта таксічным «актывам» нават для «сваіх». Лабісты і прыкормленыя рэжымам «эксперты» будуць сцвярджаць адваротнае — што трэба даць Лукашэнку прастору для манеўру і, магчыма, тады ён пойдзе на саступкі. Мы адказваем — прастора ў яго ёсць. Спыніць рэпрэсіі, вызваліць палітвязняў і мірна сысці, перадаўшы ўладу народу. Усе санкцыі адразу ж будуць знятыя, а замест іх Беларусь атрымае мільярды еўра ад Еўрасаюза ў рамках эканамічнага плана падтрымкі дэмакратычнай Беларусі, падрыхтаванага яшчэ ў 2021 годзе.

Народнае антыкрызіснае ўпраўленне паведамляе звесткі сілавікоў рэжыму Лукашэнкі, якія падазраюцца ва ўчыненні злачынстваў на тэрыторыі Беларусі ў 2020 годзе, «звязаных з пазбаўленнем волі чалавека, учыненых з асаблівай жорсткасцю». Дадзеныя асобы абвешчаныя ў міжнародны вышук. Іх прозвішчы і пасады на момант здзяйснення злачынстваў: Яўген Шапецька — маёр, начальнік цэнтра ізаляцыі правапарушальнікаў ГУУС Мінгарвыканкама (Акрэсціна); Глеб Дрыль — маёр, намеснік начальніка ізалятара часовага ўтрымання ГУУС Мінгарвыканкама (Акрэсціна); Дзмітрый Страбкоў — палкоўнік унутранай службы, начальнік папраўчай установы «Турма №8 г. Жодзіна»; Яўген Савіч — прапаршчык міліцыі, АМАП ГУУС Мінгарвыканкама; Юлія Сакалова — старшы лейтэнант міліцыі, АГІМ ГУУС Мінгарвыканкама; Карына Валуйская — прапаршчык міліцыі, патрульна-паставая служба міліцыі Фрунзенскага РУУС г. Мінска. Інфармацыя пра падазраваных апублікаваная дзяржаўным тэлеканалам Польшчы TVP на падставе звестак пракуратуры Польшчы. У дачыненні да вышэйзгаданых асоб выдадзены еўрапейскі ордэр на арышт. Дадзеныя асобы падазраюцца ў здзяйсненні злачынстваў, прадугледжаных часткай 3 арт. 189 Крымінальнага кодэкса Польшчы — здзяйсненне злачынства, звязанага з пазбаўленнем волі чалавека, здзейсненага з асаблівай жорсткасцю. Народнае антыкрызіснае ўпраўленне з 2020 года аказвала садзейнічанне ў зборы і перадачы матэрыялаў аб здзяйсненні як вышэйзгаданых, так і іншых злачынстваў, учыненых на тэрыторыі Беларусі прадстаўнікамі рэжыму Лукашэнкі. Каманда НАУ супрацоўнічае з трыма адвакацкімі бюро ў Польшчы і адным у Літве, а таксама праваабаронцамі ў Швейцарыі, Германіі і іншых краінах. «Нават калі вы не ведаеце канкрэтнага выканаўцу здзейсненага ў дачыненні да вас злачынства, адказнасць нясуць яго камандзіры і кіраўнікі. Абвешчаны ў вышук начальнік ЦІП ГУУС Мінгарвыканкама (Акрэсціна) Шапецька — прамое таму пацверджанне. У сувязі з гэтым каманда НАУ просіць беларусаў, якія пацярпелі ад дзеянняў сілавікоў, звяртацца да нас праз кантакты на сайце НАУ або чат-бот НАУ ў Telegram. З прыцягненнем мясцовых адвакатаў мы дапаможам скласці заявы ў органы пракуратуры незалежна ад краіны вашага пражывання. Чым больш афіцыйных заяў мы пададзім, тым вышэйшая імавернасць распачынання новых крымінальных спраў. Фіксацыя ўжытага ў дачыненні да вас гвалту ў рамках матэрыялаў крымінальнай справы з'яўляецца дадатковай гарантыяй ажыццяўлення правасуддзя і аднаўлення парушаных правоў» — пракаментаваў факт абвяшчэння сілавікоў Лукашэнкі ў міжнародны вышук намеснік кіраўніка Аб'яднанага пераходнага Кабінета, кіраўнік НАУ Павел Латушка. Абвяшчэнне ў вышук сілавікоў Лукашэнкі стала вынікам сумеснай працы НАУ, польскага адваката Томаша Вілінскага, прадстаўнікоў Кібер-Партызан, BYPOL і іншых няўрадавых арганізацый. Мы працягваем працаваць, і ўсе тыя, хто вінаваты ў масавым гвалце, учыненым на тэрыторыі Беларусі, павінны разумець, што яны будуць пераследвацца ўсё сваё жыццё.

