Сёння адным з асноўных накірункаў працы каманды Народнага антыкрызіснага ўпраўлення з'яўляецца садзейнічанне ў пытаннях прыцягнення да адказнасці Лукашэнкі і яго памагатых за злачынствы супраць беларускага народа, супраць чалавечнасці, ваенныя злачынствы, у тым ліку за злачынствы, звязаныя з арганізацыяй незаконнай дэпартацыі ўкраінскіх дзяцей. Рэжым бачыць пагрозу выдачы ордэра на арышт Лукашэнкі і спрабуе пазбегнуць гэтага. Аднак наша каманда працягвае працу. Што ўжо зроблена? Каманда НАУ на сёння ажыццявіла тры крокі, накіраваных на тое, каб прыцягнуць да адказнасці дыктатара Лукашэнку і яго памагатых. 1. Камандай НАУ падрыхтавана папярэдняя справаздача па факце незаконнай дэпартацыі ўкраінскіх дзяцей, якая: прадстаўлена ў Савеце Еўропы і Еўрапарламенце (май 2023 года); перададзена дэпутатам ПАСЕ і Вярхоўнай Рады Украіны; перададзена міністрам замежных спраў Украіны, краін ЕС, Дзярждэпартамент ЗША; перададзена генеральнаму пракурору Украіны і ўпаўнаважанаму па правах чалавека Украіны; шырока прадстаўлена ў міжнародных і сусветных медыя. 2. 27 чэрвеня 2023 года намі была перададзена камунікацыя ў адпаведнасці з артыкулам 15 Рымскага статута пракурору МКС аб незаконнай дэпартацыі і перамяшчэнні ўкраінскіх дзяцей з акупіраваных Расіяй тэрыторый у Беларусь. 3. Сёння, 7 лістапада 2023 года, адбудзецца перадача другой часткі камунікацыі ў МКС з дадатковымі доказамі ваенных злачынстваў, здзейсненых дыктатарам Лукашэнкам і яго памагатымі. На падставе падрыхтаваных камандай Народнага антыкрызіснага ўпраўлення справаздач і матэрыялаў: Сусветныя СМІ стварылі матэрыялы па тэме ролі рэжыму Лукашэнкі і т.з. Саюзнай дзяржавы ў ваенных злачынствах (Telegraph, Reuters, Sky News, Economist, Associated Press, Washington Post, Fox News, New York Times, US News, ABC News і інш.). ПАСЕ ў рэзалюцыі ад 27 красавіка 2023 года адзначыла адказнасць рэжыму Лукашэнкі за злачынныя дзеянні па незаконным перамяшчэнні ўкраінскіх дзяцей. 3 мая 2023 года Вярхоўная Рада Украіны ўнесла змены ў «Зварот да парламентаў і ўрадаў замежных дзяржаў, міжнародных арганізацый і іх парламенцкіх асамблеяў аб асуджэнні ўчыненых Расійскай Федэрацыяй і Рэспублікай Беларусь злачынстваў прымусовай дэпартацыі ўкраінскіх дзяцей». Важна, што як у зварот, так і ў пастанову Вярхоўнай Рады ўнесеныя папраўкі, дзе адзначана роля Лукашэнкі ў незаконным перамяшчэнні ўкраінскіх дзяцей. На саміце кіраўнікоў дзяржаў Савета Еўропы 16-17 мая 2023 года ў Рэйк'явіку ў тэкст дэкларацыі была дададзена роля рэжыму Лукашэнкі ў вышэйзгаданым злачынным дзеянні. У маі 2023 года Генеральная пракуратура Украіны пачала следства па фактах незаконнага перамяшчэння ўкраінскіх дзяцей у Беларусь. Мы працягваем шчыльнае ўзаемадзеянне з Генеральнай пракуратурай па гэтым пытанні. 12 чэрвеня 2023 года папярэдняя справаздача па факце незаконнага перамяшчэння прадстаўлена каманадай НАУ на міжнароднай канферэнцыі «Адказнасць рэжыму Лукашэнкі за злачынствы супраць чалавечнасці і міграцыйны крызіс: перспектывы міжнароднага правасуддзя» ў Вільні, арганізаванай Міністэрствам юстыцыі Літвы і цэнтрам Права і дэмакратыі (Літва). У жніўні 2023 года пастаянны прадстаўнік ЗША пры ААН Лінда Томас-Грынфілд закранула, са спасылкай на дадзеныя НАУ, тэму ўдзелу рэжыму Лукашэнкі ў ваенных злачынствах. Заява была зроблена ў Савеце Бяспекі ААН. Важна адзначыць, што пастаянны прадстаўнік ЗША пры ААН з'яўляецца членам Кабінета Прэзідэнта ЗША і членам Савета нацыянальнай бяспекі ЗША. Каманда НАУ вядзе сістэмную працу па пытаннях прыцягнення да адказнасці вінаватых у злачынствах. Адказнасць за ўчыненыя злачынствы непазбежная.

Намеснік кіраўніка НАУ Арцём Брухан аб перадачы ў офіс Пракурора Міжнароднага крымінальнага суда ў Гаазе другой часткі камунікацыі аб датычнасці дыктатара Лукашэнкі і яго саўдзельнікаў да ваеннага злачынства — незаконнага перамяшчэння ўкраінскіх дзяцей. Каманда НАУ ўстанавіла іерархію адносін «начальнік-падначалены» паміж Лукашэнкам і датычнымі да супрацьпраўных дзеянняў службовымі і іншымі асобамі. На вяршыні гэтай іерархіі знаходзіцца самаабвешчаны прэзідэнт Лукашэнка, які незаконна ўтрымлівае ўладу ў Беларусі. Дадатковыя доказы суправаджаюцца ўсебаковай прававой ацэнкай індывідуальнай крымінальнай адказнасці ўсіх датычных да злачынных дзеянняў асоб, а таксама асаблівай ролі і адказнасці Лукашэнкі як «начальніка, кіраўніка» ў дачыненні да падначаленых, якія рэалізуюць злачынныя дзеянні. Таксама былі перададзены доказы і раней невядомыя факты датычнасці цэлага шэрагу беларускіх і расійскіх арганізацый да дадзенага ваеннага злачынства. Варта адзначыць, што у гэтых арганізацыях працаюць адныя і тыя ж людзі, але выкарыстоўваюць розныя структуры для дасягнення сваіх мэтаў, сярод якіх: перавыхаванне, індактрынацыя і мілітарызацыя украінскіх дзяцей. Перад сабой мы ставім тры ключавыя мэты: Дамагчыся спынення здзяйснення злачынстваў у дачыненні да ўкраінскіх дзяцей. Спрыяць вяртанню дзяцей ва Украіну. Дамагчыся прыцягнення да адказнасці і выдачы ордэра на арышт дыктатара Лукашэнкі і яго саўдзельнікаў за здзейсненыя ваенныя злачынствы.