Дзе ж тут паставіць коску? Пытанне на падумаць. А пакуль давайце абмяркуем тое, як т. зв. дзяржава спрабуе падымаць нараджальнасць у нашай краіне. Павел Паўлавіч Латушка: Намеснік кіраўніка Аб'яднанага Пераходнага Кабінета Беларусі, кіраўнік Народнага антыкрызіснага ўпраўлення, Пасол Дзе ж тут паставіць коску? Пытанне на падумаць. А пакуль давайце пагаворым пра тое, як так званая дзяржава спрабуе падымаць нараджальнасць у нашай краіне. Пачнем з таго, што за гэтае пытанне ўшчыльную ўзяліся не толькі сам дыктатар і ўсюдыісная Наталля Качанава, але і МУС, якое па існуючай інфармацыі ўжо падрыхтавала змены ў заканадаўства з мэтай увядзення адміністрацыйнай (пакуль што) адказнасці за «прапаганду ЛГБТ і чайлдфры» — да 200 базавых штрафу або каля 7,5 тысяч рублёў. На думку рэжыму, менавіта такая «прапаганда» падрывае дзіцянараджальнасць у краіне і спрыяе нарастальнаму дэмаграфічнаму крызісу. Карацей: вінаватых знайшлі, пакаранне прыдумалі. Даеш бэйбі-бум і дзяцей-пяцігодак за чатыры гады. І пажадана адразу ў поле, сяло падымаць. Ну і цяпер давайце паглядзім на рэальнасць. У 2024 годзе дапамога сем'ям, якія выхоўваюць дзяцей, скараціцца на 10,9% і складзе ўсяго 382,52 млн руб. Пры гэтым, нагадаю, раней Лукашэнка неаднаразова заяўляў, што ў сям'і павінна быць як мінімум двое-трое дзяцей. Памятаеце, як ён распавядаў, што «трэцяе дзіця — маё і ледзь-ледзь ваша»? А наогул на яго думку трэба нараджаць па 3-4-5 дзяцей. У сакавіку ж гэтага года вусаты папуліст заявіў ужо пра неабходнасць перагляду падыходу да падтрымкі шматдзетных сем'яў: «Слухайце, мы пачынаем плаціць за першае дзіця, за другое, за трэцяе. Я ўжо не кажу, што за бязладдзе. Людзі былі бяднейшыя ў свой час, жабракамі хадзілі, паесці не было чаго, апрануцца. Я ж гэта памятаю, асабліва ў вёсцы. І ніхто ім не плаціў ні за першага, ні другога, ні за трэцяга-пятага». І дадаў: «Я папрашу ўрад і губернатараў вывучыць гэтае пытанне. Трэба адыходзіць ад раздачы вось гэтых боханаў». У кастрычніку ён зноў падняў гэтае пытанне, заявіўшы, што сістэма падтрымкі шматдзетных сем'яў павінна змяніцца, але вось толькі ён сам не ведае, якая гэта будзе сістэма. Але вы нараджайце. А то абвесцім вас «чайлдфры нетрадыцыйнай арыентацыі» і будзем штрафаваць, так ці што? Такая «сістэма падтрымкі сем'яў» будзе вельмі ў духу Лукашэнкі. Што адначасова адбываецца ў Беларусі? Нязгодных з палітыкай рэжыму рэпрэсуюць, кідаюць у турмы, выціскаюць з краіны. Многія з'язджаюць самі, не жадаючы жыць у такой дзяржаве і падвяргаць сябе рызыцы. Многія праз сітуацыю ў эканоміцы, якую Лукашэнка давёў да ручкі, вымушаныя ездзіць за мяжу на заробкі. І што робіць рэжым? Робіць усё, каб ўскладніць выезд. Затрымлівае людзей проста ў момант атрымання віз у візавых цэнтрах. Аб'яўляе «дармаедамі». Так, цяпер у базу «дармаедаў» можна трапіць усяго праз 30 дзён адсутнасці ў краіне. І ўсё — 100%-ная камуналка і іншыя «радасці жыцця» траплення ў такую базу. Нагадаю, што з 2022 года таксама актыўна абмяркоўваецца пытанне пазбаўлення «дармаедаў» права на бясплатную медыцыну. І вось як быць у такіх умовах шматдзетным бацькам? У Беларусі вырасціць і паставіць на ногі нават адно дзіця — тая яшчэ задача. Але замест дапамогі дзяржавы, беларусы атрымліваюць толькі чарговыя перашкоды ў магчымасці зарабіць і ўтрымліваць сям'ю. А гэта ж не ўсе прычыны, па якіх беларусы сёння ўсё менш і менш гараць жаданнем заводзіць дзяцей. Колькі медработнікаў, ратуючыся ад рэпрэсій і банальна ад беднасці, выехала з Беларусі за апошні час? Дэфіцыт кваліфікаваных, ды і ў прынцыпе любых кадраў адчуў ужо кожны беларус, у кожнай паліклініцы і бальніцы. І што, з такім узроўнем медыцыны кагосьці можна матываваць нараджаць? Ды гэта банальна можа быць проста небяспечна для жыцця. А што адбываецца ў адукацыі? Там таксама катастрафічна не хапае прафесійных кадраў-з-за ідэалагічных кадравых чыстак ды і проста з-за смешных заробкаў. Затое хапае прапаганды, якая атручвае свядомасць дзяцей. Ну які бацька хоча для свайго дзіцяці штодзённага прамывання мазгоў замест нармальнага навучання? А вышэйшую адукацыю і чарговыя запланаваныя новаўвядзенні ў ВНУ? Абавязковая адпрацоўка па размеркаванні нават для платнікаў і павелічэнне адпрацоўкі для «бюджэтнікаў» да 5-7 гадоў? Так і бачу, як беларусы мараць пра «прыгоннае права» для сваіх дзяцей. На адукацыю і медыцыну ў 2024 годзе будзе выдзелена ў два разы менш грошай, чым на сілавікоў і войска. Усяго толькі 2,5 мільярда на ахову здароўя і менш за 1,9 мільярда на адукацыю. А на сілавікоў — 4,7 мільярда. На армію — 3,6. Нараджайце? А жыць дзе? Спачатку паспрабуйце пабудаваць кватэру на беларускі заробак. Атрымалася? Плаціце падатак. Так, на першую кватэру. Умудрыліся набыць машыну? Таксама плаціце падатак. А чаго вы такія паспяховыя? Іпэшнікі ці што? Выдатна, павысім вам стаўку адзінага падатку. Гэта называецца «сацыяльная дзяржава», калі раптам хтосьці не зразумеў. Не згодныя з усім гэтым бязмежжам? Тады чакайце ў госці сілавікоў або тыя ж органы апекі, якія ўжо цалкам зрасліся з рэпрэсіўнай машынай. А нязгодных з рэжымам і яго палітыкай у Беларусі большасць. Гэта значыць любы, у каго ёсць дзеці, рызыкуе іх пазбавіцца стараннямі альбо органаў апекі, альбо сілавікоў — бо з-за кратаў дзяцей не выхаваеш. А трапіць у месцы не гэтак аддаленыя сёння можна за любую дробязь, нават неасцярожна сказанае слова або пакінуты каментар у сацсетцы. Кожны божы дзень адбываюцца арышты і затрыманні. Да 2023 года ў краіне напэўна ўжо не засталося нікога, у каго знаёмыя, суседзі ці блізкія не прайшлі праз рэпрэсіі, ператрусы, адміністратыўку або турму. Можа быць за ўсёй гэтай цемрай мы не бачым нейкіх вялікіх здзяйсненняў рэжыму? Можа быць другой рукой, не занятай гвалтам і запалохваннем беларусаў, ён будуе нейкія новыя вытворчасці, стварае працоўныя месцы і паляпшае бытавыя ўмовы? Ну так. Акумулятарны завод у Берасці, які забівае здароўе берасцейцаў. Цэлюлозны камбінат у Светлагорску, які атручвае сваімі выкідамі паветра. БелАЭС, пабудаваная з кучай парушэнняў і інцыдэнтаў, якая так і не забяспечыла беларусаў ніякай таннай электраэнергіяй, а толькі павесіла на бюджэт — гэта значыць на нас з вамі — велізарныя даўгі па расійскіх крэдытах. І пры гэтым Лукашэнка заяўляе, што трэба будаваць другую. У сталіцы да гэтага часу працягваюць карміць жыхароў абяцаннем аб чыстай артэзіянскай вадзе па ўсім горадзе. Але, натуральна, далей папулізму размова не зрушылася з месца. І гэта толькі некаторыя прыклады — напішыце, дарэчы, у каментарах пра іншыя прыклады са сваіх гарадоў і населеных пунктаў, калі для вас гэта бяспечна. А колькі беларусаў выкасіў ковід, якога ў нас у краіне «не было»? Статыстыка закрыта. Але мы ж усё бачылі ў 2019-м, у 2020-м. Бачылі бесперапынную працу пахавальных бюро, як масава могілкі папаўняліся свежымі магіламі. Мы ведаем, што адбывалася. Хоць пакуль не ўсведамляем маштабаў, якія ад нас старанна хаваюць. Як і любую іншую важную статыстыку. Дык што, беларускі новых нараджаюць? Такі падыход? А колькі людзей выехала з краіны, ратуючыся ад змроку дыктатуры? Сотні тысяч, не менш за паўмільёна дакладна. Але вайны супраць свайго народа Лукашэнку аказалася мала і ён увязаўся яшчэ і ў вайну супраць Украіны. Завёз расійскую ядзерную зброю. Нанёс краіну на карту свету, называецца. Вось і ўсё, што трэба ведаць аб стварэнні ў Беларусі ўмоў для сем'яў, для людзей і іх дзяцей. Нараджаць нельга памілаваць. Дык дзе тут паставіць коску? Адкажу — ставіць трэба кропку. Кропку на існаванні рэжыму Лукашэнкі, які ў прамым сэнсе забівае нашу краіну і яе будучыню. Менавіта гэты пункт і стане для нас пунктам росту — і дэмаграфіі, і эканомікі, і ўсіх сфер жыцця. Жыцця, якога мы і нашы дзеці вартыя.