7 лістапада Павел Латушка і прадстаўнікі каманды Народнага антыкрызіснага ўпраўлення перадалі падчас сустрэчы ў офісе Пракурора Міжнароднага крымінальнага суда ў Гаазе другую частку камунікацыі (дадатковыя матэрыялы) аб дачыненні дыктатара Лукашэнкі і яго саўдзельнікаў да ваеннага злачынства — незаконнага перамяшчэння ўкраінскіх дзяцей. Новыя сабраныя камандай НАУ матэрыялы дапаўняюць перададзеную 27 чэрвеня 2023 года НАУ камунікацыю ў адпаведнасці з артыкулам 15(2) Рымскага статута. Перададзеныя ў Міжнародны крымінальны суд матэрыялы ўключаюць: 1. Дадатковыя доказы ўдзелу Лукашэнкі ў незаконнай дэпартацыі ўкраінскіх дзяцей у Беларусь. Каманда НАУ ўстанавіла іерархію адносін «начальнік-падначалены» паміж Лукашэнкам і датычнымі да супрацьпраўных дзеянняў службовымі і іншымі асобамі. На вяршыні гэтай іерархіі знаходзіцца самаабвешчаны прэзідэнт Лукашэнка, які незаконна ўтрымлівае ўладу ў Беларусі, а таксама з'яўляецца старшынёй Вышэйшага Дзяржаўнага Савета т.з. Саюзнай дзяржавы Беларусі і Расіі. Адзначаем, што 27 чэрвеня, у дзень перадачы НАУ ў МКС камунікацыі ў адпаведнасці з артыкулам 15(2) Рымскага статута, Лукашэнка зрабіў заяву, у якой фактычна прызнаў сваю ролю ў гэтых злачынствах. Пазней, 11 жніўня, ён яшчэ раз публічна паўтарыў заявы аб сваім асабістым рашэнні аказаць усебаковую падтрымку фонду Талая ў арганізацыі вывазу дзяцей з акупаваных тэрыторый Украіны ў Беларусь для т.зв. рэабілітацыі. Лукашэнка асабліва адзначыў, што выдзяленне сродкаў на гэтую дзейнасць з бюджэту г.зв. Саюзнай дзяржавы Беларусі і Расіі было яго асабістай ініцыятывай. 2. Доказы і раней невядомыя факты датычнасці цэлага шэрагу беларускіх і расійскіх арганізацый, сярод іх «Беларускага рэспубліканскага саюза моладзі» і іншых, а таксама іх кіраўнікоў і шэрагу членаў да незаконнай дэпартацыі ўкраінскіх дзяцей у Беларусь. 3. Падрабязныя сведчанні аб праграме перавыхавання, арганізаванай нелегітымнымі ўладамі Беларусі для ўкраінскіх дзяцей пад выглядам т.зв. рэабілітацыйнай праграмы ў лагеры «Дубрава» ў Беларусі, які знаходзіцца ва ўпраўленні дзяржаўнай кампаніі «Беларуськалій». У дадатковых матэрыялах прыведзены доказы таго, што дзеці не былі дастаўлены ў лагер для лячэння або медыцынскай рэабілітацыі. Замест гэтага дзеці ўдзельнічалі ў насычанай праграме мерапрыемстваў, якая ўтрымлівала элементы палітычнага, а менавіта антыўкраінскага, пралукашэнкаўскага і пракрамлёўскага перавыхавання, а таксама мілітарызацыі ўкраінскіх дзяцей. Сюды ўваходзяць сустрэчы з прадстаўнікамі Рускай праваслаўнай царквы, мотаклубаў «Начныя валькірыі» і «Начныя ваўкі», прадстаўнікамі г.зв. Саюзнай дзяржавы Беларусі і Расіі, рэжыму Лукашэнкі, прадстаўнікамі моладзевай арганізацыі «Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі», прапагандыстамі, у тым ліку артыстамі, якія падтрымліваюць вайну супраць Украіны, антыўкраінскую і прарасійскую ідэалогію. Дадатковыя доказы суправаджаюцца ўсебаковай прававой ацэнкай індывідуальнай крымінальнай адказнасці ўсіх датычных да злачынных дзеянняў асоб, а таксама асаблівай ролі і адказнасці Лукашэнкі як «начальніка, кіраўніка» ў дачыненні да падначаленых, якія рэалізуюць злачынныя дзеянні. У матэрыялах, перададзеных у МКС, утрымліваюцца ўстаноўленыя камандай НАУ асабістыя дадзеныя 37 украінскіх дзяцей, незаконна вывезеных з тэрыторыі Украіны. Усяго па дадзеных НАУ з больш чым 20 часова акупаваных гарадоў і населеных пунктаў Украіны ў Беларусь было вывезена больш за 3 тыс. украінскіх дзяцей, з іх больш за 2100, уключаючы дзяцей-сірот, з відавочнымі парушэннямі нормаў міжнароднага гуманітарнага права. Каманда НАУ працягвае пошук і ўстанаўленне ахвяр дадзеных ваенных злачынстваў. Перад сабой мы ставім тры ключавыя мэты: Дамагацца спынення здзяйснення злачынстваў у дачыненні да ўкраінскіх дзяцей. Спрыяць вяртанню дзяцей ва Украіну. Дамагчыся прыцягнення да адказнасці і выдачы ордэра на арышт дыктатара Лукашэнкі і яго саўдзельнікаў за здзейсненыя ваенныя злачынствы. Адначасова каманда НАУ дамагаецца прыцягнення да адказнасці Лукашэнкі і яго саўдзельнікаў за здзейсненыя ў перыяд з мая 2020 года па май 2023 года злачынствы супраць чалавечнасці ў дачыненні як мінімум 136 тысяч грамадзян і жыхароў Беларусі. Мы лічым, што ёсць усе падставы для таго, каб гэтыя злачынствы сталі прадметам разгляду ў рамках МКС. У фокусе нашай увагі таксама знаходзяцца пытанні крымінальнага пераследу прадстаўнікоў сілавога апарата рэжыму, якія падазраюцца ў здзяйсненні катаванняў, у рамках універсальнай юрысдыкцыі ў Польшчы, Літве, Германіі, Чэхіі, Швейцарыі і іншых краінах.

14 лютага 2023 года Лабараторыя гуманітарных даследаванняў Ельскай школы грамадскай аховы здароўя (HRL) апублікавала справаздачу аб сістэматычным перавыхаванні і ўсынаўленні ўкраінскіх дзяцей пуцінскім рэжымам. 17 сакавіка 2023 года Міжнародны крымінальны суд выдаў ордэры на арышт Уладзіміра Пуціна і Марыі Львовай-Бяловай. 9 красавіка 2023 года Народнае антыкрызіснае ўпраўленне ўпершыню ў СМІ заявіла аб перамяшчэнні дзяцей з акупаваных Расіяй тэрыторый Украіны ў Беларусь. 27 красавіка 2023 года Парламенцкая асамблея Рады Еўропы прыняла рэзалюцыю, у якой прызнала дачыненне рэжыму Лукашэнкі і самога дыктатара да незаконнага перамяшчэння ўкраінскіх дзяцей з акупаваных Расіяй тэрыторый Украіны ў Беларусь. 2 мая 2023 года Народнае антыкрызіснае ўпраўленне апублікавала справаздачу для палісімейкераў аб незаконным перамяшчэнні ўкраінскіх дзяцей у Беларусь пад прыкрыццём г.зв. Саюзнай дзяржавы Беларусі і Расіі і іх перавыхаванні ў Беларусі. 8 і 9 мая 2023 года Народнае антыкрызіснае ўпраўленне прадставіла справаздачу аб незаконным перамяшчэнні ўкраінскіх дзяцей пастаянным прадстаўнікам у Радзе Еўропы і дэпутатам Еўрапарламента. 17 мая 2023 года кіраўнікі дзяржаў і ўрадаў Савета Еўропы прынялі Дэкларацыю аб становішчы дзяцей Украіны ў рамках Рэйк’явікскай дэкларацыі, у якой быў адзначаны факт перамяшчэння ўкраінскіх дзяцей у Беларусь. 27 чэрвеня 2023 года каманда Народнага антыкрызіснага ўпраўлення перадала ў Міжнародны крымінальны суд Камунікацыю «Аб незаконнай дэпартацыі або перамяшчэнні ўкраінскіх дзяцей з акупаваных Расіяй тэрыторый у Беларусь» у адпаведнасці з Артыкулам 15 Рымскага статута. 13 верасня 2023 года Еўрапейскі парламент прыняў рэзалюцыю, якая асуджае «незаконнае перамяшчэнне больш за 2150 дзяцей, у тым ліку сірот, з акупаваных Расіяй тэрыторый Украіны ў так званыя аздараўленчыя лагеры ў Беларусі, дзе яны падвяргаюцца русіфікацыі і індактрынацыі». 7 лістапада 2023 года Народнае антыкрызіснае ўпраўленне перадало ў МУС дадатковую інфармацыю да першай Камунікацыі. Учора HRL апублікавала справаздачу, якая раскрывае датычнасць Аляксандра Лукашэнкі да сістэматычнага перамяшчэння ўкраінскіх дзяцей у Беларусь. У апублікаваным дакладзе ўтрымліваюцца спасылкі на матэрыялы НАУ, а сам даклад пацвярджае ўсе факты, прадастаўленыя Народным антыкрызісным упраўленнем у МКС. Дата будучай выдачы ордэра МКС на арышт Лукашэнкі нам пакуль невядомая. Але мы верым у міжнароднае правасуддзе і ўпэўненыя, што адказнасць немінучая. Гаагскі дзень календара для Лукашэнкі абавязкова наступіць.

Прызнанне дыктатарам Крыма — гэта праверка кіраўніцтва Украіны на рашучасць Лукашэнка публічна дэ-факта і дэ-юрэ прызнаў Крым расейскім. Трактовак, якія б дазвалялі сцвярджаць адваротнае — больш не існуе. Пытанне толькі ў тым, у якой якасці ён зрабіў гэтую заяву. Дакладней — кім яго лічыць Кіраўніцтва Украіны. Пазіцыя дэмакратычных сіл — Лукашэнка не прэзідэнт. І ўсе яго заявы і рашэнні неабходна расцэньваць як юрыдычна нікчэмныя. Але не мець наступстваў, у выпадку з прызнаннем Крыма расейскім, яны не могуць — кім бы не лічылі Лукашэнку ва Украіне сёння. Мы перакананыя: — Для кіраўніцтва Украіны прыйшоў час заявіць аб афіцыйным непрызнанні Лукашэнкі прэзідэнтам Беларусі. — Выслаць з Украіны пасла былога прэзідэнта Беларусі, абвясціўшы яго персонай нон-грата. — Спыніць з Лукашэнкам і яго прадстаўнікамі любое міжнароднае супрацоўніцтва і ўвесці жорсткія эканамічныя санкцыі. — Падняць пытанне аб выключэнні прадстаўнікоў Лукашэнкі з усіх міжнародных арганізацый, удзельнікам якіх з’яўляецца Украіна. Крым — Украіна. Беларусь — не Расея. Лукашэнка — не прэзідэнт!

Аб’яднанне вакол агульнага дзеянні. Лена Жываглод і Дзмітрый Шчыгельскі — аб стратэгіі дзеянняў на «рэферэндуме» Лукашэнкі Лідар супольнасці *Cумленныя людзі і каардынатар НАУ Лена Жываглод і прадстаўнік руху «Супраціў» Дзмітрый Шчыгельскі абмеркавалі, Што рабіць на «рэферэндуме». Нам важна, каб у тым ліку праз такія дыскусіі мы, беларусы, прыходзілі да агульнага плану і адзінай стратэгіі. Толькі агульныя і скаардынаваныя намаганні дапамогуць нам дамагчыся свабоды і дэмакратыі ў сваёй краіне. Дзмітрый Шчыгельскі: «Байкот [на «рэферэндуме"] не спрацуе. Для таго, каб байкот спрацаваў, неабходная адзіная пазіцыя ўсіх дэмакратычных сіл. Неабходная палітызацыя грамадства. Неабходная зусім іншая сацыяльна-палітычная сітуацыя, якой цяпер няма. Пазіцыя вельмі простая: калі мы не можам прадухіліць злачынства, мы ў ім не саўдзельнічаем. Дэ-факта ў нас атрымаецца ігнор, а не байкот. Сіл і сродкаў, абставінаў і перадумоў для байкоту няма і, мабыць, не будзе». Лена Жываглод: «рэферэндум» Лукашэнкі — гэта сапраўды злачынства. Але мая пазіцыя ў тым, каб перашкаджаць злачынству. Прыходзіць на ўчасткі і рабіць бюлетэні несапраўднымі. Далейшыя планы мы пакуль не агучваем, але сцэнары дзеянняў у нас цяпер у распрацоўцы. На базавы план, апублікаваны дэмакратычнымі сіламі, будуць дадавацца тактычныя крокі». Лена Жываглод: «не мы дыктуем беларусам, што рабіць. Закрытыя сацыялагічныя даследаванні рэальных агенцтваў, не апытанні ў тэлеграме, паказваюць, што беларусы хочуць пайсці на „рэферэндум“. І дэмакратычныя сілы аб’ядналіся, каб дапамагчы ў гэтым і зрабіць тое дзеянне, якое пойдзе на карысць усім нам і перашкодзіць планам Лукашэнкі. Калі мы будзем ігнараваць „рэферэндум“, то мы будзем рухацца па шляху дэпалітызацыі грамадства і вернемся ў стан да 2020 года». Дзмітрый Шчыгельскі: «Падлічыць яўку, тэарэтычна, лягчэй, чым вынікі галасавання. Як лічаць яўку? Ставяць людзей каля ўчасткаў — і яны фіксуюць, колькі людзей прыйшло. Але ў нашых умовах я сумняваюся, што хтосьці дасць камусьці вось так стаяць. Прыедуць сілавікі і ўсіх забяруць. Таму так, байкот мы таксама не зможам пацвердзіць. Але мы, як мінімум, не становімся саўдзельнікамі. Разумею, што гэта пазіцыя, якая многім не падабаецца, што яна можа быць слабай, але другая пазіцыя яшчэ горшая». Лена Жываглод: «Я згодная са Змітром, што ў Беларусі ўсё складана, што людзям страшна, што ніхто не ўзяў уладу. Але мая пазіцыя ў тым, каб вырашаць гэтыя пытанні. Ігнараванне і байкот не дапамагаюць нам зрушыць важныя пытанні з месца. Для мяне ігнор „рэферэндуму“ гучыць як прапанова чакаць больш удалага моманту, а не самім ствараць яго. Я таксама перакананая, што народ Беларусі суб’ектны і сам вырашае, што рабіць. Мы можам дапамагчы з інфраструктурай і планам — і гэта і ёсць прапанова дэмакратычных сіл». «Калі мы праігнаруем „рэферэндум“, то для рэжыму гэта будзе сапраўдным падарункам». Навошта прыходзіць на ўчасткі і рабіць бюлетэні несапраўднымі Аб’яднанне вакол агульнага дзеянні. Лена Жываглод і Дзмітрый Шчыгельскі — аб стратэгіі дзеянняў на «рэферэндуме» Лукашэнкі Дарадца Святланы Ціханоўскай Аляксандр Дабравольскі, удзельнік каманды юстыцыі НАУ Арцём Праскаловіч і менеджар стратэгічнай камунікацыі офіса Святланы Ціханоўскай Анастасія Касцюговара спавядаюць пра будучыню «рэферэндуме» Лукашэнкі: З відэа вы даведаецеся больш пра адзіную стратэгію дэмакратычных сіл. Яшчэ ўдзельнікі ўспомняць той самы рэферэндум 1996 года і растлумачаць, чаму байкот на самай справе не працуе і чаму можна перамагчы толькі з адзінай стратэгіяй. — Думаю, што Лукашэнка можа шукаць легітымізацыі як у самім «рэферэндуме», так і ў будучай новай пасадзе старшыні Усебеларускага народнага сходу. На дыктатара ціснуць як знешнія, так і ўнутраныя абставіны, таму ён прыдумляе новыя спробы стварыць ілюзію зменаў. Але калі яго план спрацуе, усё зменіцца толькі ў горшы бок: уся ўлада і, магчыма, права выбіраць прэзідэнта, пяройдзе да ВНС. Калі мы праігнаруем «рэферэндум», то для грамадзяніна Лукашэнкі гэта будзе сапраўдным падарункам: усё пройдзе ціха, спакойна і па сцэнары рэжыму — заявіў Арцём Праскаловіч.

Дзелімся сваім бачаннем і чакаем вашых ідэй Калі рэжым Лукашэнкі стане «перавернутай старонкай», усе тыя, хто пацярпеў ад ягоных незаконных дзеянняў за ўсе гэтыя 27 гадоў, павінны быць рэабілітаваныя. Гэта нават больш, чым акт справядлівасці. Гэта — важная частка падмурка Новай Беларусі. Будучая рэабілітацыя стане першай маштабнай і паўнавартаснай (у адрозненне ад спробаў рэабілітацыі ахвяр сталінскіх рэпрэсій) падобнай працэдурай у гісторыі незалежнай Беларусі. Нам не толькі трэба будзе выбудаваць яе сваімі рукамі. Нам спатрэбяцца людзі, якія будуць гарантам гэтага працэсу. Арбітры ад беларускага грамадства, якім яно цалкам давярае. Сёння мы пачынаем размову аб Нацыянальнай камісіі па рэабілітацыі, удзельнікі якой, паводле нашай Канцэпцыі, будуць ўпаўнаважаныя разглядаць справы ахвяраў рэпрэсій. Канчатковае рашэнне аб яе складзе і рэгламенце будзе магчыма толькі пасля падзення дыктатуры, але ў нас ужо ёсць пэўнае бачанне. Ім мы і хочам з вамі падзяліцца, а акрамя таго, чакаем Вашы ідэі: у каментарах, чат-боте @NAUsupport і лістах на Justice@belarus-nau.org. Мы выдзелілі тры галоўных, на наш погляд, пытанні датычна Камісіі па рэабілітацыі: Якія функцыі яна павінна выконваць? Хто павінен увайсці ў яе склад? Якімі прынцыпамі яна павінна кіравацца? З нашымі думкамі на гэты конт вы можаце азнаёміцца ў картках. А мы, паўторымся, вельмі чакаем вашых. Рэабілітацыя ахвяр палітычных рэпрэсій у Беларусі Нацыянальная камісія: як яна павінна будзе працаваць? Функцыя Згодна нашаму бачанню, Нацыянальная камісія па рэабілітацыі будзе ўпаўнаважаная: разглядаць заявы ахвяр рэпрэсій па пытаннях, якія адносяцца да яе кампетэнцыі; прымаць рашэнні аб неадкладным вызваленні тых, каго есць падставы лічыць ахвярамі рэпрэсій; ініцыяваць разгляд матэрыялаў у дачыненні да рэпрэсаваных для безумоўнага аднаўлення іх, рэпрэсаваных, правоў і законных інтарэсаў; арганізоўваць аказанне матэрыяльнай і іншай падтрымкі рэпрэсаваным; весці базу дадзеных ахвяр рэпрэсій; інфармаваць грамадзян па пытаннях рэабілітацыі. Склад На жаль, палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі носяць вельмі разнастайны характар і прычыняюць вельмі розным людзям самы розны шкоду: матэрыяльны, фізічны, маральны. Нацыянальная камісія павінна стаць камандай, здольнай ацаніць наступствы рэпрэсій і неабходную падтрымку ў кожным асобным выпадку, таму, на наш погляд, уключыць сябе як мінімум: экспертаў у галіне права; эканаміст; медык; псіхолаг; прадстаўнікоў незалежных СМІ і прафсаюзаў; праваабаронца; прадстаўнікоў грамадзянскай супольнасці; былых палітвязняў. Прынцыпы Працэс рэабілітацыі не толькі дапаможа аднавіць справядлівасць, без якой немагчыма будаўніцтва па-сапраўднаму свабоднай краіны. Ён апярэдзіць паўтарэнне таго, што рэжым рабіў усе гэтыя гады, у будучыні.Таму мы ўпэўненыя, што Камісія павінна будзе строга прытрымлівацца шэрагу прынцыпаў — прынцыпаў Новай Беларусі, дзе пануюць закон і дэмакратыя. Прынцыпы Законнасць: рашэнні павінны прымацца толькі на падставе і ў адпаведнасці з Канстытуцыяй і законам, які рэгулюе парадак рэабілітацыі, і могуць быць абскарджаныя ў судзе. Галоснасць: пасяджэнні павінны праходзіць адкрыта за выключэннем выпадкаў, калі супраць гэтага пярэчыць ахвяра рэпрэсій або патрабуецца абарона правоў і свабод непаўналетніх. Падсправаздачнасць: Камісія павінна не радзей аднаго разу ў 6 месяцаў публікаваць справаздачу аб праведзенай працы і прынятых рашэннях, а таксама праводзіць грамадскія слуханні па пытаннях сваёй дзейнасці. Калегіяльнасць: рашэнні павінны прымацца членамі Камісіі ў ходзе адкрытага галасавання простай большасцю галасоў.

У 2020 годзе беларускі народ паказаў, што гатовы і да першага, і да другога. Беларускі народ паказаў, што ён гатовы прыняць на сябе адказнасць за будучыню сваёй краіны, адказнасць вызначаць гэтую будучыню праз нацыянальны дыялог і кансэнсус. Праз ключавы інструмент дэмакратыі — выбары. Рэальныя, а не сфабрыкаваныя рэжымам вынікі выбараў 2020 года паказалі, што вынікам нацыянальнага дыялогу стала перамога дэмакратычных памкненняў беларусаў і параза шматгадовай дыктатуры Аляксандра Лукашэнкі. Беларусы дамовіліся і пераважнай большасцю галасоў зрабілі свой выбар на карысць дэмакратыі. І ўпершыню ў гісторыі электаральных кампаній у Беларусі гэта было пераканаўча даказана лічбавымі платформамі для анлайн-маніторынгу выбараў і альтэрнатыўнага падліку галасоў — «Голас» і «Зубр». Само з'яўленне дадзеных платформ, створаных да выбараў 2020 года — прыкмета адказнасці і гатоўнасці народа змагацца за дэмакратыю і сумленна абараняць свае галасы і не дазволіць іх скрасці. Як рэжым Лукашэнкі краў іх больш за два дзясяткі гадоў да гэтага. Выбары 2020 года ў прынцыпе сталі самай адказнай для беларусаў электаральнай кампаніяй. І самай масавай. Гэта было бачна яшчэ падчас збору подпісаў за рэгістрацыю альтэрнатыўных кандыдатаў, калі да кропак збору выстройваліся чэргі ў некалькі сотняў метраў. Гэта было бачна, калі амаль кіламетровая, без перабольшання, чарга беларусаў стала да будынка ЦВК для масавай падачы скаргаў за неправамерную адмову рэжыму Лукашэнкі зарэгістраваць шэраг папулярных кандыдатаў. Гэта было бачна па шматлікіх акцыях салідарнасці беларусаў у адказ на несправядлівасць і рэпрэсіі, якія ў 2020 годзе пачаліся нашмат раней за 9 жніўня. І нарэшце гэта было відавочна ў сам дзень выбараў, калі такія ж вялізарныя чэргі выстройваліся да выбарчых участкаў, абсалютна негатовых да настолькі масавай яўкі выбаршчыкаў. Выбары 2020 года паказалі, што беларускі народ — адзін з самых цывілізаваных, адказных і гатовых да дэмакратыі ў свеце, скажу гэта шчыра. Нягледзячы на ​​тое, што з 33 гадоў існавання незалежнай Рэспублікі Беларусь пры дэмакратыі беларусы змаглі пажыць толькі 4 гады — да 1994, калі прэзідэнтам стаў Аляксандр Лукашэнка. І гэта быў адзіны раз, калі яго сапраўды абралі. Аніводная электаральная кампанія ў Беларусі пасля гэтага не была дэмакратычнай, сумленнай і празрыстай. Амаль кожная — выклікала пратэсты беларусаў, якія разумелі, што іх галасы кожны раз скрадалі і груба фальсіфікавалі. І амаль кожныя выбары ў Беларусі ў выніку прыводзілі да рэпрэсій нязгодных, да сілавых разгонаў акцыяў пратэсту, да з'яўлення палітвязняў. А Лукашэнка працягваў кіраваць далей. За кошт забойстваў палітычных апанентаў, хлусні, гвалту, страху. Але падзеяў страшней, чым пасля выбараў 2020 года ў сучаснай Беларусі не было ніколі. Памятаеце, я казаў вышэй пра вялізарныя чэргі да выбарчых участкаў у кожным горадзе і населеным пункце? Аддаўшы свае галасы, у пераважнай большасці — за Святлану Ціханоўскую, беларусы не сышлі па дамах. Яны засталіся чакаць пратаколаў. Спадзяючыся, што на гэты раз сябры выбарчых камісій проста не змогуць пярэчыць відавочнаму і пакажуць рэальныя вынікі галасавання. Што на гэты раз яны прымуць на сябе адказнасць і проста сумленна зробяць сваю працу. Так зрабілі лічаныя адзінкі. Вывесіўшы пратаколы з рэальнымі вынікамі. Пераважная большасць выбарчых участкаў не вывесілі пратаколы зусім. Замест гэтага — яны выклікалі АМАП, каб разагнаць сваіх суграмадзян, якія проста патрабавалі выканання законаў і сваіх выбарчых правоў. Тады беларусы выйшлі на пратэсты па ўсёй краіне. Мірныя пратэсты, падкрэслена адмовіўшыся ад гвалту. У адказ у іх пачалі страляць. Закідваць гранатамі. Збіваць і калечыць. Масава затрымліваць і катаваць. Забіваць. Рэжым Лукашэнкі адключыў інтэрнэт па ўсёй краіне, каб схаваць тое, што адбываецца. Але ў яго нічога не выйшла. Беларусы ўсё роўна даведаліся, што адбывалася на вуліцах, што адбывалася ў міліцэйскіх участках і ізалятарах. Уся краіна даведалася аб беспрэцэдэнтным гвалце з боку «праваахоўнікаў», аб страшных масавых катаваннях, аб першых забойствах мірных пратэстуючых. Гвалт не спыніў беларусаў і іх імкнення да дэмакратыі, законнасці, захавання правоў чалавека і грамадзяніна. 16 жніўня 2020 года беларусы выйшлі на самую масавую ў сучаснай гісторыі краіны акцыю пратэсту. У гэтым першым Маршы за Свабоду толькі ў Менску прынялі ўдзел каля паўмільёна чалавек. І зноў — беларусы прынцыпова не парушалі законы, не звярталіся да гвалту, не ўчынялі пагромаў. Як і ва ўсе наступныя маршы і акцыі пратэсту. Нават калі рэжым Лукашэнкі ператварыў краіну ў плацдарм для пачатку вайны супраць Украіны. На той момант няспынныя рэпрэсіі ў Беларусі ішлі ўжо паўтара года, палітвязнямі было прызнана больш за 1000 чалавек. А беларусы ўсё роўна выйшлі пратэставаць. Супраць вайны. Супраць гвалту. Хтосьці скажа — менавіта таму Лукашэнка ўтрымаўся ва ўладзе. Беларусам трэба было адказаць на гвалт гвалтам. Праліць за свабоду і дэмакратыю не толькі сваю, але і чужую кроў. Магчыма. Але беларусы выбралі цывілізаваны шлях. Менавіта таму ўвесь свет захапляўся пратэстамі ў Беларусі. І так, няхай мірныя пратэсты не прывялі да скасавання дыктатуры, але менавіта гэта лепш за ўсё даказвае тое, пра што я сказаў у самым пачатку: «Дэмакратыя пачынаецца з адказнасці». І прыняўшы на сябе адказнасць за выбар, зроблены ў 2020 годзе, выбар на карысць дэмакратыі, беларусы выбралі самы складаны шлях барацьбы за яе. І гэта па-ранейшаму варта захаплення. А яшчэ больш гэта варта падтрымкі. Беларусы даказалі гэта ў 2020-ым і працягваюць даказваць сёння — што яны гатовыя браць на сябе адказнасць за будучыню сваёй краіны, гатовыя да дэмакратыі, што яны, як любая цывілізаваная нацыя, выбіраюць закон і права. Але замест гэтага беларусы ўжо тры гады нясуць адказнасць за злачынствы Лукашэнкі, які ніякай адказнасці за іх не панёс да гэтага часу. Беларусаў кожны дзень незаконна затрымліваюць, кідаюць за краты, катуюць, выціскаюць з краіны, аб'яўляюць злачынцамі, экстрэмістамі і тэрарыстамі. Я кажу гэта вам, як чалавек, якога рэжым абвінавачвае па 8 крымінальных артыкулах, некаторыя з якіх прадуглеждваюць смяротнае пакаранне. Якога завочна прыгаварылі да 18 гадоў калоніі строгага рэжыму. Якога КДБ Лукашэнкі ўключыў у спіс асоб, «датычных да тэрарыстычнай дзейнасці». То-бок, атрымліваецца, што перад вамі зараз выступае крымінальны злачынца? Тэрарыст? І гэта ж толькі мая асабістая гісторыя. Адна з многіх, бо такіх гісторый (і нашмат больш жудасных) у Беларусі зараз тысячы... І ў той жа час сапраўдны тэрарыст, злачынца супраць чалавечнасці і ваенны злачынца — Аляксандр Лукашэнка — дагэтуль такім не аб'яўлены. Таму паўтару гэта зноў — дэмакратыя пачынаецца з адказнасці. І менавіта прыцягненне рэжыму Лукашэнкі да адказнасці з'яўляецца самай вялікай падтрымкай, якую цывілізаваны свет можа аказаць беларусам сёння. І самым вялікім крокам да таго, каб дэмакратыя перамагла. Каб перамаглі закон і права. Пра якую адказнасць я кажу? У першую чаргу пра міжнародную крымінальную адказнасць. 1. Па дадзеных справаздачы Цэнтра права і дэмакратыі «Justice Hub», падрыхтаванай пры падтрымцы Народнага антыкрызіснага кіравання і копію якой я трымаю ў руках, з траўня 2020 года больш за 136 тысяч (!) беларусаў і беларусак сталі ахвярамі злачынстваў рэжыму Лукашэнкі супраць чалавечнасці, а менавіта такіх як: незаконнае пазбаўленне волі, катаванні, забойствы, згвалтаванні і іншыя цяжкія формы сэксуальнага гвалту — у тым ліку, у дачыненні да непаўналетніх, гвалтоўныя знікненні, пераследы і дэпартацыі. Дадзеная справаздача змяшчае глыбокі прававы аналіз злачынстваў супраць чалавечнасці, учыненых рэжымам Лукашэнкі, і галоўнае — падрабязны алгарытм дзеянняў па задзейнічанні адпаведных механізмаў міжнароднага крымінальнага правасуддзя: юрысдыкцыі Міжнароднага крымінальнага суда, стварэнні спецыяльнага міжнароднага крымінальнага трыбунала па Беларусі і прымяненні ўніверсальнай юрысдыкцыі. Гэта справаздача ўжо была накіравана ўсім нашым міжнародным партнёрам. Вы таксама можаце азнаёміцца ​​з ёй па QR-кодзе, які я трымаю зараз у руках. 2. Акрамя таго, камандай Народнага антыкрызіснага ўпраўлення была падрыхтавана Камунікацыя ў адпаведнасці з артыкулам 15(2) Рымскага статута аб датычнасці асабіста дыктатара Лукашэнкі і яго саўдзельнікаў да ваеннага злачынства — незаконнага перамяшчэння ўкраінскіх дзяцей з часова акупаваных тэрыторый. Першая частка гэтай камунікацыі была перададзена намі ў Міжнародны крымінальны суд у Гаазе 27 чэрвеня 2023 года. 7 лістапада 2023 года мы перадалі другую частку, якая змяшчае дадатковыя доказы ўчынення гэтага злачынства. Усяго па нашых дадзеных у Беларусь было вывезена больш за 3 тысячы ўкраінскіх дзяцей, з іх больш за 2100, уключаючы дзяцей-сірот — з відавочнымі парушэннямі нормаў міжнароднага гуманітарнага права. Каманда НАУ ўстанавіла дакладную іерархію адносін «начальнік-падпарадкаваны» паміж Лукашэнкам і датычнымі да супрацьпраўных дзеянняў службовымі і іншымі асобамі. На вяршыні гэтай іерархіі знаходзіцца самаабвешчаны прэзідэнт Лукашэнка, які незаконна ўтрымлівае ўладу ў Беларусі, а таксама з'яўляецца старшынёй Вышэйшага Дзяржаўнага Савета так званай Саюзнай дзяржавы Беларусі і Расіі. У мяне ў руках — копіі дадзеных дакументаў. Звярніце ўвагу на іх аб'ём. І давайце спытаем сябе — няўжо ўсяго гэтага да гэтага часу недастаткова, каб прыцягнуць Лукашэнку да адказнасці? Няўжо недастаткова паўтары тысячы толькі афіцыйна прызнаных палітвязняў, са-агрэсіі ў вайне супраць Украіны, больш за 136-ці тысяч злачынстваў супраць чалавечнасці і ваенных злачынстваў, учыненых гэтым рэжымам, каб адказнасць наступіла? У самым пачатку я казаў пра тое, што беларусы дакладна паказалі сваю гатоўнасць вырашыць крызіс палітычна і цывілізавана. Праз нацыянальны дыялог і кансэнсус. Мы таксама выступаем за гэта — за дыялог і за круглы стол па прыкладзе Польшчы. Але пакуль не наступіла адказнасць, пакуль Лукашэнка не знішчаны палітычна і ўсё яго атачэнне не зразумела, што нацыянальны дыялог — адзінае выйсце, ніякага дыялогу і не будзе. Не будзе ніякага выхаду з крызісу, не будзе ніякіх дэмакратычных выбараў, як бы не заклікаў да іх Еўразвяз у сваіх заявах, не будуць вызваленыя палітычныя зняволеныя, не спыніцца гвалт. Не спыніцца міграцыйны крызіс, арганізаваны Лукашэнкам. Не спыніцца выкарыстанне Беларусі як плацдарму для вайны. Не спыніцца выкраданне ўкраінскіх дзяцей. А мы ж можам гэта спыніць. Еўразвяз можа гэта спыніць. Усё, што для гэтага трэба, усе інструменты — у вас у руках. 1. Міжнародная крымінальная адказнасць для Лукашэнкі. Выдача ў дачыненні да яго ордэра Міжнароднага крымінальнага суда. Для гэтага ёсць усе падставы ўжо зараз. Выдача ордэра знішчыць фігуру Лукашэнкі палітычна і стане сігналам для ўсяго яго атачэння, што ад яго можна і трэба пазбавіцца, як ад таксічнага актыву. Давайце зробім гэта. 2. Прызнанне Аб'яднанага Пераходнага Кабінета Беларусі пад кіраўніцтвам абранага прэзідэнта, Святланы Ціханоўскай — адзіным легітымным урадам Беларусі. Аб такім прызнанні ўжо заявіў Міністр замежных спраў Швецыі Тобіяс Білльстром, вось яго цытата: «We recognize only one legitimate government of Belarus and that is of course the one operated by Svetlana Tichanouskaya who was the president-elect before President Lukashenko stole the election.» «Мы прызнаем толькі адзін легітымны ўрад Беларусі, і гэта, вядома, той, якім кіруе Святлана Ціханоўская, якая была абраным прэзідэнтам да таго, як прэзідэнт Лукашэнка скраў выбары.» Такое прызнанне зноў жа дасць сігнал унутр сістэмы, што рэжым Лукашэнкі не зможа перавярнуць старонку ў міжнародных адносінах да таго часу, пакуль сістэма не пазбавіцца ад дыктатара і не пойдзе на дыялог з Кабінетам і дэмакратычнымі сіламі Беларусі. Давайце зробім гэта. 3. Шокавыя, комплексныя санкцыі — як інструмент адказнасці за ўсе працяглыя злачынствы рэжыму Лукашэнкі і прымусу сістэмы да дыялогу. Я кажу пра неабходнасць поўнай гарманізацыі санкцый у дачыненні да Расіі і рэжыму Лукашэнкі за ваенную агрэсію супраць Украіны, забарону на транзіт тавараў праз Беларусь, блакіруючыя санкцыі на фінансавы сектар, ліквідацыю выключэнняў з дзеючых сектаральных санкцый і максімальнае пашырэнне падсанкцыйных сектараў эканомікі, напрыклад, дрэваапрацоўка, азотныя угнаенні, машынабудаванне. І зняцце з парадку дня пытання аб паслабленні санкцый і, тым больш, адмены санкцый на калійныя ўгнаенні. Зноў жа — сістэма павінна дакладна зразумець, што пакуль Лукашэнка ва ўладзе, ніякіх надзей на выхад з крызісу няма і не будзе. Санкцыі не будуць здымацца, а будуць пашырацца. Давайце зробім гэта. 4. Непрызнанне так званых парламенцкіх выбараў-2024 ужо зараз, не чакаючы іх правядзення. З 2020 года ў Беларусі адсутнічае легітымная ўлада, якая можа праводзіць электаральныя кампаніі. Дату правядзення парламенцкіх выбараў у Беларусі прызначае прэзідэнт, але абраным прэзідэнтам з'яўляецца Святлана Ціханоўская, а не Лукашэнка. Ён ня можа прызначаць ніякіх выбараў. Сам факт правядзення так званых парламенцкіх выбараў у 2024 годзе будзе аўтаматычна азначаць, што новы парламент будзе нелегітымным. А значыць, дадзены «парламент» не будзе мець права прызначаць дату прэзідэнцкіх выбараў у 2025 годзе — адпаведна і яны ўжо загадзя будуць нелегітымныя. І зноў жа — сістэма павінна зразумець, што выхаду з дадзенай сітуацыі, пакуль у яе цэнтры знаходзіцца фігура Лукашэнкі, няма і не будзе. І што скончыць крызіс можна толькі праз нацыянальны дыялог з Кабінетам і дэмакратычнымі сіламі — і без Лукашэнкі. Дык давайце ж зробім усё гэта. Давайце распачнем гэтыя крокі — і вы ўбачыце, што яны спрацуюць. Дэмакратыя пачынаецца з адказнасці. Беларусы — адказная нацыя і мы заўсёды зможам дамовіцца адзін з адным. А дамаўляцца з Лукашэнкам нам няма пра што. Лукашэнка павінен панесці заслужаную адказнасць за ўсе свае злачынствы. Давайце зробім гэта. Час дзейнічаць. Жыве Беларусь!

Павел Латушка выступіў на адкрыцці ўстаноўчай сэсіі другога набору навучальнага курса кампаніі «Кадравы Рэзерв» — праекта, накіраванага на падрыхтоўку прафесіяналаў у сферы дзяржаўнага кіравання для працы ў будучай Новай Беларусі. У рамках праграмы ажыццяўляецца падбор і прафесійная падрыхтоўка грамадзян Беларусі, якія ў далейшым прымуць удзел у рэалізацыі рэформаў на ключавых пасадах у сферы дзяржаўнага і мясцовага кіравання на працягу пераходнага перыяду. Зварот Паўла Латушкі да слухачоў праграмы: Паважаныя слухачы праграмы Кадравы рэзерв! Як прадстаўнік Аб'яднанага Пераходнага Кабінета Беларусі па транзіце ўлады, рады вас вітаць на прэзентацыі гэтай праграмы. Мой намеснік Юрый Губарэвіч кіруе гэтым праектам, які можна без перабольшання назваць ключавым у пытаннях, звязаных з транзітам улады і транзітным перыядам у Беларусі. Мой досвед дзяржаўнага кіравання кажа пра тое, што эфектыўнасць любой арганізацыі, любога органа залежыць ад людзей, ад каманды, якая сфарміравана і гатовая выконваць самыя амбіцыйныя задачы. А што можа быць больш амбіцыйным, чым прывесці нашу Беларусь да дэмакратыі? І праграма кадравы рэзерв гэта важны крок да таго, каб зрабіць гэта стала магчымым. Бо пабудаваць устойлівыя дэмакратычныя інстытуты - гэта працэс, які зойме не адзін год. Перакананы, што менавіта вы, слухачы курсаў кадравага рэзерву, будзеце той рухаючай сілай сістэмных пераменаў і рэформаў у незалежнай, дэмакратычнай і Еўрапейскай Беларусі. Тыя веды, якія будуць вамі атрыманы на гэтай праграме будуць неабходныя нашай краіне і нашаму народу ў няпросты гістарычны момант пераходу да дэмакратыі. І вы зоймеце ключавыя месцы ў сістэме дзяржаўнага кіравання ў будучыні. Таму хацеў бы падзякаваць Вам за тое, што сталі слухачамі праграмы кадравы рэзерв, пажадаць цікавых і карысных лекцый, прадуктыўных семінараў і практычных заняткаў.

Павел Латушка прыняў удзел у панэлі інаўгурацыі Беларускай канферэнцыі ў Таліне На адкрыцці мерапрыемства намеснік кіраўніка Аб'яднанага Пераходнага Кабінета, кіраўнік НАУ адзначыў: «Дэмакратыя пачынаецца з адказнасці. 2020 год даў магчымасць беларусам узяць адказнасць за свой цывілізаваны выбар. 2020 год — дасягненне беларускага народа. Супраць беларусаў была ўжыта сіла, але беларусы не адказалі на гэта гвалтам. Мы, беларусы, узялі адказнасць за цывізілаваны выбар. Мы адказныя і сёння, не перакладваем гэтую адказнасць на іншых. Але ці дэмакратычны свет узяў адказнасць за Беларусь? На жаль, не. Пакуль злачынец Аляксандр Лукашэнка, ваенны злачынец, чалавек, адказны за злачынствы супраць чалавечнасці, не будзе стаяць пад пагрозай адказнасці, дэмакратыя ў Беларусі не пераможа. Таму стратэгія на сённяшні дзень — зрабіць усё, каб на падставе сабраных матэрыялаў прыцягнуць Лукашэнку да адказнасці. Злачынствы супраць украінскіх дзяцей, ваенныя злачынствы, 136 тысяч ахвяраў злачынстваў супраць чалавечнасці ў перыяд з мая 2020 па май 2023 года — матэрыялы перадаюцца ў Міжнародны крымінальны суд. Справы ў нацыянальных юрысдыкцыях па фактах гвалту ў адносінаў да беларусаў. Што перашкаджае прыцягненню да адказнасці? На мой пункт гледжання як юрыста — нічога. Патрэбна палітычная воля. Зрабіце адзін крок. І гэта тэст. Тэст на дэмакратыю. Тэст, які праходзіць не толькі беларускі народ, але і Еўрапейскі саюз. Калі на прыкладзе Беларусі Еўрапейскі саюз, еўрапейская дэмакратыя яго не пройдзе, ці будзе вера ў беларусаў у дэмакратыю? Ці будуць гэтыя перспектывы зменаў у 2025-ым? Дэмакратыя не пераможа, пакуль не наступіць адказнасць».

Павел Паўлавіч Латушка: Намеснік кіраўніка Аб'яднанага Пераходнага Кабінета Беларусі, кіраўнік Народнага антыкрызіснага ўпраўлення, Пасол Лукашэнка, спыні кашмарыць народ — асноўны пасыл любых санкцый у дачыненні да рэжыму. У адказ на злачынныя дзеянні, якія здзяйсняліся і здзяйсняюцца пад патранажам Лукашэнкі як на нацыянальным узроўні, так і ў міжнароднай прасторы, дзяржавы свету працягваюць абмяжоўваць рэжым у магчымасцях. Таму сёння і для большасці беларусаў прозвішча Лукашэнкі з'яўляецца сінонімам паняцця ўпушчаныя магчымасці і прычынай любых абмежаванняў. Так, санкцыі не вырашаюць усіх праблем, але тым не менш з'яўляюцца цывілізаваным інструментам адказу на дзеянні рэжыму. І асабліва важнае пытанне іх эфектыўнасці. Тэма санкцыйнага ціску на рэжым Лукашэнкі з'яўляецца прынцыпова важнай для дэмакратычных сіл Беларусі. Гэта адказ нашых замежных партнёраў на варварскія паводзіны рэжыму не толькі ў дачыненні да беларускага народа, але і ў дачыненні да краін-суседзяў. Санкцыі балюча б'юць па Лукашэнку і яго рэжыму, ён прыкладае максімум намаганняў для іх зняцця і змякчэння , для стварэння карупцыйных схем абыходу і ўключэнню ў гэтыя схемы трэціх краін. Аднак нават такія маніпуляцыі не асабліва працуюць, таму што ўсё большая колькасць краін схільная да разумення таго, што неабходна ўдасканаленне эфектыўнасці прымянення санкцый. 2 сакавіка 2022 года ЕС забараніў імпарт беларускай драўніны праз дачыненне краіны да расійскай агрэсіі супраць Украіны. У той жа час сумежныя галіны, такія як цэлюлозна-папяровая і мэблевая дагэтуль не пад санкцыямі ЕС і працягваюць фінансаваць рэжым Лукашэнкі. У выніку яны па-ранейшаму працягваюць паступаць на еўрапейскі рынак. Напрыклад, у першай палове 2023 года ЕС імпартаваў з Беларусі мэблі на 97,2 млн еўра (уключаючы драўляную мэблю на 61,4 млн еўра). Больш за тое, пасля ўвядзення забароны на пастаўкі на заходнія рынкі расійскай цэлюлозы і паперы значна вырас імпарт цэлюлозы і паперы ў ЕС з Беларусі. Частка гэтых тавараў на самой справе можа мець расійскае паходжанне. Цэлюлоза і папера цяпер складаюць каля 4,5% ад агульнага беларускага экспарту ў ЕС. Такая сітуацыя перш за ўсё выкліканая розніцай у санкцыйных рэжымах паміж Расіяй і рэжымам Лукашэнкі. А даходы ад продажу апрацаванай драўніны і вырабаў з яе не толькі фінансуе рэжым, але і значная частка гэтых даходаў паступае непасрэдна ў асабісты фонд Лукашэнкі. Рэпрэсіі ў Беларусі не толькі не спыняюцца, яны ўзмацняюцца і прымаюць формы антычалавечнасці. Вайна, якую развязала Расія супраць Украіны пры садзейнічанні і актыўнай дапамозе рэжыму Лукашэнкі, працягваецца і маштабуецца на іншыя рэгіёны. У такой сітуацыі неабходная своечасовая рэакцыя сусветных дэмакратычных краін на дзеянні двух рэжымаў, як з мэтай пакарання, так і з мэтай апярэджання іх далейшых агрэсіўных дзеянняў і небяспекі. Такім чынам, патрабуецца хутчэйшая і поўная гарманізацыя санкцый паміж рэжымам Лукашэнкі і Расіяй, а таксама забарона транзіту праз тэрыторыю Беларусі падсанкцыйных тавараў. Лісты з дадзенымі прапановамі ў прыватнасці намі ўжо накіраваны ўсім краінам-сябрам ЕС. Неабходнасць гарманізацыі ўведзеных санкцый на Расію і рэжым Лукашэнкі абумоўленая яшчэ і тым, што ва ўмовах існавання агульнай эканамічнай прасторы, фактычна — адзінай эканомікі Расіі і Беларусі ў рамках Саюзнай дзяржавы – адсутнасць гарманізацыі санкцый у дачыненні да абедзвюх краін ператварае Беларусь у «шэрую зону» і афшор для абыходу санкцый. У маі 2023 года Вярхоўная Рада Украіны, падтрымаўшы такія прапановы дэмакратычных сіл Беларусі, прыняла пастанову «Аб звароце Вярхоўнай Рады Украіны да Еўрапейскай камісіі, Еўрапарламенту, Савету Еўрапейскага Саюза, Сусветнай гандлёвай арганізацыі, урадам і парламентам замежных дзяржаў адносна ўвядзення санкцый на імпарт драўніны і вырабаў з яе, рыбы і морапрадуктаў з Расійскай Федэрацыі і Рэспублікі Беларусь, забароны на экспарт абсталявання і яго камплектуючых, а таксама аб недапушчальнасці функцыянавання міжнародных сістэм экалагічнай сертыфікацыі на тэрыторыі Расійскай Федэрацыі». Украіна далучылася да прапаноў па гарманізацыі санкцыі ў дачыненні да расійскай і беларускай драўніны, а таксама вырабаў з яе. На думку ўкраінскага боку, неабходна спыніць імпарт груп гэтых тавараў у ЕС. На нашу думку імпарт на Захад павінен быць спынены і па іншых групах тавараў, па якіх існуе розніца ва ўжыванні санкцыйных мер паміж Расіяй і рэжымам Лукашэнкі, у тым ліку на прадукцыю хімічнай прамысловасці, шкло і вырабы з яго, вугаль торф і іншыя тавары. Такая ж гарманізацыя павінна працаваць і ў дачыненні да экспарту з дэмакратычных дзяржаў свету ў Беларусь і Расію. Санкцыі з'яўляюцца эфектыўным і цывілізаваным адказам на непрымальныя дзеянні рэжыму Лукашэнкі. А каб гэты цывілізаваны адказ дасягнуў пастаўленай мэты, вельмі важная і неабходная адзіная і бескампрамісная пазіцыя ўсіх краін, якія задэкларавалі перад сваімі грамадзянамі прыхільнасць правам чалавека, міжнароднаму праву і барацьбе за захаванне міру.

Санкцыі працуюць. Як вынік — скарачэнне «абшчаку» арганізаванай злачыннай групы Лукашэнкі. Таму Лукашэнка і пачаў «раскулачваць» уласных кішэнных бізнэсоўцаў. Напрыклад, у няміласць трапіў Мікалай Верабей. Калі сам бізнэсовец яшчэ на волі, то за асяроддзе ўжо грунтоўна ўзяліся. Ва ўмовах санкцый на фоне зніжэння прыбыткаў кішэнныя бізнэсоўцы Лукашэнкі ўжо не могуць выконваць свае абавязацельствы па адлічэннях на тыя ці іншыя патрэбы дыктатара. Лёс такіх людзей як Верабей, Чыж і іншых ім падобных вельмі паказальны. Ні яны першыя, ні яны апошнія. Але што характэрна, рабаваць Лукашэнка будзе не толькі сваіх алігархаў. Як мы ведаем, бюджэт Рэспублікі Беларусь на 2024 год сфарміраваны з вялікім дэфіцытам (4,7 млрд рублёў), дэфіцытнымі на наступны год таксама з'яўляюцца і мясцовыя бюджэты, прычым нават бюджэт Мінска, які традыцыйна быў самым багатым горадам краіны. Не цяжка зразумець, што худнеюць і асабістыя запасы дыктатара. Таму, як мы і папярэджвалі, Лукашэнка сабраўся чарговы раз абрабаваць беларусаў. У падатковым кодэксе Рэспублікі Беларусь рыхтуюцца чарговыя змены. Так, з новага года нелегітымныя ўлады павышаюць падатак на першую кватэру. Прычым не на дзясятую, дваццатую, а менавіта на першую. Уявіце, вы і так з цяжкасцю назбіралі на сваю першую кватэру, нарэшце пабудавалі яе або прыватызавалі тую, якая дасталася ў спадчыну, магчыма, на вас яшчэ вісіць іпатэчны крэдыт. І тут дзяржава бярэ і нахабным чынам прымушае вас яшчэ плаціць падатак. За што, за якія сродкі, спытаеце вы? А гэта Лукашэнку ўжо не хвалюе. Будзь ласкавы раскрывай кішэню шырэй, узурпатару вельмі патрэбныя твае, працай і потам заробленыя, грошы. Далей — больш. Толькі вы заплацілі за кватэру, будзьце ласкавыя заплаціце і за машыну. Падатак на яе таксама павялічваецца згодна з новай рэдакцыяй падатковага кодэкса. За новыя аўтамабілі, якія не старэйшыя за тры гады, стаўка наогул можа вырасці ў дзесяць разоў. А калі вы яшчэ і індывідуальны прадпрымальнік, рыхтуйцеся ўдвая раскашэліцца. З наступнага года плануецца павысіць стаўкі адзінага падатку для айчынных ІП. Падаткі таксама падымуць і для самазанятых: рэпетытараў, будаўнікоў, цырульнікаў, касметолагаў, распрацоўшчыкаў сайтаў і работнікаў івэнт-сферы. Разам з гэтым у праекце бюджэту на 2024 год ужо запланавана павелічэнне выдаткаў на сілавікоў і суды амаль да 4,7 мільярдаў рублёў. Плюс амаль 3,6 мільярда рублёў на абаронку. Для параўнання выдаткі на ахову здароўя — усяго 2,5 мільярда рублёў, нават крыху менш. На адукацыю выдзеляць менш за 1,9 мільярда. На культуру — 217 мільёнаў рублёў. Гэта значыць на ўтрыманне сілавікоў і арміі рэжым выдаткуе ў 2 разы больш, чым на медыцыну, адукацыю і культуру разам узятыя. І плаціць за гэта давядзецца беларускім падаткаплацельшчыкам. Але рост падаткаў — гэта яшчэ не ўсё Лукашэнка стварае дабрачынны ў двукоссях фонд першага. Так званага фонда прэзідэнта, куды ўжо і так дзесяцігоддзямі адшпільвалі сваю долю сярэдні і больш-менш буйны бізнэс, для Лукашэнкі апынулася мала. Цяпер планы ўзурпатара распаўсюджваюцца на ўсіх беларусаў і беларусак. Дыктатар за некалькі гадоў літаральна знішчыў у Беларусі грамадзянскую супольнасць. Закрыта больш за 1440 грамадскіх арганізацый. Многія з іх займаліся дабрачыннасцю, дапамагалі бяздомным жывёлам, людзям ва ўразлівым сацыяльным становішчы, людзям з інваліднасцю, сіротам, анкахворым і гэтак далей. Але Лукашэнка нікога не пашкадаваў. Хіба яго хвалюе, што будзе з імі далей? Аднак дыктатару мабыць далажылі, што сваімі дзеяннямі па знішчэнні розных некамерцыйных арганізацый і фондаў ён нанёс велізарную шкоду, бо дзяржава ўзурпатара папросту няздольная ажыццяўляць тую дзейнасць і дапамогу, якую ажыццяўлялі разгромленыя рэжымам арганізацыі. Вядома, Лукашэнку не прывыкаць прабіваць адно дно за адным. Але пры гэтым яму ўсё ж важна рабіць выгляд «клапатлівага правадыра» і спрабаваць неяк захоўваць свой вусаты твар для публічнай карцінкі. Вось ён і арганізуе ў сваім крывадушным стылі так званы «фонд першага». Але хто ж будзе яго напаўняць? Можа Лукашэнка і сямейка вернуць на радзіму пару мільярдаў са сваіх замежных рахункаў, напрыклад, тых жа ў Эміратах? Наўрад ці. Напаўняць гэтую кармушку Лукашэнка, натуральна, прымусіць беларусаў. Ужо цяпер з рэспубліканскага бюджэту плануецца перадаць у фонд Лукашэнкі амаль мільярд рублёў. На павышэнне заробкаў дзяржслужачых і сілавікоў. І бюджэтнікаў. Але апошнім радавацца няма чаму. Бо механізмы для прымусу бюджэтнікаў да «дабрачыннасці» даўно вядомыя і зараз можна чакаць, што да ўсякіх пабораў, накшталт добраахвотна-прымусовых падпісак на розную макулатуру пад назвай «дзяржаўныя СМІ», розных узносаў ва ўсякія там таварыствы, куплю латарэйных білетаў, будуць дададзеныя і абавязковыя ўзносы ў так званы «фонд першага». Але ведаючы Лукашэнку, мы можам таксама выказаць здагадку, што ён мае намер прыватызаваць на сваю карысць усю дабрачыннасць у краіне. Бо трэба ж акупіць чарговы палац, ёршыкі для ўнітаза амаль за 1000 рублёў кожны, і душ уражанняў для сябе каханага. Чэкісты прымушаюць данаціўшых на дапамогу пацярпелым ад дыктатуры беларусам і беларускам, ахвяраваць у дзесяціразовым памеры на тыя ці іншыя як бы «дабрачынныя» мэты. Дык вось цяпер яны будуць прымушаць ахвяраваць і ў гэты так званы фонд Лукашэнкі, які будзе знаходзіцца ў поўным распараджэнні дыктатара. А галоўнымі адрасатамі для «дабрачыннай дапамогі» з боку фонду Лукашэнкі будуць, мабыць, тыя, хто мае патрэбу з ГУБАЗ, АМАП і ПВК «Вагнер». Лукашэнка ператварыў усю краіну ў фонд свайго рэжыму І ён не супакоіцца, пакуль не залезе ў кожную кішэню і не дабярэцца да кожнай капейкі беларусаў. Нават калі яна прызначалася на ахвяраванні тым, каму гэта дапамога рэальна патрэбная. На іх дыктатару, натуральна, напляваць